Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Toàn cảnh Phiên họp. (Ảnh: QH)

Rà soát kỹ các quy định về trách nhiệm hình sự

Trình bày tóm tắt Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, rà soát nhiều nội dung trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội và các cơ quan hữu quan.

Về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, một số ý kiến đại biểu đề nghị cân nhắc đối với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng, ngưỡng định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng hình phạt tử hình thấp hơn nhiều so với khối lượng ma túy được mua bán trên thực tế. Điều này có thể dẫn đến nhận thức rằng việc gia tăng khối lượng ma túy cũng không làm thay đổi khung hình phạt, gây khó khăn cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Thực tiễn cho thấy, mặc dù tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình đối với loại tội phạm này tương đối cao, diễn biến tội phạm mua bán trái phép chất ma túy vẫn phức tạp. Hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng hình phạt tử hình hay không mà còn phụ thuộc vào công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với tội phạm.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an trình bày tóm tắt Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). (Ảnh: QH)

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan chủ trì soạn thảo căn cứ Điều 6 Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị, theo đó, đối với quốc gia chưa xóa bỏ hình phạt tử hình, hình phạt này chỉ áp dụng đối với những tội phạm nghiêm trọng nhất gắn với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng. Trên cơ sở đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên quy định như dự thảo Bộ luật.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng khoa học, công nghệ mới, cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết việc bổ sung quy định nhằm thể chế hóa chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị. Việc xác định khái niệm, nội hàm thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành và có thể thay đổi cùng sự phát triển của khoa học, công nghệ.

Đối với trường hợp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm, việc bổ sung quy định loại trừ trách nhiệm hình sự nhằm xây dựng cơ sở thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Đề án về cơ chế bảo vệ cán bộ, chiến sĩ và các quy định của pháp luật quốc tế về Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên các quy định này trong dự thảo.

Đại biểu tham dự Phiên họp. (Ảnh: QH)

Về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, tiếp thu ý kiến đề nghị rà soát việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với từng tội danh, cơ quan soạn thảo đã rà soát các tội danh được mở rộng phạm vi áp dụng. Việc rà soát nhằm xử lý những trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân, cơ cấu tổ chức và nguồn lực của pháp nhân để thực hiện tội phạm, qua đó bảo vệ môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng, lành mạnh và các doanh nghiệp hoạt động chân chính.

Đối với tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, trước ý kiến cho rằng phạm vi, điều kiện còn rộng, mang tính định tính, có thể dẫn đến cách hiểu không thống nhất, cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết các quy định được xây dựng trên cơ sở Nghị quyết số 57, Nghị quyết số 68, Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị và đã được thể chế tại Nghị quyết số 29, Nghị quyết số 37 của Quốc hội. Do đó, đề nghị giữ nguyên như dự thảo.

Về bổ sung tội danh, hành vi phạm tội mới, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát từng nội dung, bảo đảm có căn cứ rõ ràng về tính nguy hiểm cho xã hội. Việc hình sự hóa phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, chỉ áp dụng đối với những hành vi có tính nguy hiểm đáng kể cho xã hội, đồng thời bảo đảm cấu thành tội phạm chặt chẽ, phân định rõ ranh giới giữa tội phạm và vi phạm hành chính.

Trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, dự thảo được chỉnh lý theo hướng sắp xếp lại cấu trúc các tội phạm xâm phạm an ninh mạng.

Tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm đồng bộ, thống nhất

Trình bày tóm tắt Báo cáo ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý.

Theo Thường trực Ủy ban, dự án đã thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách của Đảng về cải cách tư pháp; hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tội phạm; đáp ứng yêu cầu đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Các nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đã tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đại biểu Quốc hội, các cơ quan, tổ chức hữu quan, chuyên gia, nhà khoa học để tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng được ban hành trong thời gian gần đây; đối chiếu các quy định liên quan nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, cần có phương án sửa đổi, bổ sung các luật có liên quan như Luật Thi hành án hình sự, Luật Đặc xá để phù hợp với các quy định của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày tóm tắt Báo cáo ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). (Ảnh: QH)

Thường trực Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ khẩn trương chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tổng hợp ý kiến Nhân dân, báo cáo Quốc hội về nội dung tổng hợp cũng như việc tiếp thu ý kiến Nhân dân đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Phát biểu tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản đồng tình với nhiều nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, đồng thời đóng góp ý kiến cụ thể đối với các nội dung của Báo cáo và dự thảo Bộ luật.

Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu làm rõ thêm một số nội dung liên quan đến việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. (Ảnh: QH)

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Công an đã tích cực, chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trong việc tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, hoàn thiện Báo cáo tiếp thu, giải trình và dự thảo Bộ luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành với những nội dung chính, những nội dung lớn trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi); đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn chỉnh dự thảo, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao đổi mới tư duy và cách thức xây dựng Bộ luật, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn chỉnh theo tinh thần nghiêm minh nhưng phải nhân đạo, nhân văn.

Trên cơ sở hồ sơ dự án được chuẩn bị đầy đủ, kỹ lưỡng, cùng với việc tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến Nhân dân, dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được đề nghị tiếp tục hoàn chỉnh để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, dự kiến diễn ra trong tháng 10/2026.

Tự Thức