Tố tụng công ích trong lĩnh vực môi trường của Viện kiểm sát Trung Quốc và gợi mở cho Việt Nam

1. Quy định của pháp luật và thực tiễn tố tụng công ích trong lĩnh vực môi trường của Viện kiểm sát Trung Quốc

- Khuôn khổ pháp lý:

Ở Trung Quốc, nghiên cứu lý luận về khởi kiện vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công (tố tụng công ích) bắt đầu được quan tâm trong những năm đầu của thế kỉ XXI, nhưng nhiều tác giả cho rằng, phạm trù này có nguồn gốc xa xưa từ trong Luật La Mã[1], khi đó có sự phân biệt giữa khởi kiện vì mục đích cá nhân và khởi kiện vì lợi ích công cộng[2]. Vụ kiện bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực môi trường là một khía cạnh của tố tụng công ích được tiếp cận từ góc độ quyền môi trường công cộng[3] khởi đầu từ năm 1999 khi Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao yêu cầu các Viện kiểm sát địa phương phải khởi kiện các hành vi xâm phạm lợi ích quốc gia và/hoặc xâm phạm lợi ích công cộng[4]. Về mặt thể chế, vẫn chưa có quy định nào được ban hành mặc dù trên thực tế đã diễn ra một số vụ kiện trong lĩnh vực này[5]. Năm 2012, Luật tố tụng dân sự Trung Quốc được sửa đổi, trong đó quy định các cơ quan chức năng và các tổ chức liên quan theo quy định pháp luật có thể khởi kiện ra Tòa án về các hành vi gây ô nhiễm môi trường… và các hành vi khác trái với lợi ích công cộng. Dù đây chỉ là một điều khoản trong Luật tố tụng dân sự nhưng có ý nghĩa quan trọng khi chính thức ghi nhận hệ thống tố tụng công ích ở đất nước này[6]. Tố tụng công ích trong lĩnh vực môi trường tiếp tục được quy định tại Điều 58 Luật bảo vệ môi trường năm 2014 và thẩm quyền của Viện kiểm sát Trung Quốc được chính thức ghi nhận trong Luật tố tụng dân sự (sửa đổi các năm 2017, 2021)[7]. Trung Quốc còn tiến xa hơn khi quy định về khởi kiện vụ án dân sự vì lợi ích công trong bảo vệ môi trường biển theo Luật bảo vệ môi trường biển (sửa đổi năm 2023) nhằm mục đích tăng cường bảo vệ pháp lý cho sự lành mạnh của hệ sinh thái và xác định đây là một nhánh nhỏ của vụ kiện dân sự vì lợi ích công trong lĩnh vực môi trường. Quy định này xuất phát từ sự khác biệt trong tính chất ô nhiễm môi trường nói chung (môi trường đất liền) và ô nhiễm môi trường biển nói riêng với tính chất phức tạp, đa dạng; đồng thời như là một biện pháp để thực hiện các nghĩa vụ thành viên theo các điều ước quốc tế về bảo vệ biển và các điều ước quốc tế về biến đổi khí hậu mà Trung Quốc là thành viên[8].

Cùng với các quy định về thẩm quyền khởi kiện vụ án dân sự liên quan đến môi trường trong các luật, Tòa án nhân dân (TAND) tối cao và VKSND tối cao Trung quốc cũng có nhiều văn bản mang tính giải thích, hướng dẫn đối với những vụ án dân sự vì lợi ích công do Viện kiểm sát khởi tố như: Giải thích của TAND tối cao và VKSND tối cao về một số vấn đề liên quan đến việc áp dụng pháp luật đối với vụ án dân sự vì lợi ích công cộng do Viện kiểm sát khởi tố năm 2018 (sửa đổi năm 2020); Quy tắc xử lý vụ án dân sự vì lợi ích công cộng do Viện kiểm sát khởi tố năm 2021; Giải thích pháp lý của TAND tối cao về các vụ kiện dân sự vì lợi ích công cộng về môi trường… Như vậy khuôn khổ pháp lý cho tố tụng công ích trong lĩnh vực môi trường ở Trung Quốc bao gồm hệ thống các quy định xác định thẩm quyền khởi kiện trong các luật chung như Luật tố tụng dân sự và các luật chuyên ngành như Luật bảo vệ môi trường và luật chuyên biệt như Luật bảo vệ môi trường biển. Đồng thời, để triển khai thực hiện trên thực tế, Trung Quốc cũng sớm ban hành các văn bản mang tính chất hướng dẫn, giải thích làm rõ hơn từ thực tiễn thực hiện tố tụng công ích của Viện kiểm sát.

- Chủ thể khởi kiện:

Điều 58 Luật tố tụng dân sự Trung Quốc quy định: Đối với hành vi gây ô nhiễm môi trường… cơ quan hoặc tổ chức có thẩm quyền theo quy định của pháp luật có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân. Trường hợp Viện kiểm sát phát hiện trong quá trình thi hành chức năng có hành vi làm suy yếu việc bảo vệ môi trường và tài nguyên sinh thái…hoặc bất kỳ hành vi nào khác gây thiệt hại cho lợi ích xã hội, nếu cơ quan hoặc tổ chức nêu trên không khởi kiện thì Viện kiểm sát có thể khởi kiện tại Tòa án. Nếu cơ quan hoặc tổ chức nêu trên khởi kiện thì Viện kiểm sát có thể hỗ trợ việc khởi kiện.

Sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới, các yêu cầu từ cộng đồng quốc tế đối với công tác bảo vệ môi trường ngày càng gia tăng. Đồng thời, tình trạng khủng hoảng môi trường trong nước tiếp tục diễn biến theo chiều hướng nghiêm trọng hơn, trong khi nhu cầu của người dân đối với một môi trường sống lành mạnh và bền vững ngày càng trở nên cấp thiết. Trước thực trạng ấy, Chính phủ Trung Quốc đã từng bước chuyển sang cách tiếp cận nghiêm túc và toàn diện hơn trong việc nhận thức và khẳng định tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường[9]. Để kiểm soát tình trạng ô nhiễm, các biện pháp pháp lý được triển khai bao gồm xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng ngay cả những biện pháp này trong nhiều trường hợp không thể buộc người gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm dân sự[10] nên vấn đề đặt ra là chủ thể nào có thể đứng ra khởi kiện những thiệt hại về lợi ích công do ô nhiễm môi trường gây ra? Thực tế vụ kiện đầu tiên về môi trường được thực hiện bởi Hiệp hội Bảo vệ môi trường Trung Quốc trong năm 2009 mà không phải từ một cơ quan công quyền[11]. Theo quy định hiện hành ở Trung Quốc, các tổ chức xã hội và Viện kiểm sát đều có thể khởi kiện dân sự vì lợi ích công trong lĩnh vực môi trường. 

Một điểm đáng lưu ý là không phải tổ chức xã hội nào cũng có quyền khởi kiện tố tụng công ích mà chỉ những tổ chức xã hội, các quỹ và cơ quan dịch vụ xã hội được đăng ký với bộ phận dân chính với các điều kiện như: (1) Đăng ký theo quy định pháp luật với cơ quan dân chính của chính quyền ở cấp thành phố trực thuộc (hoặc tương đương) trở lên; (2) Mục đích và phạm vi hoạt động kinh doanh chính được quy định trong điều lệ của tổ chức, bao gồm việc bảo vệ lợi ích xã hội và lợi ích công; (3) Tham gia các hoạt động phúc lợi công cộng về bảo vệ môi trường trong hơn 05 năm liên tiếp; (4) Không bị xử phạt hành chính và/hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự do vi phạm pháp luật và/hoặc theo quy định, trong vòng 05 năm trước khi tiến hành khởi kiện vì lợi ích công[12].

Theo pháp luật Trung Quốc, Viện kiểm sát có thể khởi kiện tố tụng công ích trong 02 trường hợp: (i) Nếu phát hiện hành vi xâm phạm lợi ích công cộng trong lĩnh vực môi trường và phải thông báo trong thời hạn 30 ngày. Sau khi hết thời hạn thông báo, chỉ khi cơ quan hoặc tổ chức xã hội có quyền khởi kiện vì lợi ích công cộng không thực hiện việc đó, thì Viện kiểm sát mới có thể khởi kiện; nếu cơ quan hoặc tổ chức xã hội đó khởi kiện vì lợi ích công cộng, thì Viện kiểm sát có thể hỗ trợ cơ quan hoặc tổ chức xã hội đó bằng cách tư vấn và/hoặc hỗ trợ điều tra và thu thập chứng cứ; (ii) Khi Viện kiểm sát khởi tố vụ án hình sự mà vụ án đó gây thiệt hại đến lợi ích công cộng, Viện kiểm sát có thể đồng thời khởi kiện thêm vụ án dân sự vì lợi ích công tại Tòa án.

Trong tố tụng công ích, Viện kiểm sát không gọi là “nguyên đơn” mà là “Công tố viên (Kiểm sát viên) vụ kiện vì lợi ích công cộng”. Viện kiểm sát cũng sẽ được hưởng các quyền tố tụng được quy định trong Luật tố tụng dân sự, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác[13].

- Thực tiễn tố tụng công ích trong lĩnh vực môi trường của Viện kiểm sát Trung Quốc:

Vào cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, tình trạng khủng hoảng môi trường tại Trung Quốc ngày càng gia tăng về mức độ và phạm vi. Trong quá trình đó, Trung Quốc đã chủ động tiếp thu kinh nghiệm lập pháp và thực tiễn bảo vệ môi trường của các quốc gia, từng bước xây dựng và hoàn thiện các cơ chế bảo vệ môi trường đa dạng, bao gồm khởi kiện vì lợi ích công cộng về môi trường nhằm phòng ngừa và giảm thiểu khủng hoảng môi trường quốc gia. Hiến pháp Trung Quốc xác định mục tiêu xây dựng nền văn minh sinh thái, nâng việc bảo vệ môi trường thành một chiến lược quốc gia.

Trong giai đoạn từ năm 2016 - 2017, số lượng các vụ kiện vì lợi ích công cộng về môi trường tại Trung Quốc duy trì ở mức dưới 1.000 vụ mỗi năm. Năm 2021, số vụ kiện vì lợi ích công cộng về môi trường được Tòa án các cấp ở Trung Quốc kết luận đã tăng lên 4.943 vụ, và 89% trong số đó được khởi kiện bởi Viện kiểm sát. Đến năm 2022, số vụ việc được ghi nhận lần lượt đạt 5.885 và 4.582 vụ; trong đó các vụ kiện do Viện kiểm sát khởi xướng chiếm khoảng từ 70% đến 80% tổng số vụ án (có năm thậm chí trên 90%). Điều này phần nào cho thấy “hệ thống tố tụng công ích về môi trường mang đặc sắc Trung Quốc về cơ bản đã được hình thành, đồng thời trở thành một trong những động lực quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả quản trị môi trường quốc gia trong những năm gần đây”[14].

Những kết quả đạt được nêu trên xuất phát từ một số nguyên nhân sau:

Một là, khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý để Viện kiểm sát thực thi nhiệm vụ của mình. Tháng 07/2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc cho phép 13 tỉnh, thành phố trực thuộc và khu tự trị thực hiện thí điểm tố tụng công ích; đến tháng 06/2017, Luật tố tụng dân sự và Luật tố tụng hành chính sửa đổi, chính thức thiết lập hệ thống tố tụng công ích. Đến tháng 03/2018, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao Trung Quốc đã cùng ban hành văn bản “Giải thích một số vấn đề liên quan đến việc áp dụng pháp luật trong các vụ án tố tụng vì lợi ích công cộng của Viện kiểm sát”, bao gồm các quy định chi tiết và cụ thể về việc Viện kiểm sát khởi kiện các vụ án vì lợi ích công cộng về môi trường[15].

Hai là, quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm khởi kiện vụ án dân sự vì lợi ích công cộng trong lĩnh vực môi trường cho Viện kiểm sát. Việc để các Công tố viên/ Kiểm sát viên “dẫn đầu” trong các vụ kiện vì lợi ích công cộng về môi trường có thể đẩy nhanh quá trình ra quyết định và thực thi pháp luật, mang lại lợi thế về hiệu quả trong việc nhanh chóng giải quyết các vấn đề môi trường và đạt được các mục tiêu bảo vệ, đặc biệt là trong các trường hợp vi phạm môi trường nghiêm trọng cần áp dụng các biện pháp pháp lý nhanh chóng[16].

Ba là, xác định rõ nhiệm vụ, vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng công ích. Nhiều nghiên cứu thống nhất rằng Viện kiểm sát là chủ thể phù hợp nhất để khởi kiện các vụ việc vì lợi ích công cộng, bởi lẽ Viện kiểm sát đại diện cho lợi ích công cộng của Nhà nước và xã hội. Điều này không chỉ mang tính quyền năng tố tụng mà còn là sự thực hiện nhiệm vụ, trách nhiệm luật định. Quyền khởi kiện vì lợi ích công cộng của Viện kiểm sát mang tính bắt buộc, không thể từ bỏ, không thể chuyển nhượng và không thể ủy thác cho chủ thể khác bởi vì “so với các chủ thể khởi kiện vì lợi ích công cộng khác, Viện kiểm sát có những lợi thế nổi trội trong việc tiếp cận và thu thập thông tin, tiến hành điều tra, thu thập chứng cứ, cũng như thực hiện chức năng giám sát tố tụng và các hoạt động pháp lý liên quan. Nhờ đó, Viện kiểm sát có điều kiện phát huy tối đa tính chủ động của mình nhằm bảo vệ lợi ích công cộng một cách hiệu quả và toàn diện hơn”[17].

Sự vào cuộc của hệ thống chính trị; sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc; chỉ đạo của VKSND tối cao và hiệu quả đạt được từ thực tiễn khởi kiện công ích của Viện kiểm sát cấp tỉnh, các “dự án đặc biệt” được thiết kế để khuyến khích các Viện kiểm sát cấp dưới đưa ra một số loại vụ kiện dân sự nhất định và coi là một trong những tiêu chí đánh giá kết quả công tác[18].

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn tố tụng công ích của Viện kiểm sát Trung Quốc cho thấy vẫn còn những hạn chế cơ bản sau:

Một là, xác định phạm vi các quyền môi trường để từ đó quy định các hành vi vi phạm trong lĩnh vực môi trường tương đối phức tạp. Mặc dù, Luật bảo vệ môi trường và Luật bảo vệ môi trường biển đã có những quy định cơ bản nhưng chưa đủ rõ ràng và nếu có cũng chưa được thực hiện đầy đủ trên thực tế[19].

Hai là, thẩm quyền giải quyết các vụ kiện vì lợi ích công cộng về môi trường vẫn còn tương đối mơ hồ và các quy định không nhất quán, dẫn đến sự chồng chéo và hiệu quả thấp trong việc giải quyết vụ án; xung đột trong xác định thẩm quyền của Tòa án trong một số lĩnh vực ô nhiễm môi trường trên đất liền và trên biển gây khó khăn trong áp dụng[20].

Ba là, các quy tắc về thủ tục và nội dung của các vụ kiện tố tụng công ích trong lĩnh vực môi trường cần tiếp tục được cải thiện, và vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm trong việc quản lý và sử dụng các loại quỹ phục hồi môi trường[21].

Bốn là, khó khăn trong xác định nguyên đơn khởi kiện: Trong các vụ kiện công ích liên quan đến môi trường biển, việc xác định tư cách nguyên đơn thường gặp khó khăn mặc dù tiêu chí để xác định thường dựa vào việc chứng minh mối liên hệ hoặc lợi ích đủ lớn đối với môi trường biển. Việc ưu tiên chủ thể nào có quyền khởi kiện khi nhiều bên cùng yêu cầu là vấn đề cần được làm rõ. Trong khi đó các quy định pháp luật vẫn chưa nhất quán; chưa phân định rõ chức năng, trách nhiệm của các cơ quan trong lĩnh vực này[22].

Năm là, về thông báo trước khởi kiện: Thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự vì lợi ích công cộng trong lĩnh vực môi trường cho thấy, khi nhận được thông báo của Viện kiểm sát, cơ quan có thẩm quyền và các tổ chức xã hội thường không cung cấp các thông tin cần thiết; không có văn bản trả lời thông báo của Viện kiểm sát và không khởi kiện trong thời gian 30 ngày theo quy định. Theo hướng dẫn của TAND và trên thực tiễn các Viện kiểm sát thường công bố kế hoạch khởi kiện trên báo chí hoặc website quốc gia; điều này tạo điều kiện “mở rộng phạm vi ảnh hưởng của các vụ kiện vì lợi ích công cộng; cho phép các tổ chức xã hội vượt qua giới hạn về địa lý và tối đa hóa khả năng khởi kiện”. Tuy nhiên, do thiếu những quy định mang tính răn đe hoặc cưỡng chế của thủ tục tiền khởi kiện này dẫn đến hiệu quả không như mong đợi và sau cùng Viện kiểm sát vẫn là chủ thể khởi kiện chủ yếu[23].

Sáu là, về thứ tự ưu tiên nộp đơn khởi kiện: Với quy định Viện kiểm sát chỉ khởi kiện khi chủ thể có quyền khởi kiện không khởi kiện, nghĩa là Viện kiểm sát vẫn là sự lựa chọn sau cuối. Thực tiễn cho thấy, việc ưu tiên các tổ chức khởi kiện là không hiệu quả cũng như những hạn chế khác của các tổ chức xã hội về trình độ và nguồn lực. Trong khi đó, các cơ quan hành chính có thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý môi trường chủ yếu thực hiện chức năng quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường thông qua việc áp dụng các biện pháp hành chính, bao gồm quyền thanh tra, xử phạt và cưỡng chế thi hành. Trên thực tế, hệ thống các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ môi trường vẫn còn hạn chế cả về số lượng lẫn năng lực nên “Viện kiểm sát cần được hưởng quyền ưu tiên pháp lý ngang bằng với các chủ thể khởi kiện khác để Viện kiểm sát có thể thực hiện chức năng, quyền hạn theo luật định một cách hiệu quả và chủ động hơn, tránh gây thêm thiệt hại môi trường không cần thiết, cũng như khả năng mở rộng phạm vi thiệt hại hoặc mất chứng cứ”[24].

Mặc dù đã có những sự phát triển vượt bậc trong khởi kiện vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực môi trường nhưng nhìn chung đội ngũ cán bộ Kiểm sát viên còn thiếu về số lượng; ở Viện kiểm sát cấp cơ sở trung bình chỉ có từ 01 đến 02 cán bộ chuyên trách về tố tụng công ích[25] nhưng chưa chuyên; đội ngũ Kiểm sát viên còn mỏng và yếu; lực lượng có chuyên môn sâu đáp ứng yêu cầu giải quyết từng loại án còn thiếu[26].

2. Giải pháp nâng cao hiệu quả Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích trong lĩnh vực môi trường của Việt Nam

Trên cơ sở nghiên cứu pháp luật và thực tiễn tố tụng công ích trong lĩnh vực môi trường của Trung Quốc, tác giả đưa ra một số kiến nghị và giải pháp sau:

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật tạo cơ sở pháp lý cho Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích trong lĩnh vực môi trường, sinh  thái. Trong thời gian qua, khuôn khổ pháp lý khởi kiện vụ án dân sự công ích đã được ban hành như Nghị quyết số 205/2025/QH15  ngày 24/6/2025 về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công; Thông tư liên tịch số 09/2025/TTLT ngày 03/11/2025 hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 205/2025/QH15; Quy chế phối hợp số 01/2025/QCPH ngày 03/11/2025 giữa Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các Hội về việc thực hiện thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công… và các văn bản, hướng dẫn, chỉ đạo của ngành Kiểm sát. Tuy nhiên, đây vẫn là một lĩnh vực mới, phức tạp, khó khăn nên cần thiết phải tăng cường công tác chỉ đạo, hướng dẫn, xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật; đặc biệt là công tác xây dựng, ban hành các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ đối với các Viện kiểm sát địa phương thực hiện thí điểm.

Hai là, rà soát, hoàn thiện các luật chuyên ngành liên quan đến lĩnh vực môi trường như Luật tài nguyên nước; Luật địa chất và khoáng sản; Luật đất đai; Luật bảo vệ môi trường…; quy định rõ giới hạn, phạm vi, lĩnh vực; từ đó tạo cơ sở cho việc xác định những hành vi xâm phạm môi trường, hệ sinh thái nhằm phát hiện những dấu hiệu, hành vi vi phạm chủ yếu trên thực tế.

Ba là, tiếp tục nghiên cứu, quy định rõ trách nhiệm của các hội trong việc khởi kiện vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công; coi đây là nhiệm vụ thường xuyên và ưu tiên trong công tác hằng năm. Từ kinh nghiệm Trung Quốc, cần quy định cụ thể điều kiện để tổ chức xã hội có thể khởi kiện vụ án dân sự vì lợi ích công trong lĩnh vực môi trường; trong đó quan tâm đến lĩnh vực, phạm vi hoạt động và quy trình đánh giá lĩnh vực hoạt động của tổ chức đó theo nguyên tắc tổ chức xã hội chỉ có thể khởi kiện vụ án dân sự công ích liên quan đến môi trường trong lĩnh vực hoạt động chính của tổ chức đó.

Bốn là, về thông báo khởi kiện: Mặc dù trong Thông tư liên tịch số 09/2025 và Quy chế phối hợp số 01/2025 cũng đã có những quy định về nhiệm vụ, trách nhiệm của các cơ quan liên quan nhưng cần quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan khi nhận được thông báo của VKSND, xác định đây là nhiệm vụ, trách nhiệm phải thực hiện, mà không chỉ là quyền được khởi kiện.

Năm là, về thứ tự ưu tiên nộp đơn khởi kiện: Cân nhắc bổ sung theo hướng Viện kiểm sát cần được hưởng quyền ưu tiên pháp lý ngang với chủ thể khởi kiện khác để xác định trong trường hợp nào Viện kiểm sát sẽ là chủ thể đầu tiên thực hiện mà không cần đợi đến lúc có phản hồi của cơ quan được thông báo. Trường hợp các chủ thể khác khởi kiện thì Viện kiểm sát chủ động hỗ trợ và phân công cán bộ theo dõi, phối hợp khi cần thiết.

Sáu là, từ thực tiễn chỉ đạo điều hành thực hiện tố tụng công ích của Trung Quốc, tiếp tục nghiên cứu, xây dựng hệ thống chỉ tiêu công tác kết quả thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích trong lĩnh vực môi trường, coi đây là một chỉ tiêu quan trọng trong đánh giá công tác hàng năm của các Viện kiểm sát được thí điểm.

Bảy là, xây dựng hệ thống tiếp nhận thông tin tại các Viện kiểm sát được thí điểm và tiến tới xây dựng hệ thống tiếp nhận thông tin quốc gia tại VKSND tối cao; các nền tảng chia sẻ thông tin thi hành pháp luật liên thông với các cơ quan có quan hệ phối hợp trong bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực môi trường nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án.

Cuối cùng, tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ Kiểm sát viên chuyên làm nhiệm vụ giải quyết vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực môi trường từ kiến thức chuyên sâu đến các kỹ năng nghiệp vụ chuyên biệt. Đồng thời, mỗi Kiểm sát viên khi được phân công giải quyết án, cần nâng cao ý thức nghề nghiệp; coi việc được phân công thụ lý khởi kiện vụ án dân sự vì lợi ích công không chỉ là nhiệm vụ, trách nhiệm mà còn là vinh dự, qua đó góp phần khẳng định vị thế, vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực môi trường.

Dương Đình Công - Nguyễn Công Lợi

--------------------------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Dr. Hao Zhan, Ms. Ying Song, and Mr. Libo Zhu. Prosecutorial Civil Public Interest Litigation of Antitrust Case  Under the New China’s Anti-Monopoly Law, AnJie Broad Law Firm, https://awards.concurrences.com.

2. Hongqing, Teng (2018), Research on the Status and Development in Asian Environmental Administrative Public Interest Litigation 2018, South China University of Technology,  https://rwi.lu.se.

3. Li, Xin, và Zongyue Song (2024), A Critical Examination of Environmental Public Interest Litigation in China - Reflection on China’s Environmental Authoritarianism, Humanities and Social Sciences Communications 11,: 644, https://doi.org/10.1057/s41599-024-03047-9.

4. Liu, Yansiqi (2024), Research on the Civil Public Interest Litigation System for Personal Information Protection in Chi-na”, Journal of Education, Humanities and Social Sciences 41 (Oct 2024): 76-79, https://doi.org/10.54097/3qs84148.

5. Phạm Thị Mai, Phạm Hải Sơn (2023), Chế định Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự vì lợi ích công cộng của Trung Quốc và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam, Tạp chí Khoa học Kiểm sát số 08-2023.

6. Vũ Thị Hải Yến, Bùi Việt Dương (2021), Tìm hiểu chế định kiểm sát tố tụng công ích của Trung Quốc, Tạp chí Kiểm sát - Số 07/2021.

7. Wang, Yueduan, và Ying Xia (2023), Judicializing Environmental Politics? China’s Procurator-Led Public Interest Liti-gation against the Government,  The China Quarterly 253 (Mar 2023): 90–106, https://doi.org/10.1017/S0305741022001709.

8. Xu, Shengqing, Wenlei Lu (2025),  Institutional Challenges and Reform Approaches in China’s Marine Environment Pub-lic Interest Litigation, Frontiers in Marine Science 12 (Sep 2025): 1578824, https://doi.org/10.3389/fmars.2025.1578824.

9. Zhang, Chenyang (2023),  Civil Public Interest Litigation, Trong Win in Chinese Courts Practice Guide to Civil Litigation in China, Springer Nature Singapore, https://doi.org/10.1007/978-981-99-3342-6_8.