Thẩm tra thí điểm cơ chế thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Quang cảnh phiên họp toàn thể lần thứ 13, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội. (Ảnh: QH)

Hoàn thiện cơ sở pháp lý cho thu hồi tài sản không qua kết tội

Theo Tờ trình của VKSND tối cao, việc xây dựng Nghị quyết nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm, tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tài sản bất hợp pháp lớn như rửa tiền, kinh tế, tham nhũng và chức vụ.

Cơ quan trình dự án cho rằng, pháp luật hiện hành chưa có quy định trực tiếp về thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua thủ tục kết tội. Trong thực tiễn, công tác thu hồi tài sản còn gặp nhiều khó khăn; tiến độ xử lý một số trường hợp kéo dài, dẫn đến nguy cơ tài sản bị thất thoát, lãng phí.

Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị quyết đề xuất thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi tài sản thông qua việc VKSND khởi kiện, yêu cầu Tòa án nhân dân giải quyết vụ việc dân sự.

Cơ chế này được thiết kế để áp dụng trong những trường hợp cụ thể, khi việc truy cứu trách nhiệm hình sự không thể tiến hành hoặc không thể tiếp tục theo quy định của pháp luật. Việc lựa chọn cơ chế giải quyết bằng thủ tục dân sự nhằm tạo thêm công cụ pháp lý để xem xét, xử lý đối với tài sản liên quan đến tội phạm trong những trường hợp không thể thực hiện hoặc không thể tiếp tục thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Dự thảo đồng thời xác định thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ chế phối hợp trong quá trình xem xét, thu hồi, xử lý tài sản. Các quy định được xây dựng theo hướng bảo đảm quá trình xử lý được thực hiện chặt chẽ, đúng thẩm quyền, đồng thời tôn trọng quyền sở hữu, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Một yêu cầu được đặt ra là cơ chế thí điểm phải được thực hiện đúng phạm vi, điều kiện và trình tự, thủ tục theo quy định, không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.

Phó Viện trưởng Thường trực VKSND tối cao Hồ Đức Anh trình bày Tờ trình dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội. (Ảnh:QH)

Rà soát chặt chẽ phạm vi, điều kiện và trình tự thí điểm

Qua thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết. Cơ quan thẩm tra cho rằng việc thí điểm cơ chế thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, góp phần tháo gỡ những khó khăn đang đặt ra trong công tác thu hồi tài sản.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính chặt chẽ và khả thi của cơ chế mới, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi áp dụng, điều kiện thực hiện, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan có liên quan.

Việc hoàn thiện dự thảo cần bảo đảm sự thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời làm rõ các điều kiện để áp dụng cơ chế thí điểm, trách nhiệm của từng cơ quan trong quá trình xem xét, xử lý tài sản và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Đặc biệt, cơ quan thẩm tra đề nghị bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Đây là yêu cầu quan trọng trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện cơ chế thu hồi tài sản không qua kết tội, nhằm bảo đảm việc xử lý tài sản được tiến hành đúng pháp luật, công bằng, minh bạch và không bị lợi dụng.

Theo dự thảo, thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm, kể từ ngày 01/3/2027. Nghị quyết cũng không áp dụng đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực.

Đại biểu Nguyễn Duy Tiến - Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội. (Ảnh: QH)

Kết luận nội dung thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy ghi nhận các ý kiến đóng góp của đại biểu và đại diện các cơ quan hữu quan; đồng thời đề nghị VKSND tối cao tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ những vấn đề được đặt ra tại phiên họp.

Phó Chủ nhiệm Nguyễn Thị Thủy đề nghị cơ quan trình dự án khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, bổ sung ý kiến của Chính phủ, bảo đảm đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp sẽ phối hợp với cơ quan trình dự án tiếp tục hoàn thiện báo cáo thẩm tra, bảo đảm dự thảo Nghị quyết được xây dựng chặt chẽ, thống nhất, có tính khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Việc thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, nếu được hoàn thiện và triển khai theo đúng phạm vi, điều kiện, trình tự, thủ tục, sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý để xử lý tài sản liên quan đến tội phạm trong những trường hợp không thể hoặc không thể tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về bảo đảm quyền sở hữu và quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.