Tập huấn nâng cao năng lực truy tố đối với các vụ án về động vật hoang dã

30/03/2019 08:20

(kiemsat.vn)
Trong 04 ngày (từ 11 đến 14/3), Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế và tương trợ tư pháp về hình sự VKSND tối cao và Tổ chức bảo tồn động vật hoang dã (WCS) tổ chức khóa Tập huấn nâng cao năng lực truy tố trong các vụ án về động vật hoang dã (ĐVHD) cho Công tố viên Mozambique và Kiểm sát viên Việt Nam. Sau đây, Tạp chí Kiểm sát tổng thuật những nội dung chính của các buổi tọa đàm.

Hỗ trợ tư pháp và Hợp tác quốc tế trong xử lý các vụ án về tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia về động vật hoang dã (ĐVHD)

Bắt đầu buổi tọa đàm ngày 11/03, đồng chí Lê Tiến, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và Tương trợ tư pháp về hình sự (Vụ 13) VKSND tối cao đã trình bày tổng quan về pháp luật tương trợ tư pháp về hình sự của Việt Nam.

Tương trợ tư pháp về hình sự (TTTPHS) là một trong những lĩnh vực của hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự. Theo đó, TTTPHS là việc các quốc gia giúp đỡ, hỗ trợ nhau trong việc điều tra, truy tố hoặc các thủ tục tố tụng khác trong các vấn đề về hình sự.

Ở Việt Nam, TTTPHS được thực hiện theo quy định của pháp luật trong nước và các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia. Trong trường hợp chưa có một điều ước hoặc một công ước đa phương thì việc hợp tác dựa trên nguyên tắc có đi có lại.

Đồng chí Lê Tiến, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và Tương trợ tư pháp về hình sự (Vụ 13) VKSND tối cao trình bày tham luận

Hiệp định TTTPHS giữa Việt Nam và Mozambique được hai nước đàm phán tháng 03/2018 và ký ngày 03/12/2018 trong chuyến thăm cấp cao của Ban bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới Mozambique. Hiệp định có 23 Điều, quy định chi tiết về thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động TTTPHS giữa hai nước.

Vụ trưởng Vụ 13 VKSND tối cao Lê Tiến nhấn mạnh khi Hiệp định giữa hai nước có hiệu lực thì các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền ở Việt Nam và Mozambique có thể hợp tác trong các hoạt động: Tống đạt giấy tờ; thu thập và cung cấp chứng cứ; xác định và nhận dạng người; khám xét và thu giữ; mời người làm chứng hoặc chuyển giao người đang chấp hành hình phạt tù sang nước yêu cầu để cung cấp chứng cứ hoặc hỗ trợ điều tra; truy tìm, phong tỏa, thu giữ, tịch thu tài sản do phạm tội mà có hoặc công cụ phạm tội; trao đổi thông tin, bao gồm thông tin có thể dẫn đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự và các hình thức hợp tác khác không trái với pháp luật nước được yêu cầu.

Theo đồng chí Lê Tiến, trong thời gian qua, các hoạt động hợp tác trong lĩnh vực TTTPHS liên quan đến ĐVHD không nhiều, chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số yêu cầu TTTPHS. Các yêu cầu TTTPHS gửi các nước Châu Phi hầu như không có trả lời, trừ một số yêu cầu TTTPHS liên quan đến Mozambique.

Đồng chí Lê Tiến đề xuất, thời gian tới, cần tiếp tục thúc đẩy việc đàm phán, ký kết các Hiệp định TTTPHS giữa Việt Nam với các nước, đặc biệt là các nước Châu Phi - nơi phát sinh nhiều tội phạm liên quan đến ĐVHD. Bên cạnh đó, đề nghị thúc đẩy việc hoàn thiện thủ tục trong nước để Hiệp định TTTPHS đã ký giữa Việt Nam và Mozambique sớm có hiệu lực.

Toàn cảnh buổi làm việc giữa Việt Nam và Mozambique tại trụ sở VKSND tối cao

Liên quan đến nội dung này, ông Albino Vasco Macamo, Phó Tổng chưởng lý nước Cộng hòa Mozambique cũng khẳng định ý nghĩa của Hiệp định song phương giữa Mozambique và Việt Nam là văn kiện cấp nhà nước bảo đảm cho các yêu cầu tương trợ TTTPHS có đầy đủ căn cứ và đạt hiệu quả cao.

Phó Tổng chưởng lý nước Cộng hòa Mozambique bày tỏ mong muốn có một quy định về chuyển giao tội phạm để Mozambique có thể giao chính phủ Việt Nam xét xử những trường hợp người Việt Nam phạm tội ở Mozambique. Đồng thời, đặt ra câu hỏi: “Việt Nam có cho phép cán bộ điều tra một vụ án về ĐVHD được sang Việt Nam để thu thập chứng cứ, tài liệu về đối tượng không?”

Đánh giá cao thiện chí trong quan điểm xử lý của phía Mozambique đối với tội phạm là người Việt Nam, đồng chí Lê Tiến, Vụ trưởng Vụ 13 VKSND tối cao khẳng định cơ quan có thẩm quyền Việt Nam sẽ phối hợp tốt để xử lý nghiêm minh tội phạm người Việt Nam ở nước ngoài. 

Với tình huống mà ông Albino Vasco Macamo đề cập, đồng chí Lê Tiến cho rằng, phía Mozambique có thể chuyển hồ sơ liên quan cho Việt Nam để xem xét thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật Việt Nam. Trong thời gian tới, nếu hiệp định TTTPHS giữa 2 nước có hiệu lực thì sẽ có cơ chế pháp lý để thực hiện việc này.

Về nguyên tắc, hiện nay, pháp luật Việt Nam cũng chưa quy định việc cho phép người tiến hành tố tụng nước ngoài được thực hiện các hoạt động tố tụng trên lãnh thổ Việt Nam. Tuy nhiên, có thể căn cứ từng trường hợp cụ thể để cho phép người tiến hành tố tụng nước ngoài sang Việt Nam tham gia một số hoạt động hoặc tham gia vào quá trình thực hiện hoạt động TTTPHS .

Nếu cơ quan tiến hành tố tụng của Cộng hòa Mozambique muốn sang Việt Nam để tham gia vào quá trình giải quyết vụ án, cần nêu rõ sự cần thiết phải cử người sang, cũng như mục đích và dự kiến các hoạt động cụ thể.

Quy định của pháp luật  Việt Nam và Cộng hoà Mozambique đối với các tội phạm về ĐVHD

Tại buổi Toạ đàm ngày 12/3, các đại biểu đến từ Việt Nam và Mozambique đã giới thiệu tổng quát khuôn khổ pháp lý của hai nước liên quan tới tội phạm về ĐVHD.

TS. Nguyễn Đức Hạnh, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kiểm sát Hà Nội cho biết, trước khi BLHS năm 2015 có hiệu lực, chế tài xử phạt loại tội phạm liên quan đến ĐVHD còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe trong khi lợi nhuận mang lại từ buôn bán ĐVHD được đánh giá gần như ngang bằng với buôn lậu vũ khí, ma túy và buôn bán người.

TS. Nguyễn Đức Hạnh, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kiểm sát Hà Nội trình bày tham luận

 

Bên cạnh những hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật nguy cấp, quý, hiếm, BLHS năm 2015 còn hình sự hóa thêm hành vi “tàng trữ” trái phép động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ theo khuyến nghị của Công ước CITES dưới 02 tội danh: “Vi phạm quy định về bảo vệ ĐVHD” (Điều 234) và “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm” (Điều 244).

Việc hình sự hóa các hành vi theo khuyến nghị của Công ước CITES trong BLHS năm 2015 có một số điểm mới đáng chú ý như:

Thứ nhất, tăng mức hình phạt tù và mở rộng áp dụng hình phạt tiền đối với các tội phạm vi phạm quy định về bảo vệ động, thực vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm. Các điều luật có sự điều chỉnh theo hướng nâng cao mức phạt tù và mở rộng áp dụng phạt tiền tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Điều 244 BLHS năm 2015 đã tăng mức hình phạt tù và hình phạt tiền so với Điều 190 BLHS năm 1999. Theo đó, khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015 quy định mức cao nhất của khung hình phạt là phạt tù đến 05 năm, mức phạt tiền là từ 05 trăm triệu đồng đến 02 tỷ đồng. Mức hình phạt tiếp tục tăng lên ở khoản 2 (mức cao nhất của khung hình phạt là phạt tù đến 10 năm) và khoản 3 (mức cao nhất của khung hình phạt là phạt tù đến 15 năm) của Điều 244 BLHS năm 2015.

Thứ hai, cũng tại Điều 234 và Điều 244 BLHS năm 2015 đã bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với các tội phạm vi phạm quy định về bảo vệ động, thực vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm.

Đối với Tội vi phạm quy định về quản lý, bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị phạt tiền (khi áp dụng là hình phạt chính) đến 15 tỷ đồng, bị đình chỉ hoạt động có thời hạn đến 03 năm hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Pháp nhân phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như: Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định, cấm huy động vốn, phạt tiền (khi không áp dụng là hình phạt chính) và các biện pháp tư pháp.

Thứ ba, BLHS năm 2015 đã sửa đổi cấu thành tội phạm theo hướng cụ thể hóa các hành vi và quy định mức định lượng vi phạm; khắc phục được những khó khăn trong công tác định giá tài sản.

Điều 244 BLHS năm 2015 đã quy định cụ thể khối lượng, số lượng cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của động vật bị xâm phạm để làm cơ sở truy cứu trách nhiệm hình sự của người phạm tội. Ví dụ: Điểm c) khoản 1 Điều 244 quy định: “Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép ngà voi có khối lượng từ 02 kilôgam đến dưới 20 kilôgam; sừng tê giác có khối lượng từ 50gam đến dưới 01 kilôgam”.

Cũng tại buổi Toạ đàm ngày 12/3, các công tố viên Mozambique nhận định, về địa lý, Việt Nam và Mozambique giống nhau ở bờ biển dài, nhiều hải cảng, sân bay phục vụ trung chuyển hàng hóa, trong đất liền cũng có nhiều địa điểm thuận lợi cho các đối tượng lợi dụng buôn bán ĐVHD.

Và cũng giống như ở Việt Nam, các đối tượng buôn bán ĐVHD đã nhanh chóng lợi dụng những lỗ hổng của luật pháp, xem Mozambique là điểm trung chuyển ĐVHD.

Cụ thể, trước năm 2017, ở Mozambique, hành vi buôn bán vận chuyển ĐVHD, quý, hiếm theo CITES quy định không bị coi là phạm pháp.

Việc thực thi pháp luật đối với các tội phạm về ĐVHD ở Mozambique đã có nhiều tiến bộ đáng kể cùng với việc thông qua BLHS hiện hành và Luật Bảo tồn năm 2014 (sửa đổi năm 2017). Mọi vi phạm liên quan đến động, thực vật hoang dã đã bị trừng trị với các hình phạt nghiêm khắc (phạt tù từ 08 đến 16 năm tù giam, mức tiền phạt cao) kết hợp với các hình phạt bổ sung như: Phải khắc phục các thiệt hại gây ra cho thiên nhiên; bị tịch thu các sản phẩm và chế phẩm của động thực vật và cây trồng; bị huỷ giấy phép và đình chỉ mọi giấy phép đã cấp, không được cấp phép mới trong vòng 01 năm.

Luật pháp Mozambique cũng nghiêm trị pháp nhân thương mại vi phạm quy định về bảo vệ động, thực vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm theo Luật Bảo tồn năm 2014 (sửa đổi năm 2017).

Ông Albino Vasco Macamo, Phó Tổng chưởng lý nước Cộng hòa Mozambique phát biểu

Bàn về vấn đề khung pháp lý, Phó tổng chưởng lý Mozambique cũng khẳng định: Thách thức về đấu tranh chống tội phạm về ĐVHD rất lớn. Những mạng lưới tội phạm có tổ chức đang khai thác những lỗ hổng và khác biệt trong hệ thống pháp luật của các quốc gia liên quan tới ĐVHD. Với diễn biến phức tạp của tội phạm xuyên quốc gia, các cơ quan tư pháp các nước không thể đơn phương tác chiến. Ông cũng cho biết thêm, Mozambique tham gia Cộng đồng phát triển Nam Phần Châu Phi (SADC) và phải thực hiện Nghị định thư về bảo tồn ĐVHD trong 15 nước Châu Phi. Trên cơ sở Nghị định thư, các nước đều phải củng cố hệ thống pháp luật về bảo tồn ĐVHD sao cho tương đồng nhau, tránh việc tội phạm lợi dụng một nước có pháp luật lỏng lẻo để thực hiện hành vi phạm tội.

Khó khăn trong điều tra, thu thập chứng cứ trong vụ án có tổ chức, xuyên quốc gia về ĐVHD

Trong các vụ án liên quan đến ĐVHD, tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia là loại tội phạm khá phổ biến.

Chia sẻ với phía Mozambique về việc điều tra, thu thập dữ liệu chứng cứ trong vụ án có tổ chức, xuyên quốc gia về ĐVHD, các Kiểm sát viên Việt Nam cho biết, trước khi BLTTHS năm 2015 có hiệu lực thì các biện pháp xử lý các vụ án này như đối với các vụ án thông thường.

BLTTHS 2015 quy định về việc cho phép áp dụng các biện pháp điều tra đặc biệt như: nghe điện thoại bí mật; ghi âm ghi hình bí mật, thu thập dữ liệu điện tử bí mật đối với các tội phạm: xâm phạm an ninh quốc gia, ma túy, rửa tiền, khủng bố và một số tội phạm có tổ chức khác nhưng phải ở mức đặc biệt nghiêm trọng. Tuy nhiên, theo BLHS 2015, tội liên quan đến ĐVHD không thuộc nhóm tội có tổ chức và đặc biệt nghiêm trọng. Nếu tội phạm về ĐVHD có liên quan đến tội rửa tiền thì mới được áp dụng các biện pháp điều tra đặc biệt nêu trên.

Trên thực tế, nhiều vụ việc lớn về ĐVHD liên quan đến tội phạm có tổ chức nhưng do không đủ chứng cứ nên cuối cùng, cơ quan thực thi pháp luật Việt Nam chỉ chặt được một mắt xích nhỏ.

Công tố viên Mozambique phát biểu tại buổi làm việc ngày 12/3

Tại buổi tập huấn, các đại biểu phía Việt Nam cũng chia sẻ những khó khăn trong bảo quản vật chứng thu giữ được, trong công tác giám định vật chứng... phục vụ điều tra tội phạm về động vật hoang dã. Các Công tố viên Mozambique trao đổi những kinh nghiệm trong giải quyết vấn đề này như sau: Do không đủ điều kiện nuôi giữ nên nếu bắt được ĐVHD còn sống, cơ quan chức năng nước này sẽ giám định tại chỗ, báo cáo kịp thời với cơ quan chức năng để xác nhận và thả ngay con vật về môi trường tự nhiên. Với thịt thú rừng, nếu còn tiêu thụ được thì lập biên bản, mang đến các bệnh viện, trường học, trung tâm nuôi dưỡng xã hội để tiêu thụ. Với vật chứng là thực phẩm đã hỏng thì lập biên bản tiêu hủy. Bản giám định phải ghi rõ ĐVHD thu được là loài gì, thuộc mục nào, thuộc công ước quốc tế nào, giá cả ra sao? Với thịt thú rừng thì tình trạng còn sử dụng được hay đã hỏng?..

Toàn cảnh buổi tập huấn tại trường Đại học Kiểm sát Hà Nội

Trong vấn đề giám định, theo công ước CITES, phía Mozambique chỉ định một số cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm giám định. Và việc giám định này không mất chi phí.

Một số đề xuất, kiến nghị

Tội phạm về ĐVHD đã huỷ hoại hết sức nghiêm trọng và đang đẩy một số loài động vật quý hiếm đến nguy cơ tuyệt chủng. Nó phá hủy hệ sinh thái, đe dọa an ninh và phát triển đất nước; làm tổn hại sinh kế; ảnh hưởng đến an ninh lương thực của cộng đồng nông thôn. Nếu không có biện pháp ngăn chặn thì những khủng hoảng do tội phạm về ĐVHD tạo ra sẽ còn nghiêm trọng hơn. Trước thực tế đó, các đại biểu đến từ hai nước đã thống nhất một số đề xuất, kiến nghị sau:

Thứ nhất, tập trung xem xét vai trò của ngành tài chính trong cuộc chiến chống tội phạm về ĐVHD; tiến hành phá vỡ hoạt động buôn bán ĐVHD bất hợp pháp thông qua điều tra tài chính. Cụ thể, Mozambique và Việt Nam có thể phối hợp trong việc phòng chống rửa tiền do buôn bán ĐVHD mà có, tăng cường giám sát để xác định tội phạm về ĐVHD trong các dòng tài chính tại ngân hàng của hai nước, cũng như tại các nước trung chuyển và các nước đến cuối cùng. 

Thứ hai, hiện Mozambique và Việt Nam đều tham gia vào các Nghị quyết, quyết định của Đại hội đồng Liên hợp quốc và của Liên hợp quốc về vấn đề bảo tồn ĐVHD. Theo Nghị quyết của Liên hợp quốc, hai nước Việt Nam - Mozambique có thể xây dựng một quỹ bảo tồn ĐVHD.

Thứ ba, tăng cường các hoạt động giao lưu, hợp tác trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tư pháp giữa hai nước để tạo dựng niềm tin, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hợp tác.

Cuối cùng, phải đẩy mạnh triển khai hoạt động phổ biến tuyên truyền trong cộng đồng về những hành vi vi phạm về buôn bán ĐVHD và các loài được bảo vệ. 

Theo các đại biểu, kết hợp công tác tuyên truyền với việc xử lý một cách nghiêm minh các hành vị vi phạm sẽ làm hạn chế và có thể đi đến xóa bỏ tình trạng vi phạm pháp luật liên quan đến ĐVHD./.

 

Bắt đối tượng vận chuyển cá thể nghi là beo lửa

Beo lửa thuộc nhóm IB, được liệt vào danh mục loài nguy cấp quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng, cần được ưu tiên bảo vệ.

Bắt giữ hơn 9,2 tấn nghi ngà voi tại cảng Đà Nẵng

Số hàng hoá nhập từ Châu Phi về Việt Nam bằng đường biển, được nguỵ trang trong các thùng gỗ xẻ.
(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang