Đổi mới cách làm, nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát đặc xá năm 2025

Năm 2025, ngành Kiểm sát nhân dân triển khai thực hiện 02 đợt đặc xá nhân các sự kiện trọng đại của đất nước: kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30/4) và Tết Độc lập (02/9). Với tổng số 22.089 người được đặc xá (đợt 30/4 có 8.056 người và đợt 02/9 có 14.033 người), đây là chủ trương lớn thể hiện chính sách nhân đạo, khoan hồng của Đảng, Nhà nước, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao trong công tác kiểm sát việc đặc xá, bảo đảm đúng quy định, khách quan và công bằng.

Nhiều điểm sáng trong công tác kiểm sát đặc xá

Các Viện kiểm sát địa phương đã chủ động, nghiêm túc thực hiện hướng dẫn của VKSND tối cao, triển khai hiệu quả công tác kiểm sát việc lập hồ sơ đề nghị đặc xá tại 39 trại giam thuộc Bộ Công an. Việc kiểm sát công bố và thi hành quyết định đặc xá được tiến hành chặt chẽ, bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Trong quá trình kiểm sát, nhiều đơn vị đã kịp thời phát hiện, kiến nghị loại khỏi danh sách các trường hợp không đủ điều kiện hoặc đề nghị lập danh sách bổ sung đối với 86 trường hợp, thể hiện tinh thần trách nhiệm, khách quan và bản lĩnh nghiệp vụ. Hầu hết các kiến nghị của VKSND đều được chấp nhận, góp phần bảo đảm tính chính xác, công bằng trong công tác đặc xá.

Bên cạnh đó, công tác phối hợp giữa các đơn vị trong quá trình thẩm tra hồ sơ đề nghị đặc xá được thực hiện tích cực, hiệu quả. Ngành Kiểm sát đã xác minh, làm rõ 26 trường hợp không đủ điều kiện, được chấp nhận loại khỏi danh sách đặc xá. Nhiều địa phương như Hà Nội, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Ninh Bình, Đắk Lắk, Lâm Đồng… đã phối hợp chặt chẽ, bảo đảm việc đặc xá thực sự đúng người, đúng tội, đúng quy định.

Công tác kiểm sát việc thực hiện quyết định đặc xá tại các trại giam, trại tạm giam, Tòa án nhân dân được thực hiện nghiêm túc. Các hoạt động như công bố quyết định, cấp giấy chứng nhận, trả tự do, hỗ trợ tiền tàu xe, cấp quần áo, dép, tiền tái hòa nhập cộng đồng... được tổ chức đúng quy trình, thể hiện tính nhân văn và tinh thần pháp quyền của Nhà nước.

Đổi mới cách làm, nâng cao hiệu quả kiểm sát đặc xá

Bên cạnh kết quả đạt được, Thông báo của VKSND tối cao cũng chỉ rõ những tồn tại, thiếu sót cần rút kinh nghiệm. Một số trường hợp đủ điều kiện đặc xá bị loại khỏi danh sách, hoặc ngược lại, người không đủ điều kiện lại được đưa vào danh sách đề nghị đặc xá, do nhận định và áp dụng quy định pháp luật chưa thống nhất; việc đánh giá tiêu chí “không làm ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự” còn mang tính tùy nghi ở một số đơn vị. Một số trường hợp vi phạm quy định “phần cứng” tại Quyết định đặc xá của Chủ tịch nước chưa được phát hiện kịp thời. Ngoài ra, còn có tình trạng chậm phát hiện hoặc xử lý chưa kiên quyết đối với các hồ sơ liên quan đến người có tiền sử sử dụng trái phép chất ma túy hoặc các trường hợp từng bị án tử hình được ân giảm không thuộc đối tượng đặc xá.

Để triển khai thực hiện có hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm sát việc đặc xá trong thời gian tới, VKSND tối cao (Vụ 8) yêu cầu:

Chỉ đạo nghiên cứu kỹ các nội dung còn hạn chế, thiếu sót nêu tại Thông báo; tổ chức rút kinh nghiệm, đề ra biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát việc lập hồ sơ, thẩm định, thẩm tra hồ sơ đề nghị đặc xá trong các đợt tiếp theo;

Tập trung nghiên cứu kỹ các quy định mới của pháp luật, đặc biệt là điều kiện được đề nghị đặc xá theo Luật Đặc xá sửa đổi, bổ sung; nắm vững các trường hợp không được đề nghị đặc xá theo quy định và hướng dẫn của Hội đồng tư vấn đặc xá;

Khi kiểm sát hồ sơ đề nghị đặc xá, cần chú trọng các trường hợp có nhân thân từng phạm tội hoặc bị xử phạt hành chính về hành vi tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy; tiến hành xác minh hoặc đề nghị phối hợp xác minh, nếu phát hiện có tiền sử sử dụng ma túy phải kiến nghị đưa ra khỏi danh sách đề nghị đặc xá;

Triển khai thống nhất các văn bản hướng dẫn của ngành, bảo đảm việc đề nghị đặc xá đúng đối tượng, đủ điều kiện. Đặc biệt lưu ý các trường hợp phạm tội có tính chất côn đồ, sử dụng vũ khí nguy hiểm phải được kiểm tra kỹ bản án để đề nghị loại khỏi danh sách nếu không đủ điều kiện;

Tăng cường kiểm sát định kỳ tại các trại giam, trại tạm giam, yêu cầu rà soát lại việc xếp loại chấp hành án phạt tù trái quy định; kịp thời kháng nghị, yêu cầu sửa sai theo đúng quy định của pháp luật;

Phối hợp chặt chẽ với các cơ sở giam giữ phạm nhân, nắm tình hình, kịp thời báo cáo, đề xuất hướng xử lý để công tác kiểm sát việc đặc xá thực sự nghiêm túc, hiệu quả, đúng tinh thần nhân đạo của Đảng và Nhà nước.