Bảo vệ quyền của trẻ em đối với hình ảnh trên không gian mạng

Ngày đăng : 09:47, 17/11/2026

(Kiemsat.vn) - Việc sử dụng hình ảnh trẻ em trên không gian mạng tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền nhân thân, đặc biệt là quyền được bảo vệ đời sống riêng tư và hình ảnh được pháp luật ghi nhận. Bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đòi hỏi phải có các giải pháp cấp thiết, đồng bộ để bảo vệ hiệu quả quyền của trẻ em trên không gian mạng.

Quy định của pháp luật về bảo vệ quyền của trẻ em đối với hình ảnh trên không gian mạng

Quyền của trẻ em đối với hình ảnh là quyền của cá nhân, một quyền cơ bản của con người. Đây là quyền mà mỗi cá nhân có thể kiểm soát việc sử dụng hình ảnh của mình, đặc biệt trong các tình huống công khai hay khi hình ảnh đó được sử dụng với mục đích thương mại hoặc trên các nền tảng công cộng. Tuy nhiên, đối với trẻ em, quyền này lại được bảo vệ nghiêm ngặt hơn vì trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương và chưa đủ nhận thức để tự bảo vệ mình. Vì vậy, quyền hình ảnh của trẻ em không chỉ liên quan đến quyền cá nhân của trẻ em mà còn gắn liền với trách nhiệm bảo vệ của cha mẹ và xã hội.

Theo khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015: “Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác”. Quy định này xác định rõ quyền quyết định đối với việc sử dụng hình ảnh của cá nhân; trẻ em là đối tượng chưa có đầy đủ năng lực pháp lý và quyền này phải được bảo vệ thông qua người đại diện hợp pháp là cha mẹ hoặc người giám hộ. Luật trẻ em năm 2016 chưa có quy định cụ thể, rõ ràng về quyền của trẻ em đối với hình ảnh, tuy nhiên quyền này vẫn được hiểu và bảo vệ thông qua các quy định liên quan đến quyền riêng tư, bí mật cá nhân và quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm. Điều 21 Luật trẻ em năm 2016 quy định: “Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em”. Do đó, việc thu thập, sử dụng thông tin cá nhân của trẻ em (bao gồm cả hình ảnh) phải có sự đồng ý của trẻ và người đại diện hợp pháp. Quyền về hình ảnh của trẻ em là một phần không thể tách rời trong quyền riêng tư, nhằm bảo vệ sự an toàn và quyền lợi của trẻ em trong môi trường số và xã hội.

Quyền của trẻ em đối với hình ảnh có thể được hiểu là quyền được kiểm soát việc sử dụng hình ảnh của mình, bao gồm các quyền: Quyền đồng ý hay từ chối việc sử dụng hình ảnh của mình; quyền yêu cầu bảo vệ hình ảnh của mình khỏi bị xâm phạm hoặc sử dụng trái phép; quyền yêu cầu xóa bỏ hoặc ngừng sử dụng hình ảnh đã được chia sẻ trên các nền tảng công cộng.

Ngoài những quy định riêng về quyền của trẻ em đối với hình ảnh, thì việc bảo vệ quyền của cá nhân đối với hình ảnh đã được quy định trong các văn bản pháp luật nhằm bảo vệ toàn diện hơn quyền lợi của người có hình ảnh. Theo Điều 43 Luật báo chí năm 2016, khi thấy hình ảnh cá nhân bị sử dụng mà không được sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật và có căn cứ cho rằng cơ quan báo chí thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của mình hoặc gây hiểu lầm làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự, nhân phẩm của mình thì người đó có quyền phản hồi bằng văn bản đến cơ quan báo chí hoặc khởi kiện tại Tòa án. Vì vậy, khi hình ảnh của cá nhân, bao gồm cả trẻ em nếu xuất hiện trên báo điện tử, tạp chí điện tử hoặc trang thông tin điện tử (đây là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng) thì phải được sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật. Luật an ninh mạng năm 2018 quy định về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng như sau: Trẻ em có quyền được bảo vệ, tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí, giữ bí mật cá nhân, đời sống riêng tư và các quyền khác khi tham gia trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, từ Điều 33 đến Điều 37 Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 09/5/2017 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật trẻ em về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, các quy định này nhấn mạnh trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, đảm bảo sự an toàn và quyền lợi của trẻ em, đồng thời yêu cầu các biện pháp hỗ trợ và can thiệp kịp thời khi có hành vi xâm hại. Điều 33 Nghị định này nhấn mạnh hình ảnh cá nhân của trẻ em là một phần trong các thông tin thuộc phạm vi bí mật đời sống riêng tư và bí mật cá nhân, cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Theo đó, hình ảnh trẻ em được liệt kê bên cạnh những dữ liệu nhạy cảm như tình trạng sức khỏe, thông tin học tập, địa chỉ nơi ở, mối quan hệ bạn bè. Như vậy, pháp luật Việt Nam xem hình ảnh cá nhân không đơn thuần là phương tiện nhận diện mà còn là một dạng thông tin có tính riêng tư cao, ảnh hưởng trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm và sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Ngoài ra, Điều 31 Nghị định số 130/2021/NĐ-CP ngày 30/12/2021 về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em (Nghị định số 130/2021) đã quy định rằng nếu công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em sẽ bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi công bố, tiết lộ một trong các thông tin mà không được sự đồng ý của cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em, người giám hộ của trẻ em và trẻ em từ đủ 07 tuổi trở lên, gồm: Tên, tuổi; đặc điểm nhận dạng cá nhân; thông tin về tình trạng sức khỏe và đời tư được ghi trong bệnh án; hình ảnh cá nhân; thông tin về các thành viên trong gia đình, người chăm sóc trẻ em; tài sản cá nhân; số điện thoại; địa chỉ thư tín cá nhân; địa chỉ, thông tin về nơi ở, quê quán; địa chỉ, thông tin về trường, lớp, kết quả học tập và các mối quan hệ bạn bè của trẻ em; thông tin về dịch vụ cung cấp cho cá nhân trẻ em. Việc quy định mức phạt tiền tương đối cao đối với hành vi vi phạm không chỉ thể hiện sự quan tâm, tôn trọng quyền của trẻ em mà còn có tác dụng răn đe, ngăn ngừa các hành vi xâm phạm quyền riêng tư của trẻ; đồng thời, khẳng định trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức trong việc bảo vệ thông tin bí mật đời sống riêng tư của trẻ em, góp phần tạo môi trường an toàn hơn cho trẻ trong cả đời sống và trên không gian mạng.

Thêm vào đó, Thông tư số 09/2017/TT-BTTTT ngày 23/6/2017 của Bộ Thông tin và Truyền thông quy định về việc bảo vệ trẻ em khi tham gia các dịch vụ trực tuyến (Thông tư số 09/2017), yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng phải có các biện pháp bảo vệ trẻ em khỏi các thông tin xấu, độc hại và việc xâm phạm quyền riêng tư của trẻ em. Thông tư quy định về tỉ lệ nội dung và cảnh báo nội dung không phù hợp với trẻ em liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ hình ảnh trẻ em trên không gian mạng, nhằm ngăn chặn việc trẻ em tiếp xúc với các hình ảnh, thông tin tiêu cực, sai lệch hoặc xâm phạm quyền riêng tư của những trẻ em khác. Có thể thấy, Việt Nam đã có khung pháp lý và tiêu chuẩn rõ ràng nhằm đảm bảo rằng các hình ảnh, thông tin liên quan đến trẻ em trên mọi nền tảng truyền thông đều phải được kiểm soát, xử lý phù hợp, tránh gây tổn hại và xâm phạm quyền của trẻ em. Việc này không chỉ giúp bảo vệ hình ảnh và thông tin cá nhân của trẻ em trên không gian mạng, mà còn giúp hình thành thói quen tiếp nhận thông tin có chọn lọc, an toàn cho trẻ em từ sớm.

Thực trạng vi phạm hình ảnh của trẻ em trên không gian mạng trong những năm gần đây

Năm 2020, tại Việt Nam đã có hơn 700.000 vụ liên quan tới hình ảnh, video xâm hại tình dục trẻ em xuất hiện trên mạng - trong đó Việt Nam đứng thứ 02 trong khối ASEAN1. Trong năm 2022, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em (Tổng đài 111) đã ghi nhận 1.500 cuộc gọi can thiệp hỗ trợ, trong đó có 419 cuộc gọi báo cáo về hoạt động xâm hại trẻ em trên môi trường mạng. Cục trẻ em đã can thiệp xử lý 21 trường hợp này2. Trong tháng 08/2023, Tổng đài 111 đã tiếp nhận 240 cuộc gọi có nội dung liên quan tới xâm hại trẻ em trên môi trường mạng, trong đó có 67 cuộc gọi liên quan tới xâm hại tình dục trẻ em trên môi trường mạng, 22 cuộc gọi liên quan tới các tình huống trẻ em bị bạo lực, bắt nạt trên môi trường mạng... Dựa vào các cuộc gọi tiếp nhận, các nhân viên Tổng đài 111 đã thực hiện 11 ca can thiệp các tình huống xâm hại, dụ dỗ, bạo lực, xúc phạm trẻ em trên môi trường mạng3.

Đây là một con số thực sự đáng lo ngại, bởi vì việc xâm hại trẻ em trên môi trường mạng không chỉ gây ảnh hưởng tiêu cực đến an toàn cá nhân của trẻ, mà còn có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe thể chất và sự phát triển tâm lý của trẻ. Những tổn thương này có thể kéo dài và ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách, sự tự tin cũng như khả năng hòa nhập xã hội, gây ra những khó khăn trong việc xây dựng tâm lý ổn định và phát triển bình thường của trẻ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng một số bậc phụ huynh chưa nhận thức hết được những nguy cơ từ việc chia sẻ hình ảnh của trẻ.

Trong thời đại mà quyền riêng tư luôn được đề cao và chú trọng, công nghệ AI ngày càng phát triển, với mối nguy hại từ việc sử dụng Deepfake (công nghệ giả mạo hình ảnh), nguy cơ thu thập dữ liệu khuôn mặt của trẻ em là một mối lo lớn. Bên cạnh đó, có những trường hợp, những người thân trong gia đình cũng sử dụng hình ảnh của trẻ em để tìm kiếm lợi nhuận trên không gian mạng. Việc chia sẻ nhiều thông tin về trẻ trên không gian mạng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị kẻ gian lợi dụng, như mạo danh người thân để thực hiện các hành vi bắt cóc hoặc lừa đảo trực tuyến. Tại Việt Nam, Thông tư số 09/2017 quy định một số yêu cầu bắt buộc khi đăng, phát tin, bài, chương trình, xuất bản phẩm liên quan đến trẻ em. Cụ thể, việc sử dụng hình ảnh của trẻ em dưới 07 tuổi phải được sự cho phép của cha mẹ hoặc người giám hộ. Tuy nhiên, quy định này chỉ tác động đến các thương hiệu, công ty quảng cáo; chưa ảnh hưởng đến chính cha mẹ, người giám hộ trẻ em.

Một số giải pháp bảo vệ quyền của trẻ em đối với hình ảnh trên không gian mạng

Thứ nhất, cần quy định thêm chủ thể vi phạm hình ảnh của trẻ em: Điều 31 Nghị định số 130/2021 quy định: “Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi công bố, tiết lộ một trong các thông tin mà không được sự đồng ý của cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em, người giám hộ của trẻ em và trẻ em từ đủ 07 tuổi trở lên…”. Tuy nhiên, trong trường hợp cha mẹ, người giám hộ muốn chia sẻ hình ảnh của trẻ em trên không gian mạng thì cũng phải cần có sự đồng ý của trẻ em, nếu không có sự đồng ý của trẻ em thì cha mẹ, người giám hộ không được phép chia sẻ, nếu cố tình chia sẻ cũng phải bị xử phạt vi phạm hành chính. Do đó, cần sửa đổi và quy định rõ cơ chế bảo vệ quyền hình ảnh của trẻ trong mối quan hệ nội bộ gia đình, chủ thể hướng đến ở đây không phải chỉ có pháp nhân thương mại sử dụng hình ảnh trẻ em nhằm mục đích lợi nhuận mà còn là cha mẹ, người giám hộ của trẻ em.

Thứ hai, cần bổ sung thêm tính năng kiểm duyệt hình ảnh đối với mạng xã hội do Việt Nam phát hành như zalo, lotus… Ví dụ như khi người dùng đăng ký phải khai báo độ tuổi, nhưng khi chia sẻ hình ảnh là trẻ em, không đúng với độ tuổi thì không được phép chia sẻ. Các nền tảng mạng xã hội có thể yêu cầu người dùng khai báo chính xác độ tuổi khi đăng ký tài khoản. Việc khai báo không chỉ bằng cách liệt kê thông tin mà còn chứng minh độ tuổi thông qua căn cước công dân có mã định danh điện tử, để tránh trường hợp bị giả mạo hình ảnh. Việc này có thể giúp mạng xã hội xác định đối tượng người dùng, từ đó áp dụng các chính sách bảo vệ phù hợp. Nếu một người dùng cố gắng đăng tải hình ảnh của trẻ em khi hệ thống nhận diện độ tuổi của họ không khớp, hệ thống có thể đưa ra cảnh báo và yêu cầu người dùng xác minh hoặc cung cấp lý do hợp lý. Điều này có thể giúp ngăn ngừa việc lạm dụng hình ảnh trẻ em trên các nền tảng mạng xã hội.

Thứ ba, tăng cường nhận thức và giáo dục cho cha mẹ và người giám hộ: Cha mẹ, người giám hộ cần hiểu rõ quyền bảo vệ hình ảnh và quyền riêng tư của trẻ em. Hiểu được các mối nguy cơ như xâm phạm quyền riêng tư, sử dụng hình ảnh trẻ em vào mục đích xấu (Deepfake, lừa đảo, quấy rối,…). Việc hiểu rõ các mối nguy này sẽ giúp cha mẹ, người giám hộ có ý thức hơn trong việc quản lý hình ảnh của trẻ trên mạng xã hội. Bên cạnh đó, cần khuyến khích trẻ em có thái độ chủ động trong việc bảo vệ thông tin cá nhân của mình, bao gồm hình ảnh, và dạy trẻ cách nhận biết những tình huống nguy hiểm khi sử dụng mạng xã hội.

TRẦN MINH TRANG

Nghiên cứu sinh, Thạc sĩ, Giảng viên bộ môn Luật,

Khoa Lý luận chính trị - Luật, Trường Đại học Hồng Đức

 

1. Báo điện tử VTV (2021), Cảnh báo nguy cơ trẻ bị xâm hại trên không gian mạng, https://vtv.vn/cong-nghe/canh-bao-nguy-co-tre-bi-xam-hai-tren-khong-gian-mang-20210610201245411.htm, truy cập ngày 01/3/2025.

2. Bảo vệ trẻ em trước nguy cơ xâm hại trên mạng xã hội, https://dangcongsan.vn/cung-ban-luan/bao-ve-tre-em-truoc-nguy-co-xam-hai-tren-mang-xa-hoi-637017.html, truy cập ngày 02/3/2025.

3. Thu Lan (2023), Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, https://dangcongsan.vn/xa-hoi/bao-ve-tre-em-tren-moi-truong-mang-649319.html, truy cập ngày 01/4/2024.

 

Theo TCKS in số 7/2026