Sau gần 9 năm kể từ khi EC áp dụng cảnh báo “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt Nam (năm 2017), với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, công tác phòng, chống khai thác IUU đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, yêu cầu khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế vẫn đặt ra nhiệm vụ nặng nề, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, quyết liệt hơn nữa của các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp và ngư dân.
Những kết quả quan trọng trong công tác chống khai thác IUU
Trước hết, công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến cơ sở. Chính phủ đã thành lập và duy trì hoạt động thường xuyên của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU. Thủ tướng Chính phủ nhiều lần chủ trì các cuộc họp chuyên đề, ban hành công điện, chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương ven biển tập trung thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại mà EC đã khuyến nghị.
Tại các địa phương có biển, chống khai thác IUU từng bước được xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn với trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu. Công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc thực hiện được tăng cường, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và ngư dân trong việc tuân thủ quy định về khai thác thủy sản.
Cùng với đó, hệ thống pháp luật về thủy sản tiếp tục được hoàn thiện theo hướng phù hợp với các khuyến nghị của EC và thông lệ quốc tế. Các quy định liên quan đến đăng ký, đăng kiểm tàu cá, cấp giấy phép khai thác, giám sát hành trình, kiểm soát sản lượng, truy xuất nguồn gốc thủy sản được ban hành tương đối đầy đủ.
Cơ chế xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản ngày càng được hoàn thiện, mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm được nâng lên nhằm tăng tính răn đe, góp phần ngăn chặn tình trạng khai thác thủy sản trái phép, đặc biệt là hành vi đưa tàu cá Việt Nam khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài.
Công tác quản lý hoạt động khai thác thủy sản cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia từng bước được xây dựng, hoàn thiện; công tác quản lý tàu cá được tăng cường. Hầu hết tàu cá thuộc diện bắt buộc đã được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS). Việc kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến tại các cảng cá chỉ định được thực hiện thường xuyên, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát hoạt động khai thác trên biển.
Một trong những kết quả được EC đặc biệt quan tâm là tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài đã giảm đáng kể. Nhiều địa phương trọng điểm về nghề cá đã chủ động rà soát, phân loại tàu cá có nguy cơ cao, tăng cường quản lý, tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành pháp luật. Đồng thời, công tác điều tra, xử lý các tổ chức, cá nhân môi giới, tổ chức đưa tàu cá khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài được chú trọng.
Công tác truy xuất nguồn gốc thủy sản tiếp tục được nâng cao. Hệ thống xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác được triển khai đồng bộ hơn; việc kiểm soát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng ngày càng được siết chặt. Nhật ký khai thác, hồ sơ nguồn gốc sản phẩm từng bước được số hóa, đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường quốc tế, trong đó có thị trường Liên minh châu Âu.
Chuyển đổi số trong quản lý nghề cá cũng được quan tâm triển khai. Nhiều địa phương đã từng bước kết nối dữ liệu tàu cá, dữ liệu VMS và dữ liệu cảng cá trên nền tảng số, hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu nghề cá bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, phục vụ quản lý tập trung, hiệu quả và minh bạch.
Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và ngư dân cũng có vai trò quan trọng. Các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản đã chủ động kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào, cam kết không thu mua thủy sản khai thác bất hợp pháp. Nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân từng bước được nâng lên thông qua công tác tuyên truyền, vận động và ký cam kết thực hiện các quy định về khai thác thủy sản.
Tại tỉnh Lâm Đồng, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, công tác chống khai thác IUU tiếp tục được triển khai với nhiều giải pháp cụ thể. Lãnh đạo tỉnh duy trì các cuộc họp giao ban định kỳ để chỉ đạo, kiểm tra tiến độ thực hiện nhiệm vụ. Sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương ven biển như Mũi Né, Phan Rí Cửa trong tuyên truyền pháp luật, tổ chức các phiên tòa giả định thông qua hoạt động phối hợp giữa Báo Công lý, Tòa án nhân dân tỉnh Lâm Đồng và các địa phương đã góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân.
Hội đồng nhân dân tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Nghị quyết số 52/2025/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ giải bản (tháo dỡ), ổn định đời sống và chuyển đổi nghề cho ngư dân có tàu cá không đủ điều kiện khai thác thủy sản. Đây là một trong những giải pháp nhằm hỗ trợ ngư dân chuyển đổi sinh kế, bảo đảm an sinh xã hội trong quá trình thực hiện các quy định về quản lý nghề cá.
UBND tỉnh cũng triển khai Kế hoạch thực hiện các khuyến nghị của EC về chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh với nhiều nhiệm vụ cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho các cơ quan, tổ chức liên quan, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về khai thác thủy sản.
 |
|
Ảnh minh họa. |
Tiếp tục đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống chính trị
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, song công tác chống khai thác IUU vẫn còn những tồn tại cần tập trung khắc phục. Một số hạn chế được xác định như: Tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài chưa được xử lý triệt để; việc mất kết nối thiết bị giám sát hành trình VMS vẫn còn xảy ra; việc kiểm soát sản lượng thủy sản qua cảng có lúc chưa chặt chẽ; cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia cần tiếp tục hoàn thiện.
Trước hết, cần tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, doanh nghiệp và ngư dân, xác định chống khai thác IUU không chỉ là nhiệm vụ của ngành thủy sản mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Các tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cần phát huy vai trò trong tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận trong nhân dân.
Cùng với đó, cần tăng cường quản lý nhà nước đối với tàu cá, từ đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác đến kiểm soát nhật ký khai thác, sản lượng thủy sản. Việc duy trì kết nối thiết bị VMS cần được thực hiện nghiêm túc, không để xảy ra tình trạng tàu cá hoạt động ngoài vùng biển cho phép hoặc vi phạm vùng biển nước ngoài.
Cơ chế phối hợp giữa các lực lượng như chính quyền địa phương, lực lượng biên phòng, kiểm ngư, cảnh sát biển, cơ quan quản lý thủy sản và các tổ chức đoàn thể cần tiếp tục được củng cố, bảo đảm thống nhất trong quản lý, giám sát và xử lý vi phạm.
Đối với các hành vi vi phạm, cần kiên quyết xử lý theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm tính nghiêm minh, công khai, minh bạch, tạo sức răn đe và phòng ngừa chung.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là tiếp tục chăm lo sinh kế bền vững cho ngư dân. Việc triển khai các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, hỗ trợ tiếp cận vốn, ứng dụng khoa học, công nghệ, phát triển nuôi biển và dịch vụ hậu cần nghề cá cần được thực hiện hiệu quả. Đồng thời, cần ưu tiên đầu tư hạ tầng nghề cá, khu neo đậu tránh trú bão, bảo đảm an toàn cho ngư dân khi hoạt động trên biển.
Việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu tàu cá quốc gia, tăng cường quản lý sản lượng khai thác, truy xuất nguồn gốc thủy sản và ứng dụng công nghệ số trong giám sát hành trình là yêu cầu cấp thiết, góp phần xây dựng nghề cá hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.
Chống khai thác IUU cũng gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Việc thực hiện nghiêm các quy định về khai thác thủy sản không chỉ góp phần bảo vệ nguồn lợi biển mà còn thể hiện trách nhiệm của Việt Nam trong thực thi pháp luật quốc tế, xây dựng hình ảnh quốc gia có trách nhiệm trong quản trị biển.
Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và ngư dân, công tác chống khai thác IUU sẽ tiếp tục đạt được những chuyển biến tích cực, góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phát triển kinh tế biển bền vững, nâng cao vị thế thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế và tạo nền tảng quan trọng để sớm tháo gỡ “thẻ vàng” của EC.
Phạm Văn Nam, Ủy viên BTV Tỉnh uỷ Lâm Đồng, Bí thư Đảng uỷ phường Mũi Né Tỉnh Lâm Đồng.
Phạm Ngọc Anh Tú, Thư kí viên Toà án khu vực 10, Tỉnh Lâm Đồng.
Trần Thiên Bảo, Giám đốc công ty TNHH Bảo Nam Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng.
Bài viết chưa có bình luận nào.