Xử lý vật chứng là sản phẩm và bộ phận cơ thể của động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm

1. Một số vấn đề chung về xử lý vật chứng là sản phẩm và bộ phận cơ thể của động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm

1.1. Quy định pháp luật tố tụng hình sự về xử lý vật chứng là sản phẩm của động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm

Xử lý vật chứng là động vật hoang dã (ĐVHD) hiện nay được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật thuộc khung pháp lý tư pháp hình sự và cả những văn bản pháp luật do Chính phủ, các bộ có liên quan ban hành[1]. Theo quy định tại điểm d khoản 3 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, đối với vật chứng là ĐVHD thì “ngay sau khi có kết luận giám định phải giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật”. Quy định này đã được hướng dẫn chi tiết bởi điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị quyết số 05/2018/NQ-HĐTP ngày 05/11/2018 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 234 về Tội vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD và Điều 244 về Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật, nguy cấp, quý, hiếm (ĐVNCQH) của Bộ luật Hình sự (Nghị quyết số 05/2018).

Khoản 6 Điều 2 Nghị quyết số 05/2018 cũng giải thích cụ thể khái niệm “sản phẩm” của ĐVHD, ĐVNCQH bao gồm các loại sản phẩm có nguồn gốc từ động vật (ví dụ: Thịt, trứng, sữa, tinh dịch, phôi động vật, huyết, nội tạng, da, lông, xương, sừng, ngà, chân, móng...); động vật thủy sản đã qua sơ chế, chế biến ở dạng nguyên con; vật phẩm có thành phần từ các bộ phận của ĐVHD, ĐVNCQH đã qua chế biến (ví dụ: Cao nấu từ xương ĐVHD; túi xách, ví, dây thắt lưng làm từ da ĐVHD).

Theo các quy định trên, khi vật chứng là sản phẩm của ĐVHD, ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng và khó bảo quản, Nghị quyết cho phép linh hoạt trong việc xử lý, bao gồm lựa chọn giữa tiêu hủy hoặc bàn giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định. Việc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành được thực hiện theo quy định tại Điều 6 Thông tư số 29/2019/TT-BNNPTNT ngày 31/12/2019 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định xử lý động vật rừng là tang vật, vật chứng, động vật rừng do tổ chức, cá nhân tự nguyện giao nộp Nhà nước, sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 22/2023/TT-BNNPTNT (Thông tư số 29/2019). Theo đó, cơ quan, đơn vị tiếp nhận là cơ sở cứu hộ động vật rừng, vườn động vật, cơ sở nghiên cứu khoa học, cơ sở giáo dục môi trường, bảo tàng chuyên ngành, ban quản lý rừng đặc dụng có cơ sở cứu hộ động vật. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 10 Thông tư số 29/2019 lại quy định tiêu hủy là biện pháp xử lý vật chứng được áp dụng cuối cùng.

1.2. Quy định pháp luật tố tụng hình sự về xử lý vật chứng là bộ phận cơ thể của động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm

Nghị quyết số 05/2018 không có định nghĩa cụ thể về “bộ phận cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH”. Tuy nhiên, khoản 5 Điều 2 Nghị quyết này định nghĩa “bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống” là những bộ phận thực hiện các chức năng chuyên biệt của cơ thể động vật, ngay khi tách rời những bộ phận này khỏi cơ thể sống của động vật thì động vật đó chết (ví dụ: Đầu, tim, bộ da, bộ xương, buồng gan...).

Ngoài ra, Thông tư số 29/2019/TT-BNNPTNT cũng quy định “bộ phận cơ thể của động vật rừng” là một phần cơ thể của động vật rừng nếu tách rời thì cá thể động vật đó bị thương tật hoặc bị chết.

Nghị quyết số 05/2018/NQ-HĐTP đã hướng dẫn cụ thể về xử lý vật chứng là ĐVHD, ĐVNCQH và sản phẩm từ chúng, nhưng chưa có quy định rõ ràng về xử lý bộ phận cơ thể của các loài này, đặc biệt là ngà voi, sừng tê giác. Để phần nào khắc phục bất cập trên, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã có Công văn số 206/TANDTC-PC giải thích về cách xử lý vật chứng là bộ phận cơ thể của ĐVNCQH. Theo mục 2 Phần I Công văn này thì đối với vật chứng là bộ phận cơ thể của ĐVNCQH, Tòa án sẽ tuyên tịch thu hoặc tiêu hủy.

Theo Điều 47 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 quy định về tịch thu vật, tiền trực tiếp liên quan đến tội phạm có nêu hai trường hợp tịch thu: (i) Tịch thu sung vào ngân sách Nhà nước; (ii) Tịch thu tiêu hủy. Về nguyên tắc, vật chứng là ĐVHD, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của chúng đều bị tịch thu. Tuy nhiên, trường hợp nào tịch thu sung vào ngân sách Nhà nước, trường hợp nào thì tịch thu tiêu hủy thì mới chỉ được hướng dẫn chung chung là theo quy định của pháp luật[2]. Ngoài ra, Công văn số 206/TANDTC-PC chỉ đề cập đến bộ phận cơ thể của ĐVNCQH, trong khi bộ phận cơ thể của ĐVHD lại không được hướng dẫn, dẫn đến thiếu sót trong quy định về xử lý loại vật chứng này.

2. Một số vướng mắc khi xử lý vật chứng là sản phẩm và bộ phận cơ thể của động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm

2.1. Chưa thống nhất khi xác định vật chứng là “sản phẩm” hay “bộ phận cơ thể” của động vật nguy cấp, quý, hiếm

Đối với vật chứng là sản phẩm của ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản, có 02 biện pháp xử lý là tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành (điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị quyết số 05/2018). Trường hợp vật chứng là bộ phận cơ thể của ĐVNCQH, Tòa án có thể áp dụng biện pháp tịch thu hoặc tiêu hủy (mục 2 Phần I Công văn số 206/TANDTC-PC). Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy các Tòa án chưa thống nhất việc xác định vật chứng là “bộ phận cơ thể” hay “sản phẩm” của ĐVNCQH dẫn đến sự khác biệt trong cách thức xử lý vật chứng.

Ví dụ thứ nhất[3]: Vụ án vi phạm quy định về bảo vệ ĐVNCQH (điểm b khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015), bị cáo Nguyễn A có hành vi cất giữ trái phép 04 bộ phận cơ thể động vật (nghi là chi gấu thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm) ở tủ cấp đông tại nhà riêng. Kết luận giám định của Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam, kết luận: “04 bộ phận cơ thể động vật là chi của loài gấu chó có tên trong Phụ lục I, Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ”. Về phần xử lý vật chứng, Tòa án đã tuyên tiêu hủy đối với 04 chi gấu chó nêu trên. Như vậy, Tòa án đã xác định 04 chi gấu chó trong vụ án là bộ phận cơ thể của ĐVNCQH dựa trên Kết luận giám định của Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam.

Ví dụ thứ hai[4]: Vụ án vi phạm quy định về bảo vệ ĐVNCQH (điểm b khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015). Khoảng 18 giờ 30 phút ngày 11/11/2021, tại Thôn A, xã P, huyện T, tỉnh T, tổ công tác Công an tỉnh T cùng với các cơ quan chức năng bắt quả tang Lê Đình T đang có hành vi cất giấu trong nhà 08 chi động vật. Theo Kết luận giám định của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật thì chi động vật Lê Đình T cất giấu trong nhà là chi của loài gấu ngựa và loài gấu chó có tên trong Phụ lục I, Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; đồng thời có tên trong Nhóm IB Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và có tên trong Phụ lục I Công ước CITES. Về xử lý vật chứng, Tòa án đã tịch thu để tiêu hủy đối với 05 chi gấu ngựa và 03 chi gấu chó. Căn cứ vào điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị quyết 05/2018 vì những vật chứng trên là sản phẩm ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản. Như vậy, Tòa án đã xác định các loại chi của gấu ngựa và chi của gấu chó là sản phẩm của ĐVNCQH.

Trong hai vụ án trên, cùng một loại vật chứng là chi gấu chó thuộc Phụ lục I, Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ nhưng các Tòa án đã có các hướng xử lý khác nhau. Cụ thể, trong vụ án thứ nhất, Tòa án đã xác định chi gấu chó là bộ phận cơ thể của ĐVNCQH, còn trong vụ án thứ hai, Tòa án đã xác định chi gấu chó là sản phẩm của ĐVNCQH. Việc xác định chi động vật là “bộ phận hay cơ thể” hay “sản phẩm” của ĐVNCQH có ý nghĩa trong việc áp dụng biện pháp xử lý vật chứng phù hợp. Nếu vật chứng là bộ phận cơ thể của ĐVNCQH thì Tòa án sẽ tuyên tịch thu hoặc tiêu hủy (mục 2 Phần I Công văn số 206/TANDTC-PC), nếu vật chứng là sản phẩm của ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản thì tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật (điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị quyết số 05/2018).

Mặc dù cả hai vụ án trên đều có điểm chung là áp dụng biện pháp tiêu hủy đối với vật chứng là bộ phận, sản phẩm của ĐVNCQH, nhưng căn cứ pháp lý được áp dụng trong hai vụ án này lại thiếu tính thống nhất.

2.2. Một số phương pháp giám định làm vô hiệu hóa việc xử lý vật chứng là sản phẩm động vật nguy cấp, quý, hiếm

Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị quyết số 05/2018, đối với vật chứng là sản phẩm của ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản thì tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng pháp luật, có trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng không thể ban hành quyết định xử lý vật chứng đối với sản phẩm của ĐVNCQH sau khi có kết luận giám định. Điển hình như trong vụ án buôn bán trái phép 05 quả trứng Vích (sản phẩm của ĐVNCQH) có tên trong Phụ lục I, Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, ban hành kèm theo Nghị định số 64/2019/NĐ-CP ngày 16/7/2019 của Chính phủ về sửa đổi Điều 7 Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Về phần xử lý vật chứng, Tòa án chỉ tuyên chung chung là 05 quả trứng Vích đã sử dụng hết vào mục đích giám định[5].

Tương tự, trong vụ án vi phạm quy định về bảo vệ ĐVNCQH (khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015). Bị cáo Lâm Thị N đã vận chuyển 02 móng gấu ngựa; 01 móng cọp là móng vuốt hổ Đông Dương (thuộc danh mục I, IB theo Thông tư số 04/2017/TT-BNNPTNT ngày 24/02/2017 về việc ban hành danh mục các loại động vật, thực vật hoang dã quy định trong các Phụ lục của Công ước CITES; Nghị định số 160/2013/NĐ-CP; Nghị định số 06/2019/NĐ-CP) để bán cho một đối tượng không rõ nhân thân, lai lịch thì bị phát hiện. Về phần xử lý vật chứng, Tòa án lập luận 02 móng gấu ngựa và 01 móng cọp là móng vuốt hổ Đông Dương là tang vật trong vụ án. Trong quá trình giám định bằng phương pháp cơ học, đốt cháy để xác định vật liệu cấu tạo bên trong đã tự thiêu hủy toàn bộ nên không đề cập xử lý[6].

Như vậy, trong hai vụ án nêu trên, cơ quan tiến hành tố tụng gặp khó khăn trong áp dụng biện pháp xử lý vật chứng do vật chứng đã được sử dụng cho mục đích giám định.

2.3. Bất cập khi xử lý vật chứng là ngà voi, sừng tê giác

Ngà voi, sừng tê giác thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được Điều 244 BLHS năm 2015 bảo vệ. Do đó, cơ quan tiến hành tố tụng phải xử lý các vật chứng này trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Tuy nhiên, Nghị quyết số 05/2018 không có hướng dẫn cụ thể về việc xử lý vật chứng là ngà voi, sừng tê giác.

Trong thực tế, ngà voi và sừng tê giác có thể được xem là bộ phận hoặc sản phẩm của ĐVNCQH[7]. Cụ thể, nếu xem chúng là sản phẩm của ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản thì Tòa án sẽ tuyên tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành (điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị quyết số 05/2018). Nếu xem ngà voi, sừng tê giác là bộ phận của ĐVNCQH thì Tòa án sẽ tuyên tịch thu hoặc tiêu hủy (mục 2 Phần I Công văn số 206/TANDTC-PC). Mặt khác, đối chiếu với quy định tại điểm b khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015, các bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của ĐVNCQH, ngoại trừ ngà voi và sừng tê giác cũng là đối tượng tác động của Tội vi phạm quy định về bảo vệ ĐVNCQH. Điều này cho thấy sự mâu thuẫn và chồng chéo giữa các quy định pháp luật về xác định loại vật chứng đối với ngà voi và sừng tê giác, dẫn đến việc xử lý vật chứng còn chưa thống nhất.

Ví dụ thứ ba[8]: Trong vụ án vi phạm quy định về bảo vệ ĐVNCQH (điểm b, c khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015), tổ công tác Công an thành phố H đã phát hiện thu giữ của G 02 chiếc chóp là ngà loài voi châu Á, 38 chiếc mặt dây chuyền được làm từ ngà loài voi châu Phi; 25 chiếc vòng tay được làm từ ngà loài voi châu Phi; 45 chiếc nhẫn được làm từ ngà loài voi châu Phi; 03 chiếc vòng hạt rời được làm từ ngà loài voi châu Phi; 12 chiếc tượng, cóc, tẩu, trâm được làm từ ngà loài voi châu Phi có tổng khối lượng ngà voi là 4,53058 kg và 06 chiếc móng của loài gấu ngựa. Loài voi và gấu ngựa có tên trong Phụ lục I, Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, ban hành kèm theo Nghị định số 64/2019/NĐ-CP và có tên trong Nhóm IB, Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và có tên trong Phụ lục I, Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã thuộc Phụ lục Công ước Cites ban hành kèm theo Thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan quản lý Cites Việt Nam. Về vật chứng của vụ án: Đại diện Viện kiểm sát đề xuất tịch thu và tiêu hủy toàn bộ số vật chứng nêu trên vì là vật cấm lưu hành, tuy nhiên Hội đồng xét xử lại quyết định bàn giao số vật chứng nêu trên cho Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật.

Ví dụ thứ tư[9]: Tháng 10/2019, Nguyễn Đức T đã mua 07 tượng thủ công mỹ nghệ được chế tác bằng ngà voi châu Phi tại Nhật Bản, thuộc Phụ lục I - Danh mục các loài ĐVHD của Công ước Cites và vận chuyển qua đường hàng không về Việt Nam. Ngày 09/11/2019, Nguyễn Đức T bị Chi cục Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài phát hiện và bắt giữ với tổng khối lượng 4.258 kg. Hành vi của T đủ yếu tố cấu thành tội vi phạm quy định về bảo vệ ĐVNCQH (điểm i khoản 2 Điều 244 BLHS năm 2015). Sau đó, Tòa án đã tuyên tiêu hủy 07 bức tượng được chế tác từ ngà voi.

Ví dụ thứ năm[10]: Ngày 22/4/2018, bị cáo B đã có hành vi vận chuyển từ Thái Lan về Việt Nam, qua cửa khẩu quốc tế một số bộ phận cơ thể và sản phẩm của các loại động vật gồm 09 mảnh hàm răng voi; 01 tượng chạm từ xương voi; 01 vòng dây được làm từ ngà voi; 01 vòng dây được làm từ xương voi; 19 lông voi màu vàng; 100 lông voi màu đen; 04 miếng ngà voi hóa thạch (trong đó có 02 miếng đã chạm hình rồng); 15 móng vuốt báo; 02 môi báo (gồm lông, da và xương); 01 mảnh da báo; 01 nanh báo; 01 mảnh da hổ; 01 xương đầu hổ; 02 xương hổ có chạm khắc; 02 nanh hổ; 01 móng hổ; 24 nanh heo; 02 mỏ chim hồng hoàng; 01 sừng hươu; 01 móng gấu; 03 nanh gấu và được các cơ quan có thẩm quyền xác định là thuộc danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, theo Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2015 của Chính phủ. Hành vi của bị cáo B đủ yếu tố cấu thành Tội vi phạm quy định về bảo vệ ĐVNCQH (điểm i khoản 2 Điều 244 BLHS năm 2015). Về vật chứng của vụ án, Tòa án đã tuyên tịch thu sung công quỹ toàn bộ số vật chứng nêu trên theo điểm b khoản 2 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Qua ba vụ án trên cho thấy, các vật chứng đều là các mẫu vật được chế tác từ ngà voi nhưng mỗi Tòa án lại có hướng xử lý khác nhau.

3. Kiến nghị hoàn thiện

Thứ nhất, cần bổ sung khái niệm “bộ phận cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH” vào Nghị quyết số 05/2018:

Khái niệm này có thể tham khảo từ định nghĩa “bộ phận cơ thể của động vật rừng” tại khoản 2 Điều 3 Thông tư số 29/2019/TT-BNNPTNT, theo đó “bộ phận cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH” có thể được hiểu là “một phần cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH mà khi tách rời sẽ khiến cá thể động vật đó bị thương tật hoặc chết”. Việc xác định rõ khái niệm này sẽ giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có căn cứ pháp lý thống nhất để áp dụng biện pháp xử lý phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác bảo vệ ĐVHD, ĐVNCQH.

Thứ hai, cần hoàn thiện quy định về xử lý vật chứng là sản phẩm và bộ phận cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH.

Một là, Nghị quyết số 05/2018 có đề cập nội dung hướng dẫn việc xử lý vật chứng là sản phẩm ĐVHD, ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản nhưng mới chỉ hướng dẫn chung chung là Tòa án tuyên tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, “các cơ quan thực thi pháp luật hiện thiếu cơ sở vật chất và thiết bị bảo quản chuyên dụng như tủ đông lạnh để bảo quản các vật chứng là thịt, xương và sừng động vật…”[11]. Do đó, biện pháp xử lý tịch thu để tiêu hủy vật chứng là động vật đã chết và sản phẩm của ĐVHD, ĐVNCQH là biện pháp xử lý vật chứng cần được áp dụng. Đối với những vật chứng là sản phẩm của ĐVHD, ĐVNCQH có thể bảo quản được thì giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành. Trong những trường hợp đặc biệt, chẳng hạn như vật chứng là sản phẩm của ĐVHD, ĐVNCQH đã được sử dụng vào mục đích giám định thì Hội đồng xét xử có thể xem xét không áp dụng các biện pháp xử lý vật chứng, nhưng phải ghi rõ trong phần nhận định của bản án.

Hai là, Nghị quyết số 05/2018 chưa quy định cụ thể về việc xử lý vật chứng là bộ phận cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH. Mặc dù Công văn số 206/TANDTC-PC đã hướng dẫn việc tiêu hủy hoặc tịch thu đối với bộ phận cơ thể của ĐVNCQH, nhưng vẫn chưa đề cập đến biện pháp xử lý cho trường hợp bộ phận cơ thể của ĐVHD. Bên cạnh đó, khi tuyên tịch thu vật chứng là ĐVHD, cần làm rõ mục đích tịch thu, chẳng hạn như tịch thu để giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành hoặc tịch thu để tiêu hủy. Do đó, cần sửa đổi, bổ sung quy định tại điểm b khoản 1 Điều 7 Nghị quyết số 05/2018/NQ-HĐTP theo hướng sau:

...“b1) Vật chứng là cá thể động vật chết thì tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.

b2) Vật chứng là sản phẩm, bộ phận cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản thì tiêu hủy.

Vật chứng là sản phẩm, bộ phận cơ thể của ĐVHD, ĐVNCQH có thể bảo quản thì giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền để xử lý theo quy định của pháp luật”.

Thứ ba, cần bổ sung quy định xử lý vật chứng là ngà voi, sừng tê giác:

Trong những năm qua, các cơ quan chức năng của Việt Nam đã bắt giữ, khởi tố nhiều vụ vận chuyển, buôn bán ngà voi, sừng tê giác có giá trị lớn. Tuy nhiên, việc cơ quan có thẩm quyền tuyên tịch thu, bán đấu giá những vật chứng này sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng vì việc “hợp pháp hóa” và “thương mại hóa” là trái với thông lệ quốc tế. Bên cạnh đó, việc lưu giữ, bảo quản các loại vật chứng này sẽ tốn nhiều kinh phí. Do đó, biện pháp xử lý tịch thu để tiêu hủy ngà voi, sừng tê giác là biện pháp xử lý vật chứng được ưu tiên, thể hiện quyết tâm của Việt Nam cùng cộng đồng quốc tế trong việc ngăn chặn, đẩy lùi nạn buôn bán trái phép ngà voi, sừng tê giác.

Lê Thị Linh - Lê Bá Đức

Tài liệu tham khảo:

1. Tòa án nhân dân tối cao (2020), Tài liệu tập huấn chuyên sâu Quy định của Bộ luật Hình sự về các tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm, Nxb. Hồng Đức.

2. Lê Huỳnh Tấn Duy (2023), Xử lý các hành vi vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã theo pháp luật hình sự Việt Nam, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 02.

3. Nguyễn Quang Lộc, Đỗ Mai Bích Phượng (2020), Những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong giải quyết vụ án vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 10.