Hoàn thiện cơ chế kiểm soát việc ban hành văn bản dưới luật - yêu cầu cấp thiết trong xây dựng Nhà nước pháp quyền

Đồng chí Hồ Đức Anh, Phó Viện trưởng VKSND tối cao, Chủ tịch Hội đồng chủ trì phiên họp.

Tham dự phiên họp có các thành viên Hội đồng và Ban Chủ nhiệm đề án. Các đại biểu đã tập trung thảo luận, phân tích, đánh giá kết quả nghiên cứu của nhóm thực hiện, nhất là những luận cứ khoa học, thực tiễn liên quan đến cơ chế kiểm soát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) dưới luật và vấn đề trách nhiệm pháp lý khi ban hành văn bản trái pháp luật, gây hậu quả nghiêm trọng.

Cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát việc ban hành văn bản dưới luật

VBQPPL dưới luật là những văn bản chứa quy phạm pháp luật do cơ quan, người có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục luật định nhằm cụ thể hóa, hướng dẫn thi hành Hiến pháp, luật, hoặc thực hiện quyền, nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức được quy định trong Hiến pháp và pháp luật. Đây là công cụ pháp lý quan trọng để đưa quy định của pháp luật vào cuộc sống, bảo đảm việc quản lý nhà nước hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế.

Với tính chất là bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật, VBQPPL dưới luật phải bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi. Mỗi văn bản cần tuân thủ nghiêm quy định về thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục ban hành; đồng thời phải bảo đảm tính công khai, minh bạch và có khả năng thực thi trong thực tế.

Thời gian qua, công tác xây dựng, ban hành VBQPPL dưới luật đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, phục vụ tốt công tác quản lý, điều hành, bảo đảm trật tự, kỷ cương và phát triển bền vững. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy vẫn còn những văn bản được ban hành chưa phù hợp với quy định của luật, thiếu tính thống nhất hoặc còn sơ hở, dẫn đến bị lợi dụng, gây thiệt hại cho Nhà nước, ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thông qua công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và giải quyết nhiều vụ án lớn, ngành Kiểm sát nhân dân đã phát hiện, kiến nghị xử lý nhiều VBQPPL dưới luật có dấu hiệu trái pháp luật, thậm chí gây hậu quả nghiêm trọng. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, cá nhân khi ban hành văn bản trái pháp luật.

Toàn cảnh phiên họp.

Đề án mang tính lý luận và thực tiễn sâu sắc

Đề án tập trung nghiên cứu cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của việc xây dựng cơ chế kiểm soát VBQPPL dưới luật, bao gồm: Các văn kiện, nghị quyết của Đảng; quy định của Hiến pháp, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; các văn bản pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền ban hành VBQPPL dưới luật; cùng với đó là thực tiễn kiểm soát, xử lý văn bản có nội dung trái pháp luật trong thời gian qua.

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra những hạn chế trong cơ chế hiện hành, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp khả thi nhằm tăng cường hiệu quả kiểm soát trước, trong và sau khi ban hành văn bản dưới luật; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền; và quy định cụ thể hơn về trách nhiệm pháp lý trong trường hợp văn bản gây hậu quả nghiêm trọng.

Các thành viên Hội đồng đánh giá cao chất lượng khoa học của đề án, cho rằng công trình được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, có giá trị thực tiễn cao, góp phần thiết thực vào công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật và nâng cao trách nhiệm trong hoạt động ban hành VBQPPL dưới luật.

Đồng chí Nguyễn Như Hùng, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy VKSND tối cao, Thành viên Hội đồng phát biểu tại phiên họp.

Đảm bảo trách nhiệm, tăng tính răn đe và hiệu quả kiểm soát

Phát biểu kết luận phiên họp, đồng chí Hồ Đức Anh, Phó Viện trưởng VKSND tối cao, Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu, ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Ban Chủ nhiệm đề án cùng các ý kiến tâm huyết của các thành viên Hội đồng. Đồng chí nhấn mạnh, Đề án không nhằm xây dựng một cơ chế hoàn toàn mới, mà tập trung đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm soát hiện hành, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với thực tiễn quản lý nhà nước.

Theo đồng chí Hồ Đức Anh, việc xem xét trách nhiệm trong ban hành văn bản dưới luật cần gắn với các vụ việc cụ thể để bảo đảm tính khách quan, chính xác. Khi xảy ra hậu quả, phải xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình xây dựng, thẩm định, ban hành văn bản; đồng thời có cơ chế xử lý nghiêm minh, kịp thời, gắn trách nhiệm với hậu quả thực tế.

Đề án là một bước đi quan trọng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước bằng pháp luật, tăng cường tính răn đe và trách nhiệm pháp lý của chủ thể ban hành văn bản dưới luật. Qua đó, khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật; đóng góp thiết thực vào tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.