Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh đóng góp nhiều ý kiến thiết thực đối với các dự án luật

Đồng chí Lê Văn Đông, Đại biểu Quốc hội, Thành ủy viên, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tham dự ngày làm việc thứ hai, Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất Quốc hội Khóa XVI.

Nâng tầm hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với nhiệm vụ đặc thù, công tác chuyên môn của các cơ quan liên quan

Thảo luận về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), đồng chí Lê Văn Đông đánh giá đây là lần sửa đổi toàn diện đầu tiên sau hơn 13 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Dự thảo Luật gồm 5 chương, 42 điều (sửa đổi 40 điều, giữ nguyên 1 điều, bổ sung 1 điều mới), đặt trong bối cảnh bốn động lực thể chế lớn, đó là việc thực mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị yêu cầu xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Chuyển đổi số (được Quốc hội thông qua tháng 12/2025), yêu cầu chuyển đổi số, ứng dụng AI và xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL). Cơ quan chủ trì soạn thảo đã có tiếp thu, giải trình đối với các ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo Luật. Đây là những căn cứ quan trọng để dự thảo Luật thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ các chủ trương, chính sách mới của Đảng, Nhà nước.

Từ góc độ thực tiễn, đồng chí Lê Văn Đông đã góp ý, đề xuất thêm một số nội dung quan trọng, như:

Dự thảo Luật đã thể chế hóa rất nhiều quan điểm, chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 66-NQ/TW. Tuy nhiên, một số quy định hiện vẫn đang dẫn chiếu và sử dụng các từ ngữ mang tính định tính từ Nghị quyết như: “bố trí nguồn lực tương xứng”, “ưu tiên đầu tư”, “có chính sách phát triển”, “gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng với tổ chức thi hành pháp luật”... đồng chí đề nghị đơn vị soạn thảo cần rà soát lại kỹ thuật lập pháp, chuyển hóa các nội dung trên thành các quy định mang tính quy phạm pháp luật cụ thể, rõ ràng để thuận lợi khi áp dụng trên thực tế.

Về hình thức, trách nhiệm tuyên truyền, PBGDPL của các cơ quan, tổ chức, dự thảo Luật  có sự chồng lấn, lặp lại không cần thiết. Cụ thể, sau khi đã quy định chi tiết tại Điều 23 và Điều 24, dự thảo lại tiếp tục dẫn chiếu nội dung này khi quy định về trách nhiệm của các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội (Điều 25), Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước (Điều 26), Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Bên cạnh đó, việc liệt kê chi tiết các hoạt động chuyên môn của Tòa án, Viện kiểm sát (như xét xử, thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp) nhưng lại bỏ sót hoạt động Kiểm toán nhà nước và chưa bao quát hết nhiệm vụ thực tế của các cơ quan. Điển hình, ngoài chức năng công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, hiện nay Viện kiểm sát nhân dân còn đang triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Thông qua quá trình xác minh, thu thập chứng cứ và khởi kiện, VKSND đồng thời thực hiện tuyên truyền, giải thích pháp luật cho người yếu thế, cơ quan, tổ chức liên quan tạo chuyển biến nhận thức sâu sắc bằng những vụ việc sinh động. Đây là kênh PBGDPL rất thiết thực, gắn liền với hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ đặc thù của ngành Kiểm sát nhân dân, song chưa được dự thảo Luật thể hiện, ghi nhận. Việc liệt kê chi tiết nhưng không đầy đủ sẽ dễ tạo ra khoảng trống pháp lý. Từ đó, đồng chí đề xuất cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc quy định về trách nhiệm và hình thức PBGDPL của cơ quan, tổ chức liên quan theo hướng khái quát như cách tiếp cận của Luật PBGDPL năm 2012 để bảo đảm bao quát toàn bộ nội dung, tránh bỏ sót các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với chức năng, nhiệm vụ đặc thù của từng cơ quan, tổ chức.

Đồng chí Lê Văn Đông, Đại biểu Quốc hội, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh phát biểu tại Tổ vào sáng ngày 04/8/2026 đối với dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Theo đồng chí Lê Văn Đông, Luật PBGDPL hiện hành giao trách nhiệm phổ biến giáo dục pháp luật cho rất nhiều cơ quan nhưng lại thiếu chế tài cụ thể dẫn đến tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, việc phối hợp chủ yếu mang tính hình thức. Trong khi dự thảo sửa đổi lần này vẫn bỏ ngỏ quy định trách nhiệm pháp lý khi cơ quan, tổ chức hoặc người đứng đầu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nhiệm vụ PBGDPL. Để khắc phục, đồng chí đề xuất bổ sung vào Điều 37 quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong triển khai công tác PBGDPL. Theo đó, kết quả thực hiện nhiệm vụ này phải được gắn liền với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm và coi đây là một tiêu chí bắt buộc trong công tác thi đua, khen thưởng của cơ quan, tổ chức.

Góp ý hoàn thiện Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để bảo vệ quyền lợi của người dân và người thi hành công vụ

Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đồng chí Lê Văn Đông đánh giá dự thảo Luật được xây dựng công phu, chi tiết với nhiều nội dung mới nhằm thể chế hóa 03 định hướng lớn của Đảng và Nhà nước, nhất là cụ thể hóa Quy định số 231-QĐ/TW, ngày 17/01/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, về quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.  

Để đảm bảo việc giải quyết bồi thường được nhanh chóng, khách quan, minh bạch, đảm bảo quyền lợi của người dân, theo đồng chí Lê Văn Đông, dự thảo Luật cần bổ sung thêm quy định người yêu cầu bồi thường phải chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại thực tế và hành vi gây thiệt hại. Đồng thời, cần mở rộng và bảo vệ các đối tượng đặc thù theo Quy định 231-QĐ/TW là người thi hành công vụ trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án khi không được áp dụng biện pháp bảo vệ kịp thời, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng; quyền phục hồi danh dự đối với công chức, viên chức bị xử lý kỷ luật khiển trách trở lên trái pháp luật do dũng cảm đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực mà bị xử lý kỷ luật khiển trách trở lên trái quy định pháp luật.

Đồng chí Lê Văn Đông, Đại biểu Quốc hội, Thành ủy viên, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại Tổ vào chiều ngày 04/8/2026 đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Về thời hạn xác minh thiệt hại (khoản 17 Điều 1 Dự thảo): Xác minh thiệt hại là khâu cốt lõi làm cơ sở giải quyết yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, việc Dự thảo rút ngắn thời gian so với Luật hiện hành đang tạo ra áp lực lớn, gây khó khăn cho đội ngũ người giải quyết bồi thường (vốn làm việc kiêm nhiệm và còn hạn chế về kinh nghiệm chuyên môn) trong việc thu thập, đánh giá chứng cứ khách quan. Từ thực tiễn đó, để nâng cao chất lượng và tính khả thi, đồng chí Lê Văn Đông kiến nghị điều chỉnh tăng thời hạn xác minh thiệt hại đối với vụ việc thông thường lên 20 ngày, các vụ việc phức tạp hoặc có thỏa thuận giữa các bên, thời hạn này là 30 ngày.

Ngoài ra, đồng chí cũng kiến nghị bổ sung quy định khuyến khích các cơ quan, đơn vị đẩy mạnh chuyển đổi số, hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ theo dõi công tác bồi thường nhà nước nhằm tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan, đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số và nâng cao chất lượng công tác, năng lực quản lý về bồi thường nhà nước trong kỷ nguyên mới.

Kết thúc ngày làm việc thứ hai, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các ý kiến đóng góp, thảo luận tại Tổ của đồng chí Lê Văn Đông đối với dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự nghiên cứu kỹ lưỡng, bám sát và xuất phát từ yêu cầu thực tiễn công tác. Các đề xuất không chỉ góp phần hoàn thiện các dự án Luật, mà còn hướng tới nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.