Hướng dẫn mới về dẫn độ và thông báo liên quan đến hình phạt tử hình

Thông tư liên tịch quy định cụ thể một số nội dung quan trọng trong tổ chức thực hiện Luật Dẫn độ, trong đó có việc tiếp nhận, xử lý yêu cầu của nước ngoài đề nghị Việt Nam đưa ra thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ; nguyên tắc không truy cứu trách nhiệm hình sự, không thi hành án đối với người bị dẫn độ ngoài phạm vi tội phạm đã được nêu trong yêu cầu dẫn độ; thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ và trình tự chuyển giao người bị dẫn độ.

Theo Thông tư, Bộ Công an là cơ quan đầu mối xử lý, giải quyết yêu cầu của nước ngoài đề nghị Việt Nam đưa ra thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ. Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu, Bộ Công an có trách nhiệm chuyển yêu cầu cho cơ quan của Việt Nam có thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ để đánh giá cơ sở đưa ra thông báo.

Việc quy định rõ đầu mối tiếp nhận, chuyển yêu cầu và trách nhiệm đánh giá cơ sở pháp lý nhằm bảo đảm quá trình xem xét, giải quyết yêu cầu dẫn độ được thực hiện thống nhất, đúng thẩm quyền, đáp ứng yêu cầu về pháp luật, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan.

Trình tự xem xét thông báo liên quan đến hình phạt tử hình

Thông tư liên tịch quy định hai trường hợp để xử lý yêu cầu của nước ngoài về thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ.

Trường hợp người bị yêu cầu dẫn độ không bị áp dụng hình phạt tử hình hoặc không bị thi hành hình phạt tử hình theo quy định của Bộ luật Hình sự, trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được văn bản thông báo kết quả xác minh, đánh giá cơ sở đưa ra thông báo và tài liệu liên quan, Bộ Công an tổ chức lấy ý kiến của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Văn phòng Chủ tịch nước cùng các bộ, ngành, cơ quan có liên quan.

Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được đề nghị của Bộ Công an, các cơ quan được lấy ý kiến có trách nhiệm trả lời bằng văn bản về việc đồng ý hoặc không đồng ý đưa ra thông báo. Trên cơ sở ý kiến thống nhất của các cơ quan có liên quan, trong thời hạn 7 ngày, Bộ Công an trực tiếp hoặc thông qua kênh ngoại giao đưa ra thông báo không áp dụng hoặc không thi hành hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Trường hợp ý kiến của các bộ, ngành, cơ quan có liên quan không thống nhất, Bộ Công an trình Chủ tịch nước xem xét, cho ý kiến về việc đưa ra thông báo không thi hành hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ.

Đối với trường hợp người bị yêu cầu dẫn độ có thể bị áp dụng hoặc có thể bị thi hành hình phạt tử hình theo quy định của Bộ luật Hình sự, Bộ Công an cũng thực hiện việc lấy ý kiến các cơ quan có liên quan trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được kết quả xác minh, đánh giá và hồ sơ liên quan. Các cơ quan được lấy ý kiến có thời hạn 15 ngày để trả lời bằng văn bản.

Sau khi nhận được ý kiến tham gia của các cơ quan, trong thời hạn 7 ngày, Bộ Công an trình Chủ tịch nước xem xét, cho ý kiến về việc đưa ra thông báo liên quan đến hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ. Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được ý kiến đồng ý của Chủ tịch nước, Bộ Công an trực tiếp hoặc thông qua kênh ngoại giao đưa ra thông báo không thi hành hình phạt tử hình đối với người bị yêu cầu dẫn độ, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Trường hợp Chủ tịch nước từ chối, Bộ Công an trả lời bằng văn bản cho nước ngoài.

Hồ sơ trình Chủ tịch nước gồm tờ trình của Bộ Công an, trong đó nêu nội dung đề nghị của phía nước ngoài, đánh giá căn cứ pháp lý và đề xuất của Bộ Công an; văn bản tham gia ý kiến của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Văn phòng Chủ tịch nước cùng các bộ, ngành liên quan; tài liệu của cơ quan Việt Nam có thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ và văn bản yêu cầu của nước ngoài.

Thông tư cũng quy định nguyên tắc người bị dẫn độ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc không phải thi hành án tại nước yêu cầu dẫn độ về một tội khác với tội được nêu trong yêu cầu dẫn độ, nếu hành vi đó được thực hiện trước khi bị dẫn độ. Người bị dẫn độ cũng không bị dẫn độ cho bên thứ ba, trừ các trường hợp được Luật Dẫn độ cho phép.

Mọi thay đổi về tội danh, bổ sung tội danh khác đối với hành vi được thực hiện trước khi bị dẫn độ hoặc đề nghị dẫn độ người đó cho bên thứ ba phải được thực hiện theo quy định của Thông tư liên tịch. Hồ sơ đề nghị trong các trường hợp này gồm văn bản đề nghị của nước yêu cầu dẫn độ; tài liệu, thông tin liên quan đến hành vi phạm tội hoặc bản án cần thi hành; tài liệu chứng minh thuộc trường hợp được Luật Dẫn độ cho phép và các tài liệu khác theo quy định.

Thông tư xác định tình tiết tự nguyện quay trở lại là trường hợp người bị dẫn độ đã rời khỏi lãnh thổ nước yêu cầu dẫn độ, sau đó tự nguyện quay lại nước này mà không do bị bắt giữ hoặc dẫn độ từ một vụ việc khác. Việc tự nguyện quay trở lại được xác định thông qua kiểm chứng nhập cảnh trên hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế. Trong trường hợp này, nước yêu cầu dẫn độ có thể truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án đối với người đó về tội khác với tội được nêu trong yêu cầu dẫn độ, hoặc dẫn độ người đó cho bên thứ ba mà không phải xin phép nước được yêu cầu dẫn độ.

Ảnh minh họa.

Xác định thẩm quyền lập yêu cầu và quy trình chuyển giao người bị dẫn độ

Thông tư liên tịch xác định các cơ quan của Việt Nam có thẩm quyền lập yêu cầu dẫn độ gồm Bộ Công an; cơ quan điều tra; Viện kiểm sát; Tòa án; cơ quan quản lý thi hành án hình sự và cơ quan thi hành án hình sự.

Bộ Công an lập yêu cầu dẫn độ theo quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, theo yêu cầu của nước ngoài, để đáp ứng yêu cầu về chính trị, đối ngoại, pháp luật, quốc phòng, an ninh của Việt Nam hoặc theo đề nghị của cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự của Việt Nam.

Trong giai đoạn điều tra, cơ quan điều tra đang thụ lý vụ án lập yêu cầu dẫn độ. Trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát đang thụ lý vụ án chủ trì lập yêu cầu dẫn độ; cơ quan điều tra đã thụ lý vụ án có trách nhiệm phối hợp. Trong giai đoạn xét xử, Tòa án đang thụ lý vụ án chủ trì lập yêu cầu dẫn độ. Trường hợp Tòa án yêu cầu cơ quan điều tra truy nã bị can, bị cáo thì cơ quan điều tra chủ trì lập yêu cầu dẫn độ. Trong giai đoạn thi hành án, cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự thực hiện việc lập yêu cầu dẫn độ.

Về trình tự chuyển giao người bị dẫn độ, Bộ Công an thông báo cho nước yêu cầu dẫn độ về thời điểm quyết định chuyển giao có hiệu lực thi hành; đồng thời trao đổi, thống nhất về thời gian, địa điểm, thành phần tham gia, phương thức vận chuyển và những vấn đề liên quan. Cơ quan Công an đang quản lý đối tượng có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ liên quan, chuẩn bị lực lượng áp giải.

Sau khi thống nhất với nước yêu cầu dẫn độ, Bộ Công an chủ trì tổ chức chuyển giao; quyết định kế hoạch áp giải, phương án bảo đảm an ninh, an toàn. Cơ quan Công an đang quản lý đối tượng kiểm tra nhân thân, tình trạng sức khỏe của người bị dẫn độ trước ngày chuyển giao; tiếp nhận người bị dẫn độ từ cơ sở giam giữ và áp giải đến địa điểm chuyển giao theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự về áp giải.

Tại thời điểm bàn giao, đại diện Tổ áp giải của Việt Nam và đại diện Tổ tiếp nhận của nước yêu cầu dẫn độ cùng kiểm tra nhân thân, tình trạng sức khỏe của người bị dẫn độ; lập biên bản chuyển giao kèm theo tài liệu, đồ vật, tài sản nếu có; thực hiện bàn giao trực tiếp người bị dẫn độ cho cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài.

Biên bản chuyển giao được lập bằng tiếng Việt và tiếng Anh, có giá trị như nhau, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Quy định này tạo cơ sở thống nhất cho việc tổ chức thực hiện hoạt động dẫn độ, bảo đảm tính chặt chẽ về thủ tục, rõ ràng về trách nhiệm và phù hợp với yêu cầu hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm.