Đề xuất thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Toàn cảnh Phiên họp. (Ảnh: QH)

Cụ thể hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ vướng mắc trong thu hồi tài sản

Dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Nghị quyết về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, thực hiện các cam kết quốc tế, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tế, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản và đấu tranh phòng, chống tội phạm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Tờ trình dự án Nghị quyết. (Ảnh: QH)

Theo dự thảo, Nghị quyết gồm 3 chương, 24 điều, quy định những vấn đề chung về cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua thủ tục kết tội.

Cơ chế này được đề xuất áp dụng đối với các vụ án hình sự về tội rửa tiền, các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội phạm tham nhũng và tội phạm chức vụ khác; đồng thời quy định loại tài sản thuộc phạm vi áp dụng cơ chế.

Dự thảo cũng quy định các trường hợp áp dụng cơ chế khi việc truy cứu trách nhiệm hình sự không thể thực hiện hoặc không thể tiếp tục thực hiện do các căn cứ theo quy định của pháp luật.

Theo phương án được xây dựng, VKSND là cơ quan có thẩm quyền khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản không qua thủ tục kết tội. Dự thảo đồng thời quy định thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo nguyên tắc gắn với nơi giải quyết vụ án hình sự, nơi có tài sản hoặc nơi cư trú của người có liên quan.

Các đại biểu tại Phiên họp. (Ảnh: QH)

Về nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND, dự thảo quy định việc kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ và yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định trách nhiệm phối hợp của các cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự và các cơ quan, đơn vị liên quan; trình tự, thủ tục giải quyết việc thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; tổ chức thực hiện và các điều khoản thi hành.

Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm, kể từ ngày 01/3/2027. Nghị quyết không áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước 0 giờ 0 phút ngày 01/3/2027.

Về nguồn lực và điều kiện bảo đảm, theo Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến, việc thực hiện dự kiến không làm tăng đầu mối tổ chức và biên chế; được thực hiện theo kinh phí thường xuyên hằng năm được giao cho ngành Kiểm sát.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết. (Ảnh: QH)

Hoàn thiện cơ chế thí điểm, bảo đảm bám sát Kết luận số 19-KL/TW

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra nhất trí sự cần thiết xây dựng Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về thu hồi tài sản tham nhũng, đặc biệt là Kết luận số 19-KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị về Đề án “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, bảo đảm phù hợp với thực tiễn của Việt Nam”, đồng thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị VKSND tối cao nghiên cứu, bổ sung các quy định nhằm đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong các thủ tục như giao nhận hồ sơ, thụ lý, kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ và thông báo công khai.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga phát biểu. (Ảnh: QH)

Đối với phạm vi áp dụng, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành 3 nhóm tội phạm được áp dụng thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, gồm tội rửa tiền; các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; các tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị VKSND tối cao làm rõ một số nội dung của dự thảo, trong đó có quy định về “khắc phục hậu quả thiệt hại cho Nhà nước”; việc sử dụng thuật ngữ “bằng chứng hợp lý”; lý do loại trừ trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội; cũng như quy định về tài sản thuộc phạm vi áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý không qua kết tội.

Về trách nhiệm chứng minh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng Tòa án chuyển tài liệu, chứng cứ cho VKSND cùng cấp để xem xét, quyết định khởi kiện theo quy định nếu trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự phát hiện tài sản liên quan đến tội phạm cần thu hồi theo cơ chế không qua kết tội. Đồng thời, đề nghị bổ sung thời hạn để cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự gửi văn bản đề nghị đến VKSND xem xét, khởi kiện.

Phó Chánh án TAND tối cao Lê Tiến phát biểu. (Ảnh: QH)

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với Tờ trình của VKSND tối cao và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; khẳng định sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, nhất là Kết luận số 19-KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị.

Thay mặt Ban soạn thảo, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết VKSND tối cao sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, bảo đảm chất lượng trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến giải trình, làm rõ một số vấn đề Ủy ban Thường vụ Quốc hội nêu. (Ảnh: QH)

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá VKSND tối cao đã chủ động, khẩn trương, tích cực chuẩn bị hồ sơ dự án Nghị quyết theo đúng phân công của cơ quan có thẩm quyền và Chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội. Hồ sơ bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, được chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng và bám sát kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí hồ sơ dự án Nghị quyết đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, tháng 10/2026, nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, cụ thể là Kết luận số 19-KL/TW ngày 2/4/2026 của Bộ Chính trị. Thời gian thí điểm 2 năm, thực hiện từ ngày 1/3/2027.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận. (Ảnh: QH)

Để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị VKSND tối cao nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban khác của Quốc hội; bổ sung các lập luận, thuyết minh làm rõ những nội dung cần thiết, bảo đảm dự thảo bám sát thực tiễn và thể chế hóa đầy đủ các nội dung theo yêu cầu tại Kết luận số 19-KL/TW.

Trên tinh thần đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị VKSND tối cao chủ trì, phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan liên quan tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết, sớm gửi đến đại biểu Quốc hội theo đúng nội quy kỳ họp. Trên cơ sở hồ sơ hoàn chỉnh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, tháng 10/2026.