Nâng cao vai trò Kiểm sát viên trong kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án, kịp thời phát hiện vi phạm để kiến nghị khắc phục

Từ kiểm sát bản án đến phát hiện vi phạm về thời hạn tố tụng

Kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công tác kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự. Đây không chỉ là hoạt động nghiên cứu nội dung phán quyết để phát hiện vi phạm trong việc áp dụng pháp luật mà còn đòi hỏi Kiểm sát viên phải kiểm sát chặt chẽ việc tuân thủ các quy định về trình tự, thủ tục và thời hạn chuyển giao bản án, quyết định. Thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, qua kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự của TAND khu vực 6 - Đồng Tháp trong thời gian từ ngày 01/8/2026 đến ngày 15/8/2026, VKSND khu vực 6 - Đồng Tháp đã phát hiện 02 bản án dân sự sơ thẩm được chuyển giao cho Viện kiểm sát cùng cấp không bảo đảm thời hạn theo khoản 2 Điều 269 Bộ luật Tố tụng dân sự.

Đại diện VKSND khu vực 6 - Đồng Tháp tại phiên tòa.

Điển hình: Bản án số 60/2026/DS-ST ngày 17/7/2026 về việc “Tranh chấp về chia tài sản chung sau ly hôn, hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất” đến ngày 03/8/2026, Viện kiểm sát mới nhận được, chậm 07 ngày so với thời hạn luật định. Đáng lưu ý, thời gian từ ngày tuyên án đến khi chuyển giao bản án cho Viện kiểm sát là 17 ngày, đã vượt quá thời hạn 15 ngày kháng nghị đối với bản án sơ thẩm của Viện kiểm sát cùng cấp.

Không xem việc chậm gửi bản án chỉ là vi phạm về thủ tục

Điểm đáng chú ý qua vụ việc là Kiểm sát viên không dừng lại ở việc thống kê số ngày chậm chuyển giao bản án, mà đã đánh giá vi phạm trong mối quan hệ trực tiếp với việc thực hiện quyền kháng nghị của Viện kiểm sát.

Theo nội dung kiến nghị, cả 02 vụ án đều thuộc trường hợp Viện kiểm sát tham gia phiên tòa sơ thẩm. Trong khi đó, khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định thời hạn kháng nghị của Viện kiểm sát cùng cấp đối với bản án sơ thẩm là 15 ngày, kể từ ngày tuyên án. Việc Tòa án chậm gửi bản án dẫn đến tại thời điểm Viện kiểm sát nhận được bản án, thời hạn kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát cùng cấp đã hết.

Đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm trong thực tiễn công tác kiểm sát. Bởi lẽ, bản án được chuyển giao kịp thời chính là một trong những điều kiện để Kiểm sát viên thực hiện đầy đủ quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát. Sau phiên tòa, Kiểm sát viên còn phải nghiên cứu toàn diện bản án, đối chiếu nội dung nhận định và quyết định của Hội đồng xét xử với diễn biến tại phiên tòa, tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ và các quy định pháp luật có liên quan; từ đó xác định có hay không vi phạm để báo cáo, đề xuất thực hiện quyền kháng nghị.

Vì vậy, việc chậm chuyển giao bản án không đơn thuần là vi phạm một mốc thời hạn tố tụng. Kiến nghị của VKSND Khu vực 6 đã chỉ rõ vi phạm này ảnh hưởng trực tiếp đến việc nghiên cứu, kiểm sát nội dung bản án, phát hiện vi phạm và xem xét ban hành kháng nghị phúc thẩm; đồng thời tiềm ẩn nguy cơ những vi phạm, sai sót của bản án sơ thẩm, nếu có, không được phát hiện và khắc phục kịp thời theo thủ tục phúc thẩm.

Chủ động phát hiện, tham mưu kiến nghị kịp thời

Từ kết quả kiểm sát, Kiểm sát viên đã tổng hợp vi phạm, đánh giá nguyên nhân, hậu quả và tham mưu lãnh đạo VKSND khu vực 6 - Đồng Tháp ban hành Kiến nghị số 30/KN-VKSKV6-DS ngày 24/8/2026, yêu cầu Chánh án TAND khu vực 6 có biện pháp khắc phục vi phạm và trả lời bằng văn bản cho Viện kiểm sát theo quy định.

Kiến nghị không chỉ xác định hành vi vi phạm mà còn làm rõ hậu quả đối với việc thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, từ đó đặt ra yêu cầu chấn chỉnh việc theo dõi, kiểm tra, phát hành và chuyển giao bản án. Đây chính là yếu tố quan trọng để một kiến nghị của Viện kiểm sát bảo đảm có căn cứ, đúng trọng tâm và có tính khả thi.

Theo đó, ngày 11/9/2026, TAND khu vực 6 - Đồng Tháp đã ban hành Thông báo số 130/TB-TA về việc trả lời kiến nghị. Sau khi xem xét, lãnh đạo Tòa án đã tổ chức trao đổi, rút kinh nghiệm và yêu cầu Thẩm phán có sai sót lưu ý, khắc phục trong thời gian tới. Điểm đáng chú ý, việc tiếp thu không chỉ giới hạn đối với các trường hợp đã xảy ra vi phạm. TAND khu vực 6 yêu cầu các Thẩm phán có sai sót và cả các Thẩm phán chưa để xảy ra sai sót cùng rút kinh nghiệm, không để vi phạm tương tự xảy ra trong thời gian tới.

Kết quả này cho thấy kiến nghị của Viện kiểm sát đã vượt ra ngoài ý nghĩa khắc phục đối với 02 bản án cụ thể, góp phần tạo hiệu quả phòng ngừa chung, nâng cao ý thức tuân thủ thời hạn tố tụng trong quá trình giải quyết án dân sự.

Nâng cao vai trò Kiểm sát viên - bắt đầu từ sự chủ động trong từng khâu công tác

Từ thực tiễn trên có thể thấy, chất lượng kiểm sát bản án, quyết định phụ thuộc rất lớn vào tinh thần trách nhiệm, tính chủ động và kỹ năng nghiệp vụ của mỗi Kiểm sát viên. Kiểm sát tốt bản án, quyết định không thể chỉ dừng lại ở việc đọc và nghiên cứu văn bản sau khi được chuyển đến. Kiểm sát viên cần chủ động quản lý danh sách các vụ án đã xét xử; theo dõi chính xác ngày tuyên án, thời hạn Tòa án phải chuyển giao bản án, thời hạn kháng nghị; kịp thời đối chiếu giữa sổ thụ lý, lịch xét xử, hồ sơ kiểm sát và thời điểm thực tế tiếp nhận bản án, quyết định.

Đặc biệt, cần hình thành tư duy “kiểm sát gắn với thời hạn”. Mỗi bản án chậm được chuyển giao phải được xem xét ngay về số ngày vi phạm, nguyên nhân và tác động đến thời hạn thực hiện quyền kháng nghị. Đối với những vi phạm có tính lặp lại hoặc ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng của Viện kiểm sát, Kiểm sát viên cần kịp thời tổng hợp, báo cáo lãnh đạo và đề xuất ban hành kiến nghị, không để vi phạm kéo dài hoặc trở thành thông lệ trong hoạt động tố tụng.

Bên cạnh việc phát hiện vi phạm, chất lượng tham mưu cũng có ý nghĩa quyết định. Một kiến nghị có sức thuyết phục phải xác định đúng vi phạm - viện dẫn đúng căn cứ - phân tích rõ hậu quả - chỉ ra yêu cầu khắc phục và phòng ngừa. Khi kiến nghị được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng và phản ánh đúng thực tiễn, hiệu quả không chỉ được đo bằng văn bản trả lời chấp nhận mà quan trọng hơn là sự chuyển biến trong nhận thức và tổ chức thực hiện của cơ quan được kiến nghị.

Phát hiện vi phạm để phòng ngừa vi phạm

Việc TAND khu vực 6 - Đồng Tháp tiếp thu Kiến nghị số 30/KN-VKSKV6-DS cho thấy hiệu quả thiết thực của công tác kiểm sát khi Kiểm sát viên chủ động bám sát từng bản án, từng thời hạn và từng hoạt động tố tụng.

Từ 02 bản án được chuyển giao chậm, Kiểm sát viên đã nhận diện vấn đề không chỉ ở một sai sót về thủ tục, mà ở nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền kháng nghị của Viện kiểm sát. Từ phát hiện cá biệt, vi phạm được tổng hợp thành kiến nghị, từ kiến nghị, Tòa án tổ chức rút kinh nghiệm chung đối với đội ngũ Thẩm phán. Đó chính là giá trị phòng ngừa của hoạt động kiểm sát.

Trong yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự, mỗi Kiểm sát viên cần phát huy hơn nữa tính chủ động, trách nhiệm và bản lĩnh nghiệp vụ, thực hiện kiểm sát chặt chẽ bản án, quyết định ngay từ thời điểm tiếp nhận; không bỏ qua những vi phạm tưởng như chỉ mang tính thủ tục nhưng có khả năng ảnh hưởng đến quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Phát hiện đúng vi phạm, tham mưu đúng thời điểm, kiến nghị đúng căn cứ và theo dõi đến cùng việc khắc phục chính là những yếu tố làm nên chất lượng, hiệu quả thực chất của công tác kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án; qua đó, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, khẳng định ngày càng rõ nét vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong kiểm sát hoạt động tư pháp.

Nguyễn Minh Tâm, VKSND Khu vực 6 - Đồng Tháp