Chuyên gia hiến kế phát triển đô thị Cần Giờ gắn với bảo tồn sinh quyển

Sáng 10/11, UBND xã Cần Giờ phối hợp với Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam tổ chức hội thảo “Định hướng quy hoạch Cần Giờ trong không gian phát triển mới của TP HCM: Tầm nhìn, cơ hội và giải pháp phát triển bền vững”.

Các chuyên gia đầu ngành tham gia trình bày giải pháp tại buổi Hội thảo.

Nằm ở hạ lưu hệ thống sông Đồng Nai - Sài Gòn, sở hữu mạng lưới cửa sông và hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc trưng, Cần Giờ có nhiều lợi thế phát triển kinh tế biển, du lịch, cảng biển và logistics. Không gian phát triển mới của TP HCM còn đặt địa phương trong mối liên hệ trực tiếp với vịnh Gành Rái, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.

Theo ông Mai Trung Hưng, Chủ tịch UBND xã Cần Giờ, cơ hội này đòi hỏi tầm nhìn quy hoạch tổng thể, dài hạn; xác định rõ giá trị cần bảo tồn, không gian có thể phát triển và những giới hạn phải tôn trọng. Giao thông, cấp thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng và hạ tầng xã hội phải được tính toán đồng bộ với quy mô dân số, tốc độ phát triển trong tương lai.

Ông Mai Trung Hưng, Chủ tịch UBND xã Cần Giờ tâm tư về Quy hoạch Đô thị trong giai đoạn mới.

ThS.KTS Sầm Minh Tuấn, Giám đốc Viện Nghiên cứu Thiết kế Đô thị, Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia cho rằng, Cần Giờ đồng thời đảm nhận hai vai trò quan trọng: hạ tầng sinh thái giúp thành phố thích ứng với biến đổi khí hậu và cửa ngõ tham gia chuỗi giá trị kinh tế biển.

Bởi vậy, bảo tồn rừng ngập mặn cần trở thành điều kiện tiên quyết, đồng thời là lợi thế cạnh tranh của địa phương. Ông đề xuất tổ chức các khu vực chức năng phù hợp, tăng cường kết nối đa phương thức và đánh giá tác động tích lũy trên phạm vi toàn vịnh. Sức chịu tải của hệ sinh thái phải là căn cứ lựa chọn vị trí, quy mô, phương thức phát triển.

Làm rõ yêu cầu bảo tồn, TS Nguyễn Chí Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu rừng và đất ngập nước phân tích, hệ sinh thái đất ngập nước ven biển được duy trì bởi mối quan hệ giữa chế độ ngập thủy triều, thổ nhưỡng và rừng ngập mặn. Khi không còn được nước triều nuôi dưỡng, rừng sẽ dần chết, hệ sinh thái suy thoái, thổ nhưỡng biến dạng.

Do đó, công trình ven biển không được ngăn chặn hoặc làm thay đổi chế độ ngập triều đối với vùng sinh thái ngập mặn. Quy hoạch phải bảo đảm tính hệ thống, tránh chia cắt cơ giới các không gian tự nhiên, gây tổn hại khó phục hồi đối với đa dạng sinh học.

Mỗi sáng kiến của các chuyên gia mang một ý nghĩa lớn lao về phát triển Quy hoạch Đô thị Cần Giờ trong dài hạn.

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn cũng đặt bảo tồn khu dự trữ sinh quyển ở vị trí xuyên suốt trong chiến lược phát triển. Theo ông, mọi quyết định về hạ tầng, đất đai và kinh tế cần được xem xét nghiêm ngặt trên yêu cầu bảo tồn; hạn chế tối đa can thiệp tiêu cực trong vùng lõi, vùng đệm. Các cấu trúc đô thị và giao thông mới phải tôn trọng tự nhiên, coi thiên nhiên là nền tảng tạo giá trị lâu dài.

Về phân bố không gian, KTS Ngô Minh Công, Giám đốc Trung tâm Quy hoạch xây dựng Vùng, Viện Quy hoạch Xây dựng miền Nam đề xuất giới hạn phát triển đô thị, du lịch trong những cực được hạ tầng phục vụ ổn định. Giữa các cực phải duy trì tính liên tục sinh thái, tránh hình thành dải xây dựng kéo dài dọc bờ biển hoặc các tuyến đường.

Mỗi cực cần xác định rõ vai trò, phạm vi phát triển và sức chứa. Vị trí ven biển phải được đánh giá về nguy cơ ngập, địa chất nền, ổn định bờ, độ nhạy cảm sinh cảnh và khả năng tiếp cận. Riêng san lấp, lấn biển đòi hỏi nghiên cứu thủy động lực và trầm tích trên phạm vi rộng hơn việc xem xét một lô đất xây dựng thông thường.

Các tham luận đề xuất áp dụng mô hình TOD, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Việc tập trung các khu đô thị quanh nhà ga có thể nâng hiệu quả sử dụng hạ tầng, kiểm soát xu hướng xây dựng lan rộng. ThS.KTS Sầm Minh Tuấn đồng thời gợi mở nghiên cứu đường sắt ngầm vượt biển nối Cần Giờ với Vũng Tàu, tăng liên kết trong không gian kinh tế biển.

Ông Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng các tham luận tại hội thảo đã đóng góp cho địa phương trong định hình quy hoạch sắp tới.

Ở cấp độ thiết kế, PGS.TS.KTS Nguyên Hạnh Nguyên khuyến nghị ứng dụng mô hình “đô thị xốp”, hạn chế bê tông hóa bề mặt, tăng khả năng thấm, lưu giữ nước. Cần ưu tiên nâng cấp hạ tầng dân cư hiện hữu tại Cần Thạnh, Long Hòa, kiểm soát mở rộng xây dựng và bảo tồn các gò khảo cổ như Giồng Cá Vồ.

KTS Ngô Minh Công lưu ý, mật độ, chiều cao công trình phải căn cứ vào địa chất, năng lực hạ tầng, khả năng sơ tán và cảnh quan. Thiết kế cần chú trọng không gian mở, trữ nước mưa, tuyến đi bộ có bóng mát và khả năng tiếp cận an toàn khi xảy ra tình huống cực đoan.

Theo định hướng được nêu tại hội thảo, dân số Cần Giờ đến năm 2050 có thể đạt 700.000 - 800.000 người. Thu hút cư dân sinh sống ổn định vì thế là vấn đề quan trọng bên cạnh đầu tư xây dựng.

TS.KTS Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, quy hoạch phải tạo được sức sống đô thị. Ông đề xuất đồng bộ bốn nhóm giải pháp: phát triển giao thông, hình thành việc làm tại chỗ, hoàn thiện tiện ích dân sinh và bảo tồn sinh thái gắn với khả năng chống chịu.

Trong đó, cần tháo gỡ nút thắt kết nối qua Bình Khánh; phát triển kinh tế biển, logistics xanh, du lịch, giải trí; thu hút công nghệ xanh và nghiên cứu sinh học biển. Trường học, bệnh viện, thương mại, không gian cộng đồng phải đáp ứng nhu cầu sống thường xuyên của cư dân.

KTS Nguyễn Nhật Linh đề xuất cấu trúc dân cư gồm cộng đồng bản địa, tầng lớp trung lưu và nhóm cư dân cao cấp hướng biển. Các khu ở cho kỹ sư, chuyên gia logistics, cảng biển giữ vai trò tạo cộng đồng thường trú, kết nối những không gian sống.

Các chuyên gia Viện Nghiên cứu Thiết kế Đô thị nhấn mạnh yêu cầu giữ khả năng tiếp cận biển của cộng đồng, tổ chức công viên, quảng trường đi bộ, bãi tắm công cộng, tránh chia cắt bởi các khu nghỉ dưỡng khép kín. TS Nguyễn Chí Thành đề xuất thí điểm nhà ở, homestay hài hòa với rừng ngập mặn, sông nước và tập quán địa phương, tạo sinh kế từ du lịch sinh thái.

Để cụ thể hóa định hướng, các chuyên gia kiến nghị hoàn thiện bản đồ chồng lớp về rừng, thủy văn, địa chất, khảo cổ, làm rõ khu vực bảo tồn và điều kiện phát triển. Ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam đánh giá, các tham luận đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học, thực tiễn, cùng hướng tới gìn giữ giá trị thiên nhiên và phát huy bản sắc Cần Giờ.

Tống Phương - Minh Dũng