Trừng trị tội phạm lĩnh vực tài chính và hợp tác quốc tế trong thời đại trí tuệ số

Tại Hội nghị, Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Duy Giảng đã có bài phát biểu chia sẻ thực tiễn của Việt Nam qua chuyên đề “Trừng trị tội phạm lĩnh vực tài chính và hợp tác quốc tế trong thời đại trí tuệ số”. Tạp chí điện tử Kiểm sát xin giới thiệu những nội dung chính của Chuyên đề.

Toàn cảnh Hội nghị.

Chuyên đề “Trừng trị tội phạm lĩnh vực tài chính và hợp tác quốc tế trong thời đại trí tuệ số” của đồng chí Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Duy Giảng tại Diễn đàn nhấn mạnh với 04 nội dung sau:

1. Việc hoàn thiện pháp luật để xử lý tội phạm lĩnh vực tài chính

Trong thời gian qua, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc hoàn thiện pháp luật, thực hiện nhiều biện pháp để đấu tranh phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực tài chính, rửa tiền, lừa đảo qua mạng..., cụ thể:

- Thứ nhất, về khung pháp lý:

+ Bộ luật Hình sự Việt Nam đã quy định nhiều tội danh xử lý tội phạm trong lĩnh vực tài chính, với khung hình phạt đến tù chung thân hoặc tử hình.

+ Hoàn thiện Luật Phòng, chống rửa tiền và các văn bản hướng dẫn thi hành; theo đó, mở rộng giám sát đối với nhiều hình thức giao dịch tài chính.

+ Xây dựng, ban hành Luật Công nghiệp Công nghệ số, đưa khái niệm “tài sản số” vào Luật, xác định nguyên tắc, quyền sở hữu, xác thực, chuyển giao tài sản trên môi trường số. Triển khai xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam và thực hiện thí điểm thị trường tài sản số, mở ra cơ chế minh bạch và có kiểm soát cho giao dịch tài sản mã hóa.

+ Hoàn thiện Luật quản lý tài sản công, nhằm tăng tính minh bạch và ngăn ngừa lợi dụng tài sản công để rửa tiền;

+ Tháng 11/2024, Quốc hội Việt Nam ban hành Nghị quyết số 164 về thí điểm xử lý vật chứng, tài sản trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử một số vụ việc, vụ án hình sự, để kịp thời thu hồi tài sản.

- Thứ hai, tăng cường minh bạch, giám sát và năng lực thực thi:

+ Thành lập Ban chỉ đạo phòng chống rửa tiền quốc gia, Cơ quan phòng chống rửa tiền cấp quốc gia, hệ thống cơ quan quản lý tài sản công; các cơ quan thực thi pháp luật đều có cơ chế chia sẻ thông tin, phối hợp đấu tranh phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực này. Chú trọng đào tạo năng lực cho đội ngũ thực thi pháp luật.

+ Thực hiện cơ chế giám sát cộng đồng và công khai, minh bạch; yêu cầu các tổ chức tài chính, trung gian thanh toán phải báo cáo giao dịch có giá trị lớn, giao dịch đáng ngờ, chuyển tiền điện tử và rà soát khách hàng có rủi ro cao;

+ Tăng cường công tác thanh tra, kiểm toán, truy xuất nguồn gốc và thu hồi tài sản.

2. Một số kết quả đấu tranh đối với loại tội phạm này

Thời gian qua, việc các cơ quan chức năng của Việt Nam khởi tố điều tra, xử lý hàng loạt vụ án lớn và triệt phá các đường dây đánh bạc trực tuyến, lừa đảo, rửa tiền xuyên quốc gia đã cho thấy rõ mức độ nguy hiểm và phức tạp của tội phạm tài chính trong thời đại số. Trong 05 năm, từ tháng 10/2020 đến tháng 6/2025, các cơ quan tố tụng của Việt Nam đã khởi tố, điều tra, xử lý hàng trăm bị can liên quan đến lĩnh vực này, trong đó,  nhiều vụ có số tiền vi phạm đặc biệt lớn, số người bị hại lên đến hàng chục nghìn người.

Đồng chí Nguyễn Duy Giảng, Phó Viện trưởng VKSND tối cao phát biểu tại Hội nghị.

3. Về hợp tác quốc tế

Để đấu tranh phòng chống tội phạm lĩnh vực tài chính, rửa tiền, lừa đảo qua mạng… đạt hiệu quả cao, Việt Nam đã nỗ lực tham gia, ký kết và thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế, cụ thể:

- Tiếp tục hoàn thiện pháp luật phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia; đang xây dựng, hoàn thiện các Luật: Luật tương trợ tư pháp về hình sự, Luật dẫn độ và Luật chuyển giao người bị kết án phạt tù, dự kiến trình Quốc hội thông qua vào vào kỳ họp cuối năm 2025.

- Tích cực thực hiện và tham gia định kỳ đánh giá quốc tế đối với các cam kết của Chính phủ Việt Nam với Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính về chống rửa tiền (FATF) và nhóm các nước Châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG).

- Tiếp tục tăng cường mở rộng các hoạt động hợp tác quốc tế. Việt Nam và Trung Quốc đã ký kết và thực hiện có hiệu quả Hiệp định tương trợ tư pháp về các vấn đề dân sự và hình sự từ năm 1998. Ngoài ra, tháng 7/2025, Việt Nam và Cơ quan Tư pháp khu hành chính đặc biệt Hồng Kông đã đàm phán thành công Hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự giữa Việt Nam và Hồng Kông. Năm tới, chúng tôi cũng sẽ triển khai việc đàm phát và ký Hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự với Khu hành chính đặc biệt Macao.

Đặc biệt, trong các ngày 25, 26/10/2025 vừa qua, Việt Nam đã chủ trì tổ chức Lễ mở ký Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng tại Hà Nội, với gần 100 quốc gia, hơn 100 tổ chức trong và ngoài nước tham dự. Công ước Hà Nội đã đưa ra cơ chế chia sẻ dữ liệu điện tử, hỗ trợ tư pháp hình sự, dẫn độ, thu hồi tài sản và thiết lập mạng lưới đầu mối liên lạc 24/7 giữa các quốc gia; nhằm hành động kịp thời, ngăn chặn việc lợi dụng không gian mạng để che giấu hành vi, xoá dấu vết và trốn tránh truy cứu trách nhiệm hình sự.

4. Một số khó khăn, vướng mắc và giải pháp

Khi giải quyết các vụ án hình sự nói chung, vụ án trong lĩnh vực tài chính nói riêng, chúng tôi đang phải đối mặt với nhiều vụ án phức tạp có yếu tố nước ngoài, trong đó dữ liệu phạm tội được lưu trữ, phân tán tại nhiều quốc gia, tài sản vi phạm - đặc biệt là tài sản ảo - bị tẩu tán xuyên biên giới; đối tượng phạm tội lợi dụng cơ chế ẩn danh của không gian mạng để lẩn trốn, việc tương trợ tư pháp thu thập chứng cứ điện tử, phối hợp điều tra, dẫn độ, hay phong tỏa, thu hồi tài sản gặp nhiều trở ngại; thiếu công cụ kỹ thuật, dữ liệu để phân tích; năng lực thực thi pháp luật còn hạn chế; thiếu khuôn khổ pháp lý chung giữa các nước.

Để khắc phục khó khăn, vướng mắc nêu trên; nâng cao hiệu quả trừng trị tội phạm tài chính và tăng cường hợp tác quốc tế. Tại diễn đàn này, Phó Viện trưởng VKSND tối cao Việt Nam Nguyễn Duy Giảng đưa ra một số kiến nghị như sau:

Một là, các quốc gia cần tiếp tục rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước; nội luật hóa các cam kết quốc tế về đấu tranh, xử lý tội phạm tài chính trên không gian mạng.

Hai là, tích cực tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế đa phương như APG, AFTF, ARIN-AP, SEAJust, UNCAC; hình thành mạng lưới đầu mối 24/7 giữa lực lượng thực thi pháp luật các nước để tiếp nhận và xử lý nhanh các yêu cầu khẩn cấp về hỗ trợ tư pháp. Các quốc gia cần tiếp tục cập nhật, đối thoại và phát triển các phụ lục kỹ thuật mới trên cơ sở các Điều ước quốc tế đã ký kết để chủ động cập nhật xu thế công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), deepfake, công nghệ mã hóa và công cụ tấn công mạng mới.

Ba là, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo; phối hợp tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn, hội thảo để chia sẻ kinh nghiệm tốt của mỗi nước để nâng cao năng lực chung cho đội ngũ thực thi pháp luật về giám sát, quản lý hoạt động tài chính, truy vết kỹ thuật số, giám định điện tử, phân tích dòng tiền mã hóa và truy xuất dữ liệu xuyên biên giới.

Bốn là, thúc đẩy tuân thủ các chuẩn mực pháp lý quốc tế trong điều tra, truy tố, xét xử tội phạm tài chính trên không gian mạng.

Theo Phó Viện trưởng VKSND tối cao Việt Nam Nguyễn Duy Giảng, trong thời đại số, chỉ bằng hợp tác với niềm tin và hành động chung, chúng ta mới có thể kiểm soát hiệu quả rủi ro tài chính, ngăn chặn tội phạm mạng và bảo vệ sự ổn định của nền tài chính toàn cầu. Việt Nam mong muốn cùng các đối tác, đặc biệt là Trung Quốc và các quốc gia trong khu vực thúc đẩy cơ chế hợp tác, cùng nhau đóng góp cho một môi trường tài chính an toàn, minh bạch và thịnh vượng.