VKSND thành phố Hà Nội: Chủ động từ giai đoạn tiền khởi kiện, thiết thực bảo vệ lợi ích công

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao chủ trì buổi khảo sát.

Tham dự Đoàn khảo sát có đồng chí Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ Kiểm sát án dân sự VKSND tối cao, Phó Trưởng đoàn khảo sát; đồng chí Nguyễn Thị Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; đại diện lãnh đạo các cơ quan: Văn phòng Trung ương Đảng, Ban Nội chính Trung ương, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp và đại diện lãnh đạo, Kiểm sát viên Vụ Kiểm sát án dân sự VKSND tối cao.

Cùng dự buổi làm việc, có đồng chí Phạm Thị Thanh Mai, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội; đại diện một số cơ quan ban, ngành thuộc thành phố Hà Nội cùng tập thể lãnh đạo VKSND hai cấp thành phố Hà Nội.

Đại biểu tham dự buổi khảo sát.

Chủ động từ giai đoạn tiền khởi kiện, thiết thực bảo vệ lợi ích công

Theo báo cáo của VKSND thành phố Hà Nội, qua một năm triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15, VKSND hai cấp thành phố đã tổ chức thực hiện nhiệm vụ một cách chủ động, khẩn trương, đồng bộ, bước đầu đạt những kết quả thực chất.

VKSND thành phố Hà Nội và VKSND các khu vực đã chủ động quán triệt các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Kết luận số 120-KL/TW, Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 04-CT/TU của Thành ủy Hà Nội. 100% đơn vị đã ký kết quy chế phối hợp liên ngành với Tòa án, Cơ quan Thi hành án dân sự, cơ quan Thuế, Bảo hiểm xã hội, Quản lý thị trường, UBND và Công an cấp cơ sở, từng bước thiết lập cơ chế phối hợp nghiệp vụ từ cấp thành phố đến cơ sở.

Toàn cảnh buổi khảo sát.

Kết quả thực tiễn, VKSND hai cấp thành phố Hà Nội đã tiếp nhận 2.160 thông tin, thụ lý kiểm tra, xác minh 2.113 vụ việc và ban hành 44 quyết định khởi kiện. Đáng chú ý, phần lớn vụ việc đã được giải quyết ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện. VKSND hai cấp đã ban hành 1.534 quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, làm việc trực tiếp yêu cầu chấm dứt vi phạm đối với 473 vụ việc và ban hành 119 văn bản kiến nghị. Các biện pháp tác động, đôn đốc, yêu cầu khắc phục đã góp phần giải quyết dứt điểm hơn 86% số vụ việc ngay từ giai đoạn trước khởi kiện.

Đồng chí Trần Thế Kính, Vụ trưởng Vụ Kiểm sát án dân sự VKSND tối cao, Phó Trưởng Đoàn khảo sát phát biểu tại buổi khảo sát.

Từ những biện pháp này, hơn 219 tỷ đồng tiền thuế và bảo hiểm xã hội đã được thu hồi cho Ngân sách Nhà nước và Quỹ Bảo hiểm xã hội; hơn 131.000m² đất công bị lấn chiếm được thu hồi, khôi phục quyền quản lý của Nhà nước. Việc xử lý chủ yếu ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện không chỉ bảo đảm hiệu quả khắc phục vi phạm mà còn hạn chế tranh chấp kéo dài tại Tòa án, tiết kiệm nguồn lực tư pháp và chi phí xã hội.

Chất lượng khởi kiện và tranh tụng tại phiên tòa cũng bước đầu được khẳng định. 100% vụ án do VKSND quyết định khởi kiện khi đưa ra xét xử đều được Tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu. Tiêu biểu là 6 vụ án tại VKSND khu vực 3, khu vực 5, khu vực 6 và khu vực 10, với tổng số tiền thuế buộc truy thu hơn 68,71 tỷ đồng. Các phiên tòa rút kinh nghiệm trực tuyến được tổ chức nghiêm túc, qua đó góp phần chuẩn hóa kỹ năng điều hành, thu thập chứng cứ và tranh tụng của Kiểm sát viên đối với loại án mới.

Đồng chí Nguyễn Hoài Nam, Viện trưởng VKSND thành phố Hà Nội phát biểu tại buổi khảo sát.

Không chỉ tập trung vào bảo vệ tài sản công, việc thực hiện thí điểm tại Hà Nội còn hướng tới bảo vệ trực tiếp quyền con người, quyền công dân. VKSND hai cấp thành phố đã góp phần khôi phục quyền nhân thân và bảo đảm an sinh cho 43 trường hợp thuộc nhóm yếu thế, trong đó có những vấn đề liên quan đến hộ tịch, căn cước, an sinh và học tập.

Những kết quả bước đầu tại Hà Nội không chỉ thể hiện hiệu quả bảo vệ cụ thể quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn để đánh giá tính cần thiết, khả thi của cơ chế VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Đồng chí Nguyễn Quang Hiệp, Phó Vụ trưởng Vụ Nội chính Văn phòng Chính phủ phát biểu tại buổi khảo sát.

Về phương diện chính trị, việc triển khai thí điểm Nghị quyết số 205/2025/QH15 góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng về tăng cường bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước và lợi ích công bằng pháp luật và cơ chế tư pháp. Việc VKSND chủ động phát hiện, xác minh và thực hiện quyền khởi kiện đối với những vụ việc đủ điều kiện giúp làm rõ hơn vai trò, trách nhiệm của Ngành trong bảo vệ pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công.

Cơ chế này đồng thời tác động tích cực đến ý thức tuân thủ pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân, nhất là những chủ thể có nghĩa vụ đối với Nhà nước và cộng đồng. Việc phát hiện, yêu cầu khắc phục vi phạm ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện, kết hợp với biện pháp tố tụng khi cần thiết, góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật, các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Đồng chí Nguyễn Thị Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu tại buổi khảo sát.

Về pháp lý, qua thực tiễn gần một năm triển khai, Hà Nội bước đầu kiểm nghiệm tính cần thiết, khả thi và hiệu quả của cơ chế VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích; đồng thời làm rõ hơn vai trò, phạm vi trách nhiệm, điều kiện và phương thức thực hiện quyền khởi kiện của VKSND, cũng như mối quan hệ giữa cơ chế tiền khởi kiện, trách nhiệm khởi kiện của cơ quan, tổ chức có liên quan và quyền khởi kiện của VKSND. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, thể chế hóa cơ chế tố tụng dân sự công ích, nhất là về phạm vi, điều kiện, trình tự, thủ tục và cơ chế phối hợp.

Đồng chí Phạm Thị Thanh Mai, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội phát biểu tại buổi khảo sát.

Thực tiễn thí điểm cũng góp phần hình thành phương thức, quy trình và kỹ năng thực hiện nhiệm vụ tố tụng dân sự công ích; thúc đẩy đổi mới phương thức hoạt động của VKSND theo hướng chủ động phát hiện, chủ động xác minh và chủ động bảo vệ quyền dân sự, lợi ích công. Qua đó, năng lực của Kiểm sát viên trong phát hiện, xác minh, thu thập, đánh giá tài liệu, chứng cứ và xử lý các vụ việc có tính chất liên ngành, chuyên sâu được nâng lên; quan hệ phối hợp giữa VKSND với cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan tư pháp và các tổ chức liên quan tiếp tục được tăng cường.

Đồng chí Nguyễn Hải Thanh, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phát biểu tại buổi khảo sát.

Tuy nhiên, qua khảo sát và trao đổi, một số vấn đề vẫn cần được tiếp tục phối hợp với TAND tối cao để hướng dẫn thống nhất, trong đó có phạm vi loại việc, tư cách tham gia tố tụng của VKSND và vấn đề án phí. VKSND thành phố Hà Nội đã chủ động nghiên cứu, giải quyết và nêu quan điểm đối với các vấn đề phát sinh; đồng thời đề nghị tổng hợp, tham mưu phối hợp với TAND tối cao để có hướng dẫn thống nhất.

Đồng chí Nguyễn Hữu Quảng, Phó Vụ trưởng Vụ Cải cách tư pháp Ban Nội chính Trung ương phát biểu tại buổi khảo sát.

Từ kết quả thí điểm đến yêu cầu hoàn thiện cơ chế

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Đức Thái ghi nhận, đánh giá cao sự chủ động của Đảng ủy, lãnh đạo VKSND thành phố Hà Nội và VKSND các khu vực trong triển khai một nhiệm vụ mới. VKSND thành phố đã ký kết, tổ chức thực hiện cơ chế phối hợp với 12 sở, ngành và 6 tổ chức hội; bước đầu hình thành cơ chế tiếp nhận, sàng lọc, xử lý thông tin từ cấp thành phố đến khu vực, phối hợp với cơ quan Thuế, Bảo hiểm xã hội, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn trong xác minh, áp dụng biện pháp trước khởi kiện và chuẩn bị khởi kiện.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao phát biểu kết luận tại buổi khảo sát.

Theo đồng chí Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Đức Thái, phần lớn vụ việc được xử lý ngay trước khởi kiện, khi VKSND ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm thì các chủ thể đã chấm dứt vi phạm, khắc phục hậu quả. Qua đó, bước đầu cho thấy tác dụng của Nghị quyết số 205/2025/QH15 trong thúc đẩy cơ quan, tổ chức và chủ thể vi phạm thực hiện đầy đủ hơn trách nhiệm của mình.

Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Đức Thái lưu ý, khối lượng công việc còn lại lớn trong khi VKSND thành phố Hà Nội đang phải thực hiện nhiều nhiệm vụ khác. Vì vậy, cần rà soát toàn bộ các vụ việc đã tiếp nhận, thụ lý, giải quyết; xác định rõ nội dung còn phải chứng minh, cơ quan cung cấp tài liệu, biện pháp cần thực hiện và thời hạn hoàn thành. Đối với vụ việc đã yêu cầu, kiến nghị nhưng không được thực hiện thì cần chuyển sang biện pháp tiếp theo ngay khi đủ điều kiện; những vụ việc không còn căn cứ hoặc đã được khắc phục phải kết thúc theo quy định.

Đại biểu tham dự buổi khảo sát.

Đối với đặc thù của Thủ đô, việc phát hiện và xử lý nguồn việc trong thời gian tới cần chú trọng các lĩnh vực có nhu cầu bảo vệ thực sự như quản lý, sử dụng đất và tài sản công; ao hồ, sông, đất bãi và không gian công cộng; môi trường tại làng nghề, khu dân cư và khu vực đô thị hóa; nước sạch, an toàn thực phẩm, quyền lợi người tiêu dùng và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương. Việc mở rộng nguồn việc phải gắn với khả năng xác minh, chứng minh và theo dõi đến kết quả cuối cùng, không chạy theo số lượng vụ việc hoặc số vụ án khởi kiện.

Theo đó, giá trị của thí điểm không chỉ được đo bằng số lượng vụ việc được tiếp nhận hay số vụ án được đưa ra Tòa án, mà trước hết ở việc quyền dân sự, lợi ích công được bảo vệ, vi phạm được chấm dứt và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân được thực hiện đầy đủ hơn. Trong thời gian tới, VKSND hai cấp thành phố Hà Nội vừa phải giải quyết dứt điểm khối lượng vụ việc đang có, vừa mở rộng nguồn phát hiện, nâng cao chất lượng xác minh, chứng minh và khởi kiện.

Để hoàn thành nhiệm vụ, sự lãnh đạo, chỉ đạo của Thành ủy, HĐND thành phố Hà Nội và sự phối hợp của UBND thành phố, TAND thành phố, cơ quan Thi hành án dân sự, các sở, ban, ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan tiếp tục giữ vai trò quan trọng, bảo đảm các trách nhiệm theo thẩm quyền được thực hiện đầy đủ, đồng bộ.