Hướng dẫn về xử lý các yêu cầu của nước ngoài liên quan đến hình phạt tử hình

Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành trong xử lý yêu cầu của nước ngoài

Một trong những nội dung đáng chú ý của Thông tư liên tịch số 12/2026 là quy định đầy đủ trình tự xử lý khi cơ quan có thẩm quyền nước ngoài đề nghị Việt Nam đưa ra thông báo liên quan đến việc áp dụng hoặc thi hành hình phạt tử hình để phục vụ yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự.

Theo quy định, trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu của nước ngoài đề nghị Việt Nam đưa ra thông báo liên quan đến hình phạt tử hình để thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự, Viện kiểm sát nhân dân tối cao chuyển yêu cầu đó cho cơ quan lập yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự để đánh giá sự cần thiết của việc tiếp tục yêu cầu nước ngoài thực hiện tương trợ tư pháp về hình sự và cơ sở đưa ra thông báo liên quan đến hình phạt tử hình theo yêu cầu của nước ngoài.

Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được văn bản của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, cơ quan lập yêu cầu phải có văn bản phản hồi. Nếu vẫn cần tiếp tục yêu cầu tương trợ tư pháp thì phải đánh giá sự cần thiết và cơ sở đưa ra thông báo liên quan đến hình phạt tử hình theo yêu cầu của nước ngoài quy định và gửi các tài liệu liên quan cho Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Trường hợp xét thấy việc tương trợ không còn cần thiết thì thông báo để chấm dứt yêu cầu theo quy định của Luật Tương trợ tư pháp về hình sự.

Thông tư phân định rõ hai nhóm trường hợp để áp dụng trình tự xử lý tương ứng.

Đối với trường hợp người có liên quan không thuộc diện bị áp dụng hoặc không bị thi hành án tử hình theo quy định của Bộ luật Hình sự, cơ quan lập yêu cầu phải phối hợp với cơ quan y tế và các cơ quan có thẩm quyền xác minh các điều kiện như độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tình trạng mang thai, nuôi con nhỏ, tình trạng khắc phục hậu quả vụ án và các thông tin khác của người có liên quan đến yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự để xác định bằng văn bản.

Sau khi nhận được hồ sơ, Viện kiểm sát nhân dân tối cao sẽ lấy ý kiến của Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Văn phòng Chủ tịch nước, Viện kiểm sát đang thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết vụ án và các cơ quan liên quan.

Nếu các cơ quan thống nhất ý kiến, trong thời hạn 07 ngày kể từ khi nhận đủ văn bản trả lời, Viện kiểm sát nhân dân tối cao sẽ ban hành thông báo gửi cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài hoặc chuyển Bộ Ngoại giao thực hiện theo kênh ngoại giao trong trường hợp điều ước quốc tế có quy định.

Trường hợp giữa các cơ quan còn có ý kiến khác nhau về việc xác định người liên quan có thuộc diện không bị áp dụng hoặc không bị thi hành án tử hình hay không, Viện kiểm sát nhân dân tối cao phải lập hồ sơ trình Chủ tịch nước xem xét trước khi quyết định.

Đối với trường hợp người có liên quan có thể bị áp dụng hoặc có thể bị thi hành án tử hình, quy trình được thiết kế chặt chẽ hơn. Sau khi lấy ý kiến các bộ, ngành, Viện kiểm sát nhân dân tối cao lập hồ sơ trình Chủ tịch nước xem xét. Căn cứ ý kiến của Chủ tịch nước, Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành thông báo không thi hành án tử hình hoặc có văn bản trả lời cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài.

Thông tư cũng quy định cụ thể thành phần hồ sơ trình Chủ tịch nước, bao gồm tờ trình của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, tổng hợp ý kiến của các bộ, ngành, tài liệu do cơ quan lập yêu cầu cung cấp và văn bản đề nghị của phía nước ngoài. Quy định này góp phần bảo đảm việc xem xét được thực hiện trên cơ sở đầy đủ thông tin và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

Ảnh minh họa.

Yêu cầu nước ngoài cam kết không áp dụng hoặc không thi hành án tử hình

Bên cạnh việc quy định trình tự xử lý yêu cầu của nước ngoài, Thông tư liên tịch số 12/2026 còn bổ sung cơ chế yêu cầu nước ngoài cam kết không áp dụng hoặc không thi hành án tử hình khi Việt Nam thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp.

Theo đó, trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu tương trợ tư pháp của nước ngoài, nếu nhận thấy hành vi phạm tội theo pháp luật của nước yêu cầu có khung hình phạt cao nhất là tử hình, trong khi pháp luật hình sự Việt Nam không quy định hình phạt tử hình đối với tội danh tương ứng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao có văn bản yêu cầu nước ngoài cam kết không áp dụng hoặc không thi hành án tử hình đối với người có liên quan.

Thông tư cũng quy định rõ cơ chế xử lý trong trường hợp phía nước ngoài không có phản hồi. Nếu sau 06 tháng kể từ ngày gửi văn bản yêu cầu mà Việt Nam không nhận được văn bản cam kết, Viện kiểm sát nhân dân tối cao sẽ trả lại yêu cầu tương trợ tư pháp cho nước ngoài.

Chỉ khi nhận được văn bản cam kết của nước ngoài, Viện kiểm sát nhân dân tối cao mới chuyển yêu cầu đến cơ quan có thẩm quyền để tiếp tục thực hiện hoạt động tương trợ tư pháp theo quy định.

Đồng thời, Viện kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao theo dõi, xử lý việc thực hiện các cam kết của nước ngoài nhằm bảo đảm các nội dung đã cam kết được thực hiện đầy đủ trong quá trình giải quyết vụ việc.