Tăng cường phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai

Ảnh minh họa.

Nghị định 49/2026/NĐ-CP tập trung sửa đổi, bổ sung quy định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong quản lý, sử dụng đất; đồng thời đơn giản hóa trình tự, thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương trong quá trình triển khai thực hiện.

Theo Nghị định 49/2026/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được phân cấp thẩm quyền quyết định trong nhiều nội dung quan trọng của công tác quản lý nhà nước về đất đai, bao gồm: Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; điều chỉnh hoặc gia hạn thời hạn sử dụng đất; chuyển hình thức sử dụng đất; công nhận quyền sử dụng đất, phê duyệt phương án sử dụng đất; chấp thuận việc thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án.

Cùng với đó. căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, cùng với điều kiện thực tế của địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được quyền quyết định việc phân cấp, ủy quyền cho cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền trực tiếp thực hiện nhiệm vụ nhằm bảo đảm tính linh hoạt, hiệu quả và phù hợp với từng địa phương.

Nghị định 49/2026/NĐ-CP cũng quy định cụ thể thẩm quyền cấp, xác nhận thay đổi, thu hồi và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo hướng rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo giữa các cấp, các cơ quan.

Cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh cấp hoặc xác nhận thay đổi trên Giấy chứng nhận đối với trường hợp do cơ quan, người có thẩm quyền cấp tỉnh quyết định giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích, điều chỉnh thời hạn hoặc công nhận quyền sử dụng đất.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền cấp, xác nhận thay đổi đối với trường hợp thuộc thẩm quyền cấp xã quyết định giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc xác định lại diện tích đất ở.

Văn phòng đăng ký đất đai thực hiện cấp Giấy chứng nhận hoặc đăng ký đất đai lần đầu, đăng ký biến động đối với các trường hợp không thuộc thẩm quyền của hai cấp nêu trên.

Các cơ quan nêu trên đều có thẩm quyền đính chính, thu hồi, hủy và cấp lại Giấy chứng nhận trong trường hợp có sai sót hoặc cần điều chỉnh theo quy định pháp luật.

Đối với các trường hợp đang trong quá trình thực hiện các thủ tục đất đai trước ngày Nghị định có hiệu lực (31/01/2026), Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định áp dụng quy định mới hoặc cho phép cơ quan, cá nhân đang giải quyết tiếp tục thực hiện theo quy trình cũ để bảo đảm tính ổn định và không gây gián đoạn công việc.

Ngoài ra, Nghị định yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quy định cụ thể về trình tự, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai chậm nhất đến ngày 01/7/2026, bảo đảm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục theo đúng tinh thần cải cách hành chính của Chính phủ.

Quy định này phải nêu rõ: Trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong từng bước thực hiện; thời gian tối đa giải quyết hồ sơ; thành phần hồ sơ người dân, tổ chức cần nộp (bao gồm giấy tờ chứng minh được miễn, giảm nghĩa vụ tài chính nếu có); các biểu mẫu, nội dung thông tin cần thiết để xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai.

Trong thời gian chưa ban hành quy định mới, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được phép tạm thời áp dụng quy trình hiện hành hoặc quy định riêng đối với từng trường hợp cụ thể, bảo đảm công tác quản lý đất đai không bị gián đoạn. Đáng chú ý, toàn bộ quy định về trình tự, thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai của các địa phương phải được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bảo đảm tính minh bạch, dễ tiếp cận và giám sát của người dân, doanh nghiệp.