Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi): Tạo nền tảng pháp lý cho cải cách tư pháp trong giai đoạn mới

Toàn cảnh phiên họp. (Ảnh: QH)

Sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy cho biết, theo chương trình làm việc, sáng 17/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ cho ý kiến về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) tại Phiên họp thứ 4. Đồng thời đề nghị đại diện các bộ, ngành tham gia đóng góp đầy đủ các ý kiến đối với những nội dung thuộc phạm vi quản lý để giúp cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Bộ luật.

Đánh giá cao sự chủ động, khẩn trương của Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong quá trình chuẩn bị hồ sơ dự án luật, đồng chí Nguyễn Thị Thủy nhấn mạnh việc xây dựng dự án Bộ luật được thực hiện theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền nhằm kịp thời trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy phát biểu khai mạc phiên họp. (Ảnh: QH)

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã xây dựng chính sách, báo cáo xin ý kiến Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật; trên cơ sở kết luận của Ban Chỉ đạo, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Bộ luật và gửi đến Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp để tiến hành thẩm tra.

Trình bày Tờ trình tóm tắt, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Duy Giảng khẳng định, dự án Bộ luật được xây dựng với tinh thần thận trọng, dân chủ và khách quan. Trong quá trình xây dựng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã tiến hành tổng kết thực tiễn thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015; rà soát các điều ước quốc tế và các quy định pháp luật có liên quan; xây dựng hồ sơ chính sách, tổ chức hội nghị tham vấn và thực hiện đầy đủ quy trình theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Theo Phó Viện trưởng Nguyễn Duy Giảng, việc sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp; xây dựng nền tố tụng hình sự hiện đại, dân chủ, công khai, minh bạch, hiệu quả; bảo đảm xử lý tội phạm nghiêm minh nhưng nhân văn; tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa oan sai, chống lạm quyền, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân.

Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Duy Giảng trình bày Tờ trình dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). (Ảnh: QH)

Dự thảo Bộ luật gồm 499 điều, bố cục thành 9 phần, 36 chương, tăng 7 điều so với Bộ luật hiện hành. Trong đó bổ sung 12 điều mới, sửa đổi, bổ sung 79 điều, giữ nguyên 408 điều và bãi bỏ 5 điều.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là dự thảo bổ sung thủ tục rút gọn đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để được hưởng chính sách khoan hồng; đồng thời hoàn thiện thủ tục xét xử phúc thẩm rút gọn nhằm rút ngắn thời gian giải quyết vụ án, giảm chi phí tố tụng nhưng vẫn bảo đảm quyền con người và yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Bên cạnh đó, dự thảo còn bổ sung thủ tục tố tụng trong trường hợp người bị buộc tội được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để bảo đảm đồng bộ với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), tạo cơ chế khuyến khích người phạm tội chủ động khắc phục hậu quả, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản và giảm nguồn lực cho hoạt động tố tụng.

Rà soát chặt chẽ để bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất và khả thi của Bộ luật

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, đại diện Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đồng thời đánh giá việc sửa đổi là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp, tăng cường kiểm soát quyền lực và bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đặc biệt là sự đồng bộ với Bộ luật Hình sự và các luật chuyên ngành có liên quan.

Đại diện Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Phó Trưởng Tiểu ban truy tố, xét xử Nguyễn Quỳnh Liên trình bày báo cáo Thẩm tra dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). (Ảnh: QH)

Đối với hệ thống các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị giữ đúng nội hàm của nguyên tắc suy đoán vô tội; đồng thời cân nhắc không xác định tố tụng điện tử là một nguyên tắc độc lập, bởi đây chủ yếu là phương thức tiến hành tố tụng trên môi trường số.

Đối với quy định về người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, cơ quan thẩm tra cho rằng cần thiết kế phù hợp với chính sách của Bộ luật Hình sự, không nên tách thành một nguyên tắc riêng.

Các ý kiến cũng đề nghị tiếp tục rà soát thẩm quyền của điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán theo hướng nâng cao tính chủ động nhưng phải gắn với trách nhiệm cụ thể, không thiết kế cơ chế ủy quyền trong hoạt động tố tụng mà cần quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của từng chức danh.

Liên quan đến các biện pháp ngăn chặn, cưỡng chế, tạm ngừng giao dịch hoặc chuyển quyền sở hữu tài sản, cơ quan thẩm tra yêu cầu dự thảo phải quy định đầy đủ căn cứ, thẩm quyền và trình tự thực hiện nhằm bảo đảm quyền tự do, quyền tài sản hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc bổ sung thủ tục tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và mở rộng thủ tục rút gọn, song nhấn mạnh cần bảo đảm đầy đủ quyền bào chữa, nguyên tắc tranh tụng cũng như chế độ xét xử sơ thẩm, phúc thẩm theo đúng tinh thần Hiến pháp.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ thời điểm Bộ luật có hiệu lực; xây dựng lộ trình số hóa hồ sơ, liên thông dữ liệu; bổ sung các quy định chuyển tiếp và tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để bảo đảm đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét theo đúng tiến độ.

Đại biểu tham dự phiên họp. (Ảnh: QH)

Kết luận Phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao nghiêm túc tiếp thu đầy đủ các ý kiến thẩm tra, tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Bộ luật nhằm bảo đảm tính hợp hiến, đồng bộ với Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, các luật có liên quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đồng thời, cơ quan chủ trì soạn thảo cần đánh giá kỹ kết quả thực hiện các nghị quyết thí điểm trước khi luật hóa; nghiên cứu thận trọng hệ thống nguyên tắc cơ bản; phân định rõ chính sách hình sự với thủ tục tố tụng; tiếp tục hoàn thiện các quy định về biện pháp ngăn chặn, cưỡng chế, chứng cứ, tố tụng điện tử, tài sản số và thủ tục rút gọn, qua đó bảo đảm quyền con người, quyền tài sản, quyền bào chữa và nguyên tắc tranh tụng trong xét xử.

Việc sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự lần này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho tiến trình cải cách tư pháp trong giai đoạn mới, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động tố tụng hình sự, đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, phục vụ yêu cầu phát triển và hội nhập của đất nước.