Quốc hội xem xét Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo BLTTHS (sửa đổi)

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp toàn thể tại Hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội. (Ảnh: QH)

Hoàn thiện quy định về tố tụng điện tử, nhận tội và thủ tục rút gọn

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 18/10/2026, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội họp phiên toàn thể, nghe Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo BLTTHS (sửa đổi). 

Trình bày Báo cáo, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, dự án BLTTHS (sửa đổi) đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất tháng 8/2026; sau đó tiếp tục được Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động không chuyên trách xem xét, cho ý kiến.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, VKSND tối cao đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Bộ Công an và các cơ quan liên quan nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi.

Một trong những nội dung đáng chú ý là hoàn thiện chế định tố tụng điện tử. Các đại biểu cơ bản tán thành việc bổ sung chế định này, đồng thời đề nghị làm rõ giá trị pháp lý, phạm vi, điều kiện thực hiện; bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn, bảo mật, an ninh dữ liệu, xử lý sự cố kỹ thuật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo BLTTHS (sửa đổi). (Ảnh: QH)

Tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo đã chỉnh lý Điều 18, khẳng định hoạt động tố tụng điện tử có giá trị pháp lý khi tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục do luật định; bảo đảm tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu, đồng thời gắn với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Theo dự thảo, văn bản, biên bản và tài liệu tố tụng điện tử được lập, cập nhật, chuyển giao trên hệ thống quản lý án hình sự theo quy định. Các điều khoản liên quan cũng được rà soát, hoàn thiện, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát trong hoạt động tố tụng.

Đối với cơ chế bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị, nhiều đại biểu tán thành nhưng đề nghị làm rõ khái niệm, phạm vi áp dụng, chính sách khoan hồng, phân biệt với các tình tiết giảm nhẹ hiện hành; đồng thời phải bảo đảm nghĩa vụ chứng minh tội phạm và nguyên tắc độc lập xét xử.

Dự thảo đã tiếp thu, bổ sung khái niệm tại Điều 4 và quy định thủ tục riêng tại Chương XXXI. Đồng thời, dự thảo thiết lập các cơ chế kiểm soát nhằm bảo đảm việc nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị phải hoàn toàn tự nguyện, có căn cứ, phù hợp với chứng cứ đã được thu thập, kiểm tra và không làm thay thế nghĩa vụ chứng minh tội phạm.

Về thủ tục rút gọn, dự thảo tiếp tục hoàn thiện theo hướng phân định rõ hai loại thủ tục: Thủ tục rút gọn bắt buộc đối với những vụ án đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định và thủ tục rút gọn áp dụng đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh, quy định này nhằm đẩy nhanh việc giải quyết các vụ án đủ điều kiện, tiết kiệm chi phí tố tụng nhưng vẫn bảo đảm sự thận trọng, chặt chẽ, không ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án.

Các đại biểu tại phiên họp. (Ảnh: QH)

Tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với các luật liên quan

Trình bày Báo cáo tóm tắt ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo BLTTHS (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý; đồng thời nhận thấy các nội dung được tiếp thu, chỉnh lý tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhất là những kết luận về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật.

Quá trình hoàn thiện dự thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các đại biểu Quốc hội, cơ quan, tổ chức hữu quan, chuyên gia và nhà khoa học.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị VKSND tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chủ trì soạn thảo để bảo đảm tính thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Đối với thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại tại Chương XXIX, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đánh giá dự thảo đã được rà soát, chỉnh lý và cơ bản bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Đa số ý kiến tán thành việc dự thảo BLTTHS quy định vấn đề khởi tố bị can, áp dụng biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại. Theo ý kiến này, việc quy định như dự thảo là cần thiết để có cơ sở tiến hành điều tra, truy tố, xét xử và quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo tóm tắt ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). (Ảnh: QH)

Dự thảo cũng đã chỉnh lý cụm từ “pháp nhân thương mại phạm tội” thành “pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự”, nhằm bảo đảm phù hợp với nguyên tắc của Hiến pháp, nội dung sửa đổi về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong dự thảo Bộ luật Hình sự và quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không xác định pháp nhân thương mại là chủ thể tội phạm mà là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, cần tiếp tục cân nhắc việc quy định khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự.

Về thủ tục đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc thiết kế các thủ tục này nhằm khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, qua đó đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án và giảm các trường hợp kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định tại Chương XXXI và Mục 3 Chương XXXII để bảo đảm thống nhất với các quy định có liên quan của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), nhất là chính sách hình sự đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt.

Đồng thời, việc áp dụng chính sách khoan hồng đối với bị can, bị cáo trong trường hợp này phải bảo đảm đầy đủ các điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Việc tiếp tục rà soát, chỉnh lý dự thảo BLTTHS (sửa đổi) theo hướng này nhằm bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật, đồng thời tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ cho việc ứng dụng công nghệ số, đơn giản hóa thủ tục đối với những vụ án đủ điều kiện và nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng, chống tội phạm, nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Trịnh Quyết (Theo quochoi.vn)