Thiết lập cơ chế phối hợp thống nhất trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Thiết lập quy trình phối hợp ngay từ khi phát sinh nguy cơ tranh chấp

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể cơ chế tiếp nhận và xử lý văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài của nhà đầu tư nước ngoài, qua đó bảo đảm các cơ quan có liên quan phản ứng kịp thời ngay từ giai đoạn đầu của vụ việc.

Theo quy định, khi nhận được văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài, cơ quan chủ trì có trách nhiệm chủ động xử lý theo thẩm quyền, đồng thời thông báo bằng văn bản đến Cơ quan đại diện pháp lý trong thời hạn 5 ngày làm việc.

Trường hợp cơ quan nhận được văn bản không phải là cơ quan chủ trì, phải chuyển toàn bộ hồ sơ, tài liệu đến cơ quan chủ trì hoặc Cơ quan đại diện pháp lý trong cùng thời hạn 5 ngày làm việc.

Đối với Cơ quan đại diện pháp lý, nếu xác định được cơ quan chủ trì thì phải chuyển hồ sơ trong thời hạn 7 ngày làm việc; trường hợp chưa xác định được, phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét quyết định cơ quan chủ trì.

Đáng chú ý, Nghị định khẳng định việc tiếp nhận, xử lý các văn bản này không được hiểu là Việt Nam thừa nhận thẩm quyền của cơ quan tài phán quốc tế hoặc chấp nhận nội dung khởi kiện của nguyên đơn.

Trong quá trình xử lý, cơ quan chủ trì được giao chủ động phối hợp với Cơ quan đại diện pháp lý và các cơ quan liên quan để tiến hành thương lượng, tham vấn hoặc hòa giải với nhà đầu tư khi cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp.

Đồng thời, các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan, kể cả cơ quan tiến hành tố tụng, có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu, cử người tham gia phối hợp và thực hiện các yêu cầu của cơ quan chủ trì theo đúng thời hạn.

Rõ tiêu chí xác định cơ quan chủ trì và cơ chế phối hợp liên ngành

Nghị định cũng quy định cụ thể tiêu chí xác định cơ quan chủ trì trong những vụ việc liên quan đến nhiều bộ, ngành hoặc cơ quan.

Theo đó, Thủ tướng Chính phủ sẽ quyết định cơ quan chủ trì trên cơ sở đề xuất của Cơ quan đại diện pháp lý, ưu tiên cơ quan trực tiếp ban hành hoặc đề xuất biện pháp bị kiện, cơ quan đã tham gia đàm phán hoặc ký kết với nhà đầu tư và cơ quan có đội ngũ chuyên môn phù hợp nhất.

Đối với trường hợp biện pháp bị kiện liên quan đến cơ quan tiến hành tố tụng, việc lựa chọn cơ quan chủ trì sẽ căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và năng lực chuyên môn của cơ quan liên quan.

Để bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, Nghị định quy định Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành về giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế.

Trưởng Ban là Phó Thủ tướng phụ trách lĩnh vực liên quan đến biện pháp bị kiện; Phó Trưởng ban là lãnh đạo cơ quan chủ trì; thành viên gồm đại diện Cơ quan đại diện pháp lý và các cơ quan, tổ chức liên quan.

Song song với đó, tùy theo tính chất từng vụ việc, cơ quan chủ trì được quyền thành lập Tổ công tác liên ngành do lãnh đạo cơ quan chủ trì làm Tổ trưởng, với sự tham gia của đại diện Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Cơ quan đại diện pháp lý, cơ quan tiến hành tố tụng (nếu có) và các đơn vị liên quan.

Xây dựng chiến lược giải quyết và cơ chế thực thi sau phán quyết

Nghị định quy định rõ các mốc thời gian quan trọng trong quá trình xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế.

Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài, cơ quan chủ trì phải phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng bản đánh giá ban đầu về vụ việc để báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Sau khi nhận được đơn khởi kiện chính thức của nguyên đơn, trong thời hạn 20 ngày làm việc, cơ quan chủ trì phải xây dựng chiến lược giải quyết vụ việc, báo cáo Ban Chỉ đạo liên ngành (nếu có) và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Thủ tướng Chính phủ sẽ quyết định phê duyệt chiến lược trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ khi nhận được đề xuất.

Trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp, nếu thấy phù hợp, cơ quan chủ trì có thể đề xuất thực hiện hòa giải theo quy định của Nghị quyết số 20/2026/QH16, đồng thời phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan xây dựng phương án hòa giải.

Đối với giai đoạn sau khi cơ quan tài phán quốc tế ban hành bản án, phán quyết hoặc quyết định, Nghị định quy định trong vòng 15 ngày làm việc, cơ quan chủ trì phải phối hợp với các cơ quan liên quan báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án tổ chức thực hiện.

Trường hợp phát sinh nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước Việt Nam, cơ quan chủ trì phải phối hợp với cơ quan tài chính xây dựng phương án chi trả trình cấp có thẩm quyền phê duyệt theo đúng quy định.

Bên cạnh đó, cơ quan chủ trì còn có trách nhiệm phối hợp thực hiện các thủ tục yêu cầu công nhận và cho thi hành bản án, phán quyết tại Việt Nam hoặc ở nước ngoài theo phương án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Sau khi vụ việc kết thúc, cơ quan chủ trì phải phối hợp với Cơ quan đại diện pháp lý, Tổ công tác liên ngành, luật sư và các cơ quan liên quan tổ chức tổng kết, đánh giá và rút kinh nghiệm, báo cáo Thủ tướng Chính phủ để phục vụ công tác phòng ngừa và nâng cao hiệu quả giải quyết các tranh chấp đầu tư quốc tế trong thời gian tới.

Nghị định số 323/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 17/8/2026, tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho việc tiếp nhận, xử lý các vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế, tăng cường phối hợp liên ngành và bảo đảm bảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước Việt Nam trong các cơ chế tài phán quốc tế.