VKSND khu vực 1 (Gia Lai) chủ động đưa pháp luật đến với người chưa thành niên

Tham dự hoạt động có đồng chí Trần Thanh Tuyền, Phó Viện trưởng VKSND khu vực 1 - Gia Lai; đại diện Phòng Cảnh sát hình sự (PC02), Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (PC06) - Công an tỉnh Gia Lai; Tòa án nhân dân khu vực 1 - Gia Lai; Đoàn phường Quy Nhơn, Đoàn phường Quy Nhơn Bắc và Chi đoàn Công an phường Quy Nhơn Bắc, cùng cấp ủy, Ban Giám hiệu, giáo viên và đông đảo học sinh hai trường.

Thực tiễn địa bàn cho thấy phòng ngừa vi phạm, tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên là yêu cầu cấp thiết. Trong 10 tháng đầu năm 2026 (từ ngày 01/01/2026 đến ngày 31/10/2026), Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai đã khởi tố, điều tra 509 bị can, trong đó có 92 bị can là người chưa thành niên, chiếm khoảng 18,1%. Riêng đối với tội gây rối trật tự công cộng, từ đầu năm 2026 đến thời điểm thống kê phục vụ hoạt động tuyên truyền, đã khởi tố 15 vụ/132 bị can; đối với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, khởi tố 15 vụ/15 bị can, trong đó có 05 bị can là người dưới 18 tuổi.

Đồng chí Trần Thanh Tuyền, Phó Viện trưởng VKSND khu vực 1 - Gia Lai tham dự các hoạt động tuyên truyền pháp luật.

Những con số này phản ánh thực trạng đáng quan tâm, đồng thời đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận công tác phòng ngừa một cách toàn diện. Hành vi phạm tội ở lứa tuổi chưa thành niên không chỉ xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại, ảnh hưởng an ninh, trật tự địa phương mà còn tác động tiêu cực đến quá trình học tập, hình thành nhân cách và cơ hội phát triển của chính các em. Hệ lụy còn đặt lên gia đình, nhà trường và xã hội trách nhiệm lớn trong giáo dục, hỗ trợ, khắc phục hậu quả và giúp người chưa thành niên tái hòa nhập cộng đồng.

Chủ động phòng ngừa từ cơ sở: Trách nhiệm không chỉ sau khi tội phạm xảy ra

Từ kết quả thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khởi tố, điều tra các vụ án hình sự, VKSND khu vực 1 - Gia Lai đã ban hành kiến nghị áp dụng biện pháp phòng ngừa tội phạm, vi phạm pháp luật trong lứa tuổi chưa thành niên, gửi Chủ tịch UBND các phường Quy Nhơn, Quy Nhơn Bắc, Quy Nhơn Nam, Quy Nhơn Đông và Quy Nhơn Tây. Đây là hoạt động thể hiện rõ việc chủ động sử dụng kết quả công tác kiểm sát để nhận diện nguyên nhân, điều kiện phát sinh vi phạm, từ đó đề xuất giải pháp phòng ngừa đối với cơ quan quản lý nhà nước ở cơ sở.

Qua nghiên cứu các vụ án đã khởi tố, điều tra, Viện kiểm sát nhận diện một số nhóm nguyên nhân, điều kiện cần quan tâm: Sự thiếu quan tâm, quản lý hoặc phương pháp giáo dục chưa phù hợp của một bộ phận gia đình; việc nắm bắt diễn biến tâm lý, quan hệ bạn bè và dấu hiệu bất thường của học sinh tại một số cơ sở giáo dục chưa kịp thời; sự phối hợp, trao đổi thông tin giữa gia đình, nhà trường, chính quyền cơ sở và đoàn thể có lúc chưa thường xuyên; hạn chế về nhận thức pháp luật, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, khả năng tự kiểm soát hành vi; cùng những nguy cơ từ việc sử dụng mạng xã hội, Internet thiếu an toàn.

Trên cơ sở đó, kiến nghị đề nghị chính quyền địa phương chỉ đạo tăng cường nắm tình hình địa bàn, rà soát và hỗ trợ người chưa thành niên có nguy cơ; phát huy trách nhiệm của gia đình và nhà trường trong quản lý, giáo dục, phát hiện sớm biểu hiện bất thường; tổ chức tuyên truyền pháp luật phù hợp từng nhóm tuổi; phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên; đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp, theo dõi, đánh giá kết quả. Đáng chú ý, kiến nghị nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm bí mật đời tư, không công khai, gắn nhãn hay kỳ thị người chưa thành niên; việc rà soát, hỗ trợ phải có căn cứ, đúng thẩm quyền và không được tùy tiện, trái pháp luật.

Cách tiếp cận này cho thấy phòng ngừa không đồng nghĩa với siết chặt quản lý một cách máy móc. Trọng tâm là phát hiện đúng nguy cơ, hỗ trợ đúng nhu cầu, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và tạo môi trường để người chưa thành niên được giáo dục, rèn luyện, tiếp tục học tập, hướng nghiệp và tái hòa nhập. Việc đề nghị UBND các phường cụ thể hóa giải pháp thành kế hoạch, phân công trách nhiệm, kiểm tra kết quả và thông báo kết quả thực hiện cho Viện kiểm sát trong thời hạn 30 ngày cũng góp phần đưa kiến nghị phòng ngừa vào thực tiễn, tránh hình thức.

Phiên tòa giả định để học sinh nhìn thấy hậu quả pháp lý từ lựa chọn của mình

Song song với hoạt động kiến nghị phòng ngừa, VKSND khu vực 1 - Gia Lai phối hợp các cơ quan, đơn vị tổ chức hai phiên tòa giả định tại trường học, lựa chọn những tình huống gần gũi với đời sống thanh thiếu niên. Tại Trường THPT Quốc Học Quy Nhơn, Phân đoàn VKSND khu vực 1 phối hợp với Đoàn trường, Đoàn cơ sở Phòng PC06 - Công an tỉnh Gia Lai và Đoàn phường Quy Nhơn tổ chức phiên tòa giả định xét xử các tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (Điều 260 Bộ luật Hình sự) và giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ (Điều 264 Bộ luật Hình sự).

Tình huống được xây dựng từ một lựa chọn tưởng chừng xuất phát bởi sự quan tâm của cha mẹ: Vì thương con phải đi học xa trong điều kiện thời tiết mưa gió, người cha giao xe mô tô cho con gái đang học cấp 3 điều khiển đến trường, dù biết con chưa đủ tuổi và chưa có giấy phép lái xe theo quy định. Trên đường đi, do thiếu chú ý quan sát, người con va chạm với người đi bộ, gây tai nạn làm một người tử vong.

Phiên tòa giả định tuyên truyền phòng ngừa tội phạm gây rối trật tự công cộng tại Trường THPT Hùng Vương.

Thông qua diễn biến xét hỏi và bản luận tội của Kiểm sát viên thực hành quyền công tố tại phiên tòa giả định, học sinh được tiếp cận cách thức xem xét, đánh giá hành vi, lỗi, hậu quả và trách nhiệm pháp lý của người trực tiếp điều khiển phương tiện cũng như người giao phương tiện cho người không đủ điều kiện. Qua đó, các quy định pháp luật được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với hậu quả mà một quyết định chủ quan, thiếu trách nhiệm có thể gây ra.

Thông điệp được nhấn mạnh là tình thương và mong muốn tạo điều kiện cho con đi học không thể thay thế các điều kiện an toàn mà pháp luật quy định. Phụ huynh cần quản lý phương tiện của gia đình, tuyệt đối không giao xe cho con em khi chưa đủ tuổi, chưa đủ điều kiện điều khiển; học sinh cần chủ động tìm hiểu quy định về độ tuổi, giấy phép lái xe và điều kiện sử dụng từng loại phương tiện.

Nhận diện ranh giới giữa mâu thuẫn và hành vi phạm tội

Cùng ngày, tại Trường THPT Hùng Vương, Phân đoàn VKSND khu vực 1 phối hợp với TAND khu vực 1 - Gia Lai, Đoàn cơ sở Phòng PC02 - Công an tỉnh Gia Lai, Đoàn phường Quy Nhơn Bắc và Chi đoàn Công an phường Quy Nhơn Bắc tổ chức phiên tòa giả định xét xử vụ án về tội gây rối trật tự công cộng (Điều 318 Bộ luật Hình sự).

Phiên tòa giả định về các tội phạm trong lĩnh vực giao thông đường bộ tại Trường THPT Quốc Học Quy Nhơn.

Nội dung phiên tòa tái hiện tình huống thường bắt nguồn từ những va chạm, xích mích nhỏ trong đời sống của thanh thiếu niên. Từ tâm lý hiếu thắng, muốn thể hiện bản thân hoặc bị kích động, lôi kéo, các đối tượng tập hợp thành nhóm, chuẩn bị hung khí nguy hiểm, điều khiển xe mô tô tốc độ cao, lạng lách, rượt đuổi và hò hét gây náo loạn đường phố. Qua từng tình tiết của vụ án, học sinh được phân tích tính chất nguy hiểm của hành vi và thấy rõ một mâu thuẫn cá nhân có thể bị đẩy thành hành vi xâm phạm trật tự công cộng, kéo theo hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Tại phiên tòa, Kiểm sát viên phân tích tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, đồng thời truyền đi thông điệp: không giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực; không tụ tập, mang theo hung khí, cổ vũ hoặc tham gia các nhóm gây rối. Khi phát sinh bất đồng, học sinh cần bình tĩnh, tìm kiếm sự hỗ trợ, định hướng từ gia đình, thầy cô hoặc thông báo cho cơ quan chức năng. Phiên tòa cũng nhấn mạnh trách nhiệm pháp lý đối với người đã thành niên có hành vi xúi giục, rủ rê người chưa thành niên vi phạm pháp luật.

Kết hợp phòng ngừa bằng kiến nghị với giáo dục bằng thực tiễn tư pháp

Điểm đáng chú ý trong cách làm của VKSND khu vực 1 - Gia Lai là hai hướng hoạt động không tách rời mà bổ trợ cho nhau. Kiến nghị phòng ngừa hướng đến chính quyền cơ sở, gia đình, nhà trường và các tổ chức đoàn thể, nhằm nhận diện, khắc phục những nguyên nhân, điều kiện có thể dẫn đến vi phạm. Các phiên tòa giả định lại trực tiếp tác động đến nhận thức của học sinh, giúp các em hiểu hành vi nào bị pháp luật nghiêm cấm, hậu quả pháp lý ra sao và cần ứng xử thế nào trước những tình huống cụ thể.

Trong chuỗi hoạt động này, dấu ấn của ngành Kiểm sát được thể hiện ở việc xuất phát từ kết quả thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp phòng ngừa; đồng thời sử dụng phương thức phân tích pháp lý, làm rõ hành vi và trách nhiệm tại phiên tòa giả định để giáo dục cộng đồng. Đó không chỉ là tuyên truyền quy định pháp luật, mà còn là quá trình giải thích pháp luật bằng thực tiễn, giúp người nghe hiểu bản chất, hậu quả và trách nhiệm đằng sau mỗi hành vi.

Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026, những hoạt động thiết thực này góp phần khẳng định vai trò của VKSND khu vực 1 - Gia Lai trong đấu tranh phòng, chống tội phạm và phòng ngừa vi phạm pháp luật từ sớm, từ cơ sở. Từ kiến nghị gửi chính quyền địa phương đến bài học pháp luật tại sân trường, mục tiêu chung là huy động trách nhiệm của gia đình, nhà trường, chính quyền và toàn xã hội; giúp người chưa thành niên được bảo vệ, giáo dục, định hướng đúng đắn, hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn.