Đại biểu Quốc hội Lê Văn Đông góp ý hoàn thiện BLTTHS (sửa đổi) và Nghị quyết về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Toàn cảnh Tổ thảo luận Đại biểu Quốc hội Đoàn TP. Hồ Chí Minh sáng ngày 20/10/2026 tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Phát biểu tại Tổ về dự án BLTTHS (sửa đổi), đồng chí Lê Văn Đông đánh giá cao sự nỗ lực, cố gắng của cơ quan soạn thảo đã rất khẩn trương xây dựng, tổng hợp ý kiến, nghiên cứu, tiếp thu, giải trình, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp này. Dự án BLTTHS (sửa đổi) đã thể chế hóa đầy đủ nhiều chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, chuyển đổi số, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng với 06 chính sách lớn; để BLTTHS thật sự trở thành một trong 5 đạo luật có tính nền tảng là trung tâm của hệ thống pháp luật, có ý nghĩa rất quan trọng, vừa trực tiếp phục vụ yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp, đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa liên quan chặt chẽ đến việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Đồng chí Lê Văn Đông thống nhất cao việc bổ sung, hoàn thiện các quy định về tố tụng điện tử; khẳng định đây là một chính sách lớn đã thể chế hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW và xác lập đây là một phương thức tổ chức mới được thực hiện trên môi trường số để giải quyết vụ án hình sự theo hướng nhanh hơn, chặt chẽ hơn, minh bạch hơn. Do đây là một quy định mới nên cần phải hoàn thiện các quy định về việc định danh, cập nhật, xác thực, sao lưu, khôi phục dữ liệu và đảm bảo an toàn, an ninh mạng cho hệ thống lẫn chủ thể sử dụng.

Theo đồng chí, Dự thảo cũng đã bổ sung chính sách mới có tính đột phá đã được nhiều nước tiến bộ trên thế giới áp dụng là chế định tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt. Chế định trên được thiết kế nhằm khuyến khích người phạm tội tự nguyện nhận tội, góp phần giảm chi phí và áp lực tố tụng mà vẫn bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Tuy nhiên, cần thiết phải làm rõ hơn giá trị cam kết, mức khoan hồng, thủ tục tố tụng trong quá trình áp dụng và nghiên cứu, đồng bộ với các quy định của Bộ luật Hình sự để đảm bảo hiệu lực thi hành.

Một cơ chế mới được cụ thể hóa trong BLTTHS (sửa đổi) là tạm hoãn truy cứu truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ chế trên đã tạo điều kiện cho người phạm tội trong một số trường hợp đặc thù về hoạt động kinh tế vì lợi ích chung, không tham nhũng, có điều kiện và khả năng khắc phục hậu quả, tiếp tục hoàn thành hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số có thể mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; cùng với các quy định chặt chẽ từ điều kiện áp dụng, thẩm quyền, thủ tục đến cơ chế theo dõi và hậu quả pháp lý nhưng cần tiếp tục nghiên cứu phân định đúng phạm vi điều chỉnh giữa Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự về thời hạn, thủ tục, thẩm quyền tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử.

Đồng chí cho rằng, biện pháp giám sát điện tử cũng được xem là một biện pháp mới thay thế biện pháp tạm giam trong một số trường hợp nhất định được quy định cụ thể, góp phần hạn chế việc áp dụng tạm giam khi không thực sự cần thiết. Để thực hiện có hiệu quả biện pháp này trên thực tế, đồng chí đề xuất cơ quan soạn thảo cần làm rõ đối tượng, điều kiện áp định, quy trình quản lý, vận hành và quy trình xử lý thiết bị trong quá trình áp dụng. Đồng thời, đồng chí cũng đã có nhiều góp ý nhằm hoàn thiện các quy định về cơ chế xử lý sớm vật chứng, tài sản trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử; quy định về kê biên, phong tỏa tài khoản và mở rộng phạm vi khởi tố vụ án theo yêu cầu của bị hại.

Đối với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, đồng chí Lê Văn Đông thống nhất cao sự cần thiết của việc xây dựng Nghị quyết; đánh giá đây là một thủ tục tư pháp đặc biệt tác động trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của chủ thể khi chưa có bản án kết tội nhằm thể chế hóa Kết luận số 19-KL/TW ngày 02/4/2026 của Bộ Chính trị về Đề án "Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, bảo đảm phù hợp với thực tiễn của Việt Nam”, thực hiện các cam kết quốc tế và khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Đồng chí Lê Văn Đông, Đại biểu Quốc hội, Viện trưởng VKSND TP. Hồ Chí Minh phát biểu góp ý Dự án BLTTHS (sửa đổi) và Nghị quyết về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội tại phiên họp Tổ sáng ngày 20/10/2026.

Thông qua thực tiễn công tác kiểm sát tại VKSND hai cấp TP. Hồ Chí Minh, đồng chí Lê Văn Đông thống nhất cao nội dung giải thích từ ngữ quy định tại khoản 2, điều 3; về tài sản thuộc phạm vi áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý không qua kết tội, điều 6 dự thảo Nghị quyết; về thời hiệu khởi kiện yêu cầu giải quyết vụ việc; đề xuất cần quy định rõ chủ thể có trách nhiệm chứng minh tài sản có liên quan để thu hồi tài sản; quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa, bảo quản tài sản, thứ tự xử lý tài sản để đảm bảo cơ sở vững chắc cho quá trình thu hồi tài sản tránh gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân có liên quan. Bên cạnh đó, cần quy định thống nhất việc Tòa án nhân dân phải có trách nhiệm thụ lý các vụ án dân sự về thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội do Viện kiểm sát khởi kiện để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với cơ chế đã được quy định tại Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí đểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Các ý kiến đóng góp chuyên sâu gắn với thực tiễn công tác của Đại biểu Quốc hội Lê Văn Đông sẽ là cơ sở để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua, góp phần đưa Bộ luật Tố tụng hình sự, Nghị quyết về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội thật sự đi vào cuộc sống.

Văn phòng VKSND TP Hồ Chí Minh