Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. (Ảnh: QH)

Với 472/475 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 94,9%, sáng 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Trước khi biểu quyết, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật. Báo cáo tổng hợp, tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ và Hội trường, qua đó tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp.

Sau hơn 13 năm thi hành, Luật Xuất bản hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập trước sự phát triển nhanh của công nghệ, phương thức xuất bản mới và yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa. Việc sửa đổi Luật lần này được định hướng theo tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên tiêu chuẩn, điều kiện minh bạch và tăng cường hậu kiểm trên nền tảng dữ liệu số.

Dự thảo Luật làm rõ vị trí, mục đích của hoạt động xuất bản, xác định xuất bản là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, đồng thời là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia.

Cùng với việc khẳng định vai trò chủ đạo của Nhà nước trong định hướng, kiến tạo phát triển, dự thảo bổ sung trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tuân thủ pháp luật, bảo tồn tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa dân tộc.

Đáng chú ý, chính sách phát triển xuất bản được thiết kế theo hướng tạo điều kiện hình thành các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và các tập đoàn xuất bản - truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm. Nhà nước ưu tiên đầu tư hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành; thúc đẩy xuất bản điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; đồng thời có chính sách hỗ trợ về thuế, đất đai, bản quyền, dịch thuật và phát triển văn hóa đọc, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. (Ảnh: QH)

Một nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là cơ chế kiểm soát nội dung và mối quan hệ giữa tiền kiểm với hậu kiểm.

Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định dự thảo Luật vẫn giữ nguyên nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản theo quy định của Luật Xuất bản hiện hành.

Tuy nhiên, đối với những nhóm tác phẩm, tài liệu có yêu cầu quản lý cao, như các nội dung liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc..., dự thảo thiết lập cơ chế kiểm soát nhiều lớp.

Theo đó, nhà xuất bản tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản; cơ quan chủ quản xem xét, đánh giá kết quả và phê duyệt kế hoạch. Sau khi nộp lưu chiểu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định, cho ý kiến trước khi phát hành, trừ trường hợp được miễn thẩm định theo quy định của Chính phủ.

Cơ chế này nhằm tăng cường phòng ngừa, kiểm soát rủi ro đối với những nội dung đặc thù, đồng thời không làm thay đổi quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm pháp lý cuối cùng của nhà xuất bản.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, Luật sửa đổi cũng bổ sung hệ thống quy định điều chỉnh các sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng, sách điện tử, sách nói và sách tương tác đa phương tiện.

Đáng chú ý, xuất bản phẩm có nội dung được tạo lập toàn bộ hoặc một phần bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo phải được thông báo và gắn nhãn rõ ràng. Việc ứng dụng AI không làm giảm hoặc thay đổi trách nhiệm pháp lý của nhà xuất bản, tổng biên tập và biên tập viên đối với sản phẩm xuất bản.

Luật đồng thời nghiêm cấm lợi dụng AI để vi phạm pháp luật; phát hành, đăng tải trên không gian mạng các sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm vi phạm pháp luật; tàng trữ, phát hành bản in lậu, in giả hoặc in nối bản trái phép.

Đối với các cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian, nền tảng số và tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ cho người dùng tại Việt Nam, dự thảo quy định trách nhiệm định danh, lưu giữ dữ liệu, có đại diện pháp lý và chủ động ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.

Luật sửa đổi đồng thời tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Trong đó, hoạt động kinh doanh nhập khẩu xuất bản phẩm được chuyển sang cơ chế thông báo danh mục và kết quả tự thẩm định với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; bãi bỏ toàn bộ lệ phí liên quan đến đăng ký và cấp phép nhập khẩu.

Về lưu chiểu, nhà xuất bản thực hiện nộp tệp điện tử thông qua hệ thống lưu chiểu điện tử tập trung chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành. Hết thời hạn này, nhà xuất bản được quyền phát hành sản phẩm theo quy định.

Luật cũng phân cấp thẩm định, cấp phép xuất bản tài liệu không kinh doanh và cấp phép hoạt động in cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Riêng thẩm quyền cấp phép in xuất khẩu xuất bản phẩm được chuyển giao hoàn toàn cho UBND cấp tỉnh từ ngày 1/1/2029, tạo thời gian để các địa phương chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật và điều kiện cần thiết.