Về biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi

Theo Điều 91 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 thì đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp xử lý hành chính áp dụng đối với người có hành vi vi phạm pháp luật quy định tại Điều 92 của Luật này nhằm mục đích giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường. Quy định này vẫn được giữ nguyên tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2020. Đây là biện pháp xử lý hành chính áp dụng cho một số đối tượng nhất định có vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự và không cần thiết áp dụng các biện pháp trừng trị nghiêm khắc, thay vào đó cần phải áp dụng các biện pháp giáo dục, đào tạo nghề để giúp họ nhận thức sai trái, sửa chữa lỗi lầm, phấn đấu trở thành người công dân có ích cho xã hội.

Điều 92 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2020 quy định đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng như sau:

“… 2. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc một tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại Bộ luật Hình sự, trừ những tội phạm quy định tại khoản 2 Điều 12 của Bộ luật Hình sự.

3. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều 90 của Luật này và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

4. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 4 Điều 90 của Luật này nhưng không phải là tội phạm và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn…”.

Như vậy, chỉ có trường hợp tại khoản 2 là quy định rõ ràng, không cần điều kiện bổ sung. Đối với trường hợp tại khoản 3, khoản 4 thì đều viện dẫn đến Điều 90 Luật này.

Điều 90 Luật xử lý vi phạm hành chính quy định đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn như sau:

“… 2. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật Hình sự.

3. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi đã 02 lần bị xử phạt vi phạm hành chính và bị lập biên bản vi phạm hành chính tại lần vi phạm thứ ba trong thời hạn 06 tháng về một trong các hành vi gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép.

4. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi đã 02 lần bị xử phạt vi phạm hành chính và bị lập biên bản vi phạm hành chính tại lần vi phạm thứ ba trong thời hạn 06 tháng về một trong các hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự của người khác, gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, chiếm giữ trái phép tài sản, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác, gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép nhưng không phải là tội phạm…”.

- Khoản 3 Điều 92 khi kết hợp với Điều 90 sẽ xảy ra 02 trường hợp như sau:

 (1) Áp dụng cho khoản 2 Điều 90:

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện một trong các hành vi có dấu hiệu của một tội phạm nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật Hình sự và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Quy định này tương đối rõ ràng, tức là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ cần 01 lần thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật Hình sự; đối với nội dung “và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn” thì sẽ áp dụng quy định tại Nghị quyết số 04/2015/NQ-HĐTP ngày 24/12/2015 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định của pháp luật về xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân (Nghị quyết số 04/2015) để đưa vào trường giáo dưỡng. Theo đó, đối tượng thuộc trường hợp đưa vào trường giáo dưỡng quy định tại khoản 4 Điều 92 của Luật xử lý vi phạm hành chính là người đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà trong thời hạn 06 tháng họ đã ít nhất 02 lần bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trộm cắp, lừa đảo, đánh bạc hoặc gây rối trật tự công cộng và trong thời hạn 06 tháng đó họ lại thực hiện một trong các hành vi này, nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

(2) Áp dụng cho khoản 3 Điều 90 dẫn đến 02 cách hiểu như sau:

Cách hiểu thứ nhất: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện một trong các hành vi gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Với cách hiểu này kết hợp áp dụng quy định tại Nghị quyết số 04/2015 như đã phân tích ở trên thì 01 người đang bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn chỉ cần thực hiện 01 lần một trong các hành vi gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép không xét đến tính chất, hậu quả thì đều thuộc trường hợp đưa vào trường giáo dưỡng. Đây là cách hiểu mà hiện nay rất nhiều địa phương đang áp dụng với các quyết định được công khai trên trang thông tin công bố bản án, quyết định của Tòa án. Tuy nhiên, cách hiểu này sẽ dẫn đến mâu thuẫn trong nguyên tắc lập pháp bởi trường hợp tại khoản 2 như đã phân tích ở trên thì người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải 01 lần thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật Hình sự mới đủ điều kiện áp dụng; nếu cũng người này chỉ cần thực hiện 01 lần một trong bốn hành vi nêu trên, không cần hậu quả thì là quá nghiêm khắc so với quy định tại khoản 2 và sẽ không cần thiết phải tách thành hai khoản trong cùng một điều luật.

Cách hiểu thứ hai: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi đã 02 lần bị xử phạt vi phạm hành chính và bị lập biên bản vi phạm hành chính tại lần vi phạm thứ ba trong thời hạn 06 tháng về một trong các hành vi gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Theo cách hiểu này kết hợp áp dụng quy định tại Nghị quyết số 04/2015 thì 01 người đang bị áp dụng giáo dục tại xã, phường, thị trấn nếu trong thời hạn 06 tháng họ 02 lần bị xử phạt vi phạm hành chính về các hành vi gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép và đồng thời tiếp tục thực hiện một trong các hành vi trên, thì đến lần thứ ba sẽ bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng. Điều này tương tự với quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 trước khi sửa đổi, bổ sung và cũng chính là cách hiểu của tác giả, tức là với hành vi ít nghiêm trọng hơn thì phải có số lần nhiều hơn và cũng thể hiện sự logic trong nguyên tắc lập pháp.

- Khoản 4 Điều 92 khi kết hợp với khoản 4 Điều 90 sẽ có 02 cách hiểu như sau:

Cách hiểu thứ nhất: Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện một trong các hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự của người khác, gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, chiếm giữ trái phép tài sản, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác, gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép nhưng không phải là tội phạm và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

Cách hiểu thứ hai: Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi đã 02 lần bị xử phạt vi phạm hành chính và bị lập biên bản vi phạm hành chính tại lần vi phạm thứ ba trong thời hạn 06 tháng về một trong các hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự của người khác, gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, chiếm giữ trái phép tài sản, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác, gây rối trật tự công cộng, trộm cắp tài sản, đánh bạc, lừa đảo, đua xe trái phép nhưng không phải là tội phạm và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

Đối với khoản 4 Điều 92 Luật xử lý vi phạm hành chính, Tòa án nhân dân tối cao đã có hướng dẫn tại khoản 1 Điều 5 Nghị quyết số 04/2015; tuy nhiên Nghị quyết này chỉ hướng dẫn Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012. Do vậy, hiện nay, đối với khoản 4 Điều 92 vẫn tồn tại các cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2020 đã có hiệu lực từ ngày 01/01/2022; nhưng đến nay các cơ quan tiến hành tố tụng trung ương chưa ban hành văn bản hướng dẫn nên thực tiễn áp dụng còn gặp nhiều vướng mắc. Do vậy, tác giả kiến nghị liên ngành trung ương sớm ban hành văn bản hướng dẫn về trường hợp đưa vào trường giáo dưỡng quy định tại khoản 3, 4 Điều 92 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2020.

Phạm Văn Tiến