Viện trưởng VKSND TP. Hồ Chí Minh tham gia góp ý dự thảo BLTTHS (sửa đổi) và Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Tham gia phát biểu, đồng chí Lê Văn Đông đánh giá cao sự chuẩn bị nghiêm túc, hiệu quả của cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình xây dựng, tiếp thu và hoàn thiện các dự thảo trên cơ sở những nội dung góp ý của các đại biểu tại kỳ họp trước.

Từ thực tiễn công tác, kết quả góp ý từ kỳ họp trước và nghiên cứu dự thảo Bộ luật Tố tụng Hình sự (sửa đổi), đồng chí Lê Văn Đông tập trung phát biểu phân tích sâu về tố tụng điện tử với những điểm nổi bật sau:

Theo đồng chí, trước hết phải xác định tố tụng điện tử là một chính sách mới trực tiếp thể chế hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW nhằm tạo cơ sở pháp lý để đổi mới phương thức giải quyết vụ án hình sự theo hướng nhanh hơn, chặt chẽ hơn và minh bạch hơn với một điểm nổi bật là không xem tố tụng điện tử chỉ là việc thay hồ sơ giấy bằng tệp điện tử, mà xác lập đây là một phương thức tổ chức và thực hiện hoạt động tố tụng trên môi trường số, có giá trị pháp lý và được áp dụng trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án khi đáp ứng các điều kiện luật định. Đồng thời, tố tụng điện tử sẽ tạo điều kiện cho các cơ quan tăng cường công tác phối hợp, thực hiện thủ tục tố tụng trên môi trường số và chia sẻ, liên thông dữ liệu với nhau giúp giảm việc sao chụp, chuyển giao lặp lại và tạo nguồn thông tin thống nhất trong các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Bên cạnh đó, giúp người tham gia tố tụng gửi, nhận văn bản bằng phương thức điện tử có thể giảm thời gian đi lại, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận thông tin và thực hiện quyền, nghĩa vụ.

Thứ hai, dự thảo đã quy định cụ thể, chi tiết, đồng bộ về trình tự, thủ tục thực hiện các hoạt động tố tụng trên môi trường điện tử với các quy định điển hình sau: điểm q khoản 1 Điều 4 xác định rõ tố tụng điện tử là phương thức tổ chức và thực hiện hoạt động tố tụng trên môi trường số. Điều 18 khẳng định hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý, phải tuân thủ đúng trình tự, thủ tục và bảo đảm tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật, an ninh dữ liệu, đặc biệt là không làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng; Điều 143 quy định hồ sơ vụ việc, vụ án được lập, quản lý và lưu trữ dưới dạng điện tử; tài liệu giấy được số hóa; hồ sơ điện tử có mã quản lý duy nhất và được chia sẻ, liên thông giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Điều 144 và Điều 145 cho phép chữ ký, dấu, văn bản và biên bản được thực hiện hoặc xác nhận bằng phương thức điện tử, đồng thời yêu cầu việc sửa chữa biên bản điện tử phải xác định được nội dung trước và sau sửa chữa. Điều 155 quy định việc cấp, giao, chuyển văn bản tố tụng qua hệ thống quản lý án hình sự, ứng dụng định danh điện tử quốc gia hoặc hệ thống thông tin khác; xác định rõ thời điểm hoàn thành việc gửi, nhận và lưu thông tin đó trong hồ sơ vụ án. Điều 268 cũng là một bước tiến tích cực khi luật hóa việc tổ chức phiên tòa trực tuyến để xét xử sơ thẩm, phúc thẩm vụ án hình sự.

Thứ ba, một điểm ưu việt của dự thảo đã dự liệu phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố hoặc một hoạt động tố tụng chưa thể thực hiện bằng phương thức điện tử. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền phải chuyển sang phương thức khác để không làm ảnh hưởng đến thời hạn tố tụng và quyền của người tham gia tố tụng; thông tin về sự cố được xác định theo nhật ký hệ thống.

Với việc kế thừa các kinh nghiệm của các nước trên thế giới về tố tụng điện tử, nhất là Quy tắc tố tụng trực tuyến cùng với những quy định chặt chẽ về thủ tục tố tụng điện tử sẽ mang lại những điểm nhấn mới cho hoạt động tố tụng hình sự góp phần đơn giản hóa thủ tục và mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người tham gia tố tụng. Tuy nhiên, để quy định trên thật sự đi vào cuộc sống đồng chí đề xuất hoạt động tố tụng điện tử cần được hoàn thiện thêm các nội dung sau: ⁽¹⁾ sớm kết nối liên thông dữ liệu giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và các cơ quan liên quan thống nhất theo Nghị quyết thực hiện từ 01/01/2028; ⁽²⁾ các cơ quan trung ương sớm ban hành quy định hướng dẫn, trong đó có quy định về bảo quản dữ liệu, lưu trữ, bảo mật nhằm đảm bảo an ninh mạng, an toàn thông tin trong quá trình khai thác, sử dụng; chuẩn hóa biểu mẫu điện tử, quy trình chuyển giao hồ sơ, quy tắc xác thực và xử lý sự cố; đồng thời tổ chức đào tạo, tập huấn cán bộ; ⁽³⁾ tiếp tục rà soát để các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự để bảo đảm thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu, định danh điện tử, an ninh mạng và bảo vệ thông tin.

Đồng chí Lê Văn Đông, Đại biểu Quốc hội, Viện trưởng VKSND Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu thảo luận tại Hội trường chiều ngày 27/10/2026, Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Đối với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội. Theo đồng chí, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản trong giải quyết các vụ việc, vụ án hình sự, nhất là tài sản liên quan đến tội phạm tham nhũng, kinh tế, chức vụ. Mặc dù Hiến pháp và pháp luật hiện hành đã quy định về bảo vệ quyền sở hữu và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm, nhưng chưa thiết lập đầy đủ cơ chế, trình tự, thủ tục riêng để thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm trong trường hợp không qua kết tội. Thực tiễn cho thấy việc thu hồi tài sản còn gặp nhiều khó khăn, thời gian xử lý kéo dài, nguy cơ tài sản bị tẩu tán, che giấu, thất thoát hoặc giảm giá trị. Ngày 02/4/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 19-KL/TW về Đề án “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, bảo đảm phù hợp với thực tiễn của Việt Nam”, VKSND tối cao xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, thực hiện các cam kết quốc tế, khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản và đấu tranh phòng, chống tội phạm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đây chính là thể hiện tư duy lập pháp kiến tạo, chủ động và quyết liệt.

Về việc hoàn thiện quy định về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, đồng chí cho rằng đây là nội dung mang ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả thực tế của Nghị quyết và thống nhất với nội dung quy định tại khoản 3 Điều 15 của Nghị quyết về việc tiếp tục duy trì các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, tạm dừng giao dịch đã áp dụng trong tố tụng hình sự khi chuyển sang thủ tục dân sự do trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, các cơ quan bảo vệ pháp luật thường phải đối mặt với những người phạm tội có tiềm lực về tài chính, am hiểu pháp luật, sử dụng phương thức tẩu tán, che giấu hoặc chuyển dịch tài sản rất tinh vi, xuyên biên giới. Chỉ cần một khoảng trống pháp lý với khoảng thời gian rất ngắn, trong thời điểm chuyển giao từ thủ tục tố tụng hình sự sang giai đoạn khởi kiện vụ việc dân sự, tài sản có thể bị tẩu tán hoặc được sang tên đổi chủ hợp pháp cho người thứ ba ngay tình, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc kiểm soát và thu hồi tài sản. Do đó, quy định tại khoản 3 Điều 15 dự thảo Nghị quyết như chiếc cầu nối vững chắc, bảo đảm tính liên tục, xuyên suốt và không có khoảng trống trong việc bảo toàn tài sản. Việc duy trì này không làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức, bởi các biện pháp này luôn nằm dưới sự giám sát chặt chẽ của Tòa án và tuân thủ các điều kiện áp dụng nghiêm ngặt, bảo đảm không vượt quá phạm vi cần thiết; về mặt nghiệp vụ tư pháp, nó chính là một lớp kiểm soát, kịp thời ngăn chặn ý đồ tẩu tán tài sản trong khi cơ quan tiến hành tố tụng đang hoàn thiện hồ sơ khởi kiện dân sự.

Các ý kiến đóng góp chuyên sâu gắn với thực tiễn công tác của Đại biểu Quốc hội Lê Văn Đông sẽ là cơ sở để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Theo VKSND TP. HCM