ĐBQH đề nghị không ấn định tỉ lệ phần trăm giảm án tạm đình chỉ

Toàn cảnh phiên thảo luận. (Ảnh: QH)

Cân nhắc kỹ lưỡng việc đặt chỉ tiêu giảm tỷ lệ phần trăm đối với án tạm đình chỉ

Theo các đại biểu, dự thảo Nghị quyết đã đặt ra các chỉ tiêu, nhiệm vụ trong công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật; công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân; công tác thi hành tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự, thi hành án dân sự, hành chính. Các nội dung này cơ bản phù hợp với yêu cầu hiện nay, nhất là tinh thần “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền.

Tuy nhiên, để Nghị quyết khi được ban hành có tính khả thi và làm cơ sở cho Quốc hội giám sát, các đại biểu đề nghị cần đánh giá cụ thể, so sánh kết quả thực hiện Nghị quyết số 96/2019/QH14 với các chỉ tiêu được đề xuất trong dự thảo. Đây là cơ sở quan trọng để xác lập các chỉ tiêu cho giai đoạn tới một cách phù hợp, thực chất, hướng đến nâng cao chất lượng giải quyết công việc.

Đáng chú ý, liên quan đến chỉ tiêu trong công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, khoản 1 Điều 2 dự thảo Nghị quyết quy định không để xảy ra trường hợp tạm đình chỉ, đình chỉ không đúng quy định của pháp luật; thường xuyên rà soát, tích cực xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và vụ án đang tạm đình chỉ; kịp thời phục hồi giải quyết, phục hồi điều tra khi lý do tạm đình chỉ không còn; đồng thời phấn đấu giảm ít nhất 5% số vụ việc, vụ án tạm đình chỉ so với năm trước.

Đại biểu Lê Văn Đông, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, nhất trí với yêu cầu siết chặt quản lý tạm đình chỉ nhằm chống bỏ lọt tội phạm, song cho rằng việc ấn định tỷ lệ giảm 5% là chưa phù hợp.

Đại biểu Lê Văn Đông, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu. (Ảnh: QH)

Theo đại biểu, để giảm số vụ án, vụ việc tạm đình chỉ, các cơ quan tiến hành tố tụng phải hạn chế việc ra quyết định tạm đình chỉ mới và tăng cường phục hồi những vụ việc đang tạm đình chỉ. Tuy nhiên, căn cứ phát sinh tạm đình chỉ cũng như căn cứ phục hồi vụ án, vụ việc đều đã được pháp luật quy định và phần lớn phụ thuộc vào những điều kiện khách quan của từng vụ án, không hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí chủ quan của cơ quan tiến hành tố tụng.

Thực tế, có những đơn vị trong năm đã tập trung giải quyết dứt điểm các vụ việc, bảo đảm căn cứ pháp luật để giảm đáng kể số vụ tạm đình chỉ, nhưng sang năm công tác mới lại phát sinh những căn cứ khách quan buộc phải ra quyết định tạm đình chỉ. Do đó, việc yêu cầu giảm một tỷ lệ phần trăm cố định hằng năm có thể khó bảo đảm tính khả thi.

Từ thực tế này, đại biểu Lê Văn Đông đề nghị không ấn định tỷ lệ phần trăm giảm án tạm đình chỉ. Thay vào đó, Nghị quyết cần tập trung yêu cầu không để xảy ra trường hợp tạm đình chỉ, đình chỉ không đúng quy định; thường xuyên rà soát, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và vụ án đang tạm đình chỉ; kịp thời phục hồi giải quyết, phục hồi điều tra khi lý do tạm đình chỉ không còn. Đối với những trường hợp sắp hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, phải kịp thời áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.

Đại biểu Trần Thị Thu Phước, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu. (Ảnh: QH)

Cùng quan điểm, đại biểu Trần Thị Thu Phước, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi, cho rằng tạm đình chỉ là quyết định tố tụng được pháp luật quy định chặt chẽ để xử lý những trở ngại khách quan được luật định, như chưa có kết quả giám định, định giá tài sản, tương trợ tư pháp, chưa xác định được bị can hoặc không biết bị can ở đâu, hoặc những lý do bất khả kháng khác.

Vì vậy, số lượng quyết định tạm đình chỉ phụ thuộc vào các căn cứ khách quan này và không đồng nghĩa với việc hạn chế hay vi phạm trong hoạt động điều tra của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Đại biểu cũng lưu ý, nếu đặt áp lực phải giảm ít nhất 5% số vụ tạm đình chỉ, có thể phát sinh nguy cơ các cơ quan tiến hành tố tụng phục hồi giải quyết nguồn tin hoặc phục hồi điều tra một cách hình thức, ngay cả khi lý do tạm đình chỉ trên thực tế chưa được khắc phục. Điều này có thể làm tăng nguy cơ oan, sai, bỏ lọt tội phạm hoặc xét xử khi chưa đủ căn cứ pháp lý.

Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng việc đặt chỉ tiêu giảm tỷ lệ phần trăm đối với án tạm đình chỉ, đồng thời lược bỏ cụm từ “ít nhất” trong dự thảo.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận. (Ảnh: QH)

Chuyển từ “giao nhiều chỉ tiêu” sang “giao đúng chỉ tiêu”

Từ những phân tích trên, các đại biểu cho rằng việc xây dựng Nghị quyết mới là thời điểm thích hợp để chuyển từ tư duy “giao nhiều chỉ tiêu” sang “giao đúng chỉ tiêu”. Nghị quyết cần kế thừa những kết quả tích cực của Nghị quyết số 96/2019/QH14, đồng thời đổi mới phương pháp xác lập chỉ tiêu theo hướng chú trọng chất lượng, hiệu quả, kết quả thực chất và trách nhiệm giải trình.

Việc rà soát, phân loại lại các chỉ tiêu không nhằm giảm yêu cầu đối với các cơ quan thực hiện Nghị quyết, mà để bảo đảm mỗi chỉ tiêu được giao đều có cơ sở thực tiễn, khả năng đo lường và phản ánh đúng chất lượng công việc.

Theo các đại biểu, hệ thống chỉ tiêu của Nghị quyết phải vừa là mục tiêu để các cơ quan tư pháp phấn đấu, vừa là công cụ để Quốc hội giám sát, đánh giá kết quả hoạt động. Vì vậy, chỉ tiêu cần phản ánh đúng bản chất công việc, tránh tạo áp lực cơ học dẫn đến việc chạy theo con số mà ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ việc.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu báo cáo trước Quốc hội. (Ảnh: QH)

Báo cáo trước Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết các chỉ tiêu, nhiệm vụ phải đóng vai trò như một bộ chỉ số đánh giá hiệu quả công việc, đồng thời là kênh để Quốc hội giám sát, đánh giá chính xác chất lượng hoạt động của các cơ quan.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để lượng hóa các chỉ tiêu hoặc chuyển từ chỉ tiêu định lượng sang chỉ tiêu định tính nhằm bảo đảm phù hợp với tính chất của văn bản quy phạm pháp luật.

Việc hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu cũng cần được đặt trong mối quan hệ với yêu cầu nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ tư pháp. Chỉ tiêu không chỉ trả lời câu hỏi “đã giải quyết bao nhiêu vụ việc”, mà quan trọng hơn phải góp phần đánh giá “giải quyết như thế nào”, có đúng pháp luật, kịp thời, khách quan và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân hay không.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong bối cảnh các cơ quan tư pháp đang tiếp tục đổi mới tổ chức, phương thức hoạt động, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Việc xác lập chỉ tiêu phù hợp sẽ tạo điều kiện để các cơ quan chủ động cải tiến quy trình, nâng cao hiệu quả công việc thay vì chỉ tập trung đáp ứng những con số mang tính cơ học.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu khẳng định, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng, đầy đủ các ý kiến của đại biểu Quốc hội để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội phương án tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết; đồng thời giải trình cụ thể đối với những ý kiến không tiếp thu.

Việc tiếp tục rà soát các chỉ tiêu, nhất là những chỉ tiêu có thể chịu tác động lớn từ các yếu tố khách quan, sẽ góp phần bảo đảm Nghị quyết sau khi được ban hành vừa có tính định hướng, vừa có tính khả thi cao. Qua đó, các chỉ tiêu thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp, tăng cường trách nhiệm giải trình và hiệu quả giám sát của Quốc hội, thay vì trở thành áp lực hành chính trong quá trình thực hiện.