Thực hiện Nghị quyết 205: VKSND Thành phố Hồ Chí Minh chủ động phát hiện nguồn thông tin từ hoạt động kiểm sát

VKSND Khu vực 3 tiến hành xác minh, kiểm tra vụ việc xâm phạm lợi ích công.

Phát hiện nguồn thông tin từ toàn bộ hoạt động kiểm sát

Hướng dẫn số 1251/HD-VKS-P9 được VKSND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành nhằm nâng cao tính chủ động, trách nhiệm và kỹ năng của Kiểm sát viên trong phát hiện, khai thác và xử lý nguồn thông tin thông qua công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp để thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Theo Hướng dẫn, việc phát hiện, khai thác và xử lý nguồn thông tin phải được xác định là nhiệm vụ thường xuyên của Kiểm sát viên trong suốt quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, từ nghiên cứu hồ sơ, tham mưu giải quyết vụ việc, vụ án, tham gia hoạt động tố tụng, phiên tòa, phiên họp đến kiểm sát bản án, quyết định và kết quả giải quyết vụ việc, vụ án.

Thông qua công tác kiểm sát, Kiểm sát viên chủ động nhận diện thông tin có dấu hiệu liên quan đến lợi ích công, quyền dân sự của chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương và những sơ hở, thiếu sót trong quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, thông tin được phát hiện trước hết chỉ là nguồn thông tin cần tiếp tục kiểm tra, xác minh. Khi tài liệu, chứng cứ chưa đầy đủ, Kiểm sát viên không vội kết luận có vi phạm hoặc đủ điều kiện áp dụng biện pháp theo Nghị quyết số 205/2025/QH15; đồng thời không bỏ qua thông tin chỉ vì nội dung đó không thuộc phạm vi giải quyết trực tiếp của vụ án, vụ việc đang kiểm sát.

Hướng dẫn yêu cầu việc khai thác nguồn thông tin phải có căn cứ, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, bảo đảm thực chất, không chạy theo số lượng và không làm ảnh hưởng đến công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp.

Việc trích xuất, sao chụp, sử dụng, chuyển giao tài liệu, dữ liệu từ hồ sơ vụ việc, vụ án phải thực hiện đúng quy định của pháp luật, của VKSND tối cao và của Ngành về bảo vệ bí mật nhà nước, bảo mật thông tin, dữ liệu cá nhân và quản lý hồ sơ nghiệp vụ; chỉ chuyển giao những thông tin, tài liệu cần thiết phục vụ kiểm tra, xác minh và xử lý nguồn.

VKSND Khu vực 12 và VKSND Khu vực 14 phối hợp BHXH cơ sở Phú Mỹ làm việc với các đơn vị chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN.

Một yêu cầu được nhấn mạnh là không xử lý trùng lặp đối với cùng một quyền, lợi ích và cùng một hậu quả đã được giải quyết đầy đủ bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật hoặc đang được xử lý bằng hình thức khác theo quy định. Chỉ khi vụ việc phát sinh quan hệ độc lập hoặc hậu quả đối với lợi ích công, quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương chưa được xử lý đầy đủ thì mới tiếp tục xem xét theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Hướng dẫn yêu cầu Kiểm sát viên khai thác nguồn thông tin từ nhiều hoạt động nghiệp vụ. Trong thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm và vụ án hình sự, Kiểm sát viên cần kiểm sát chặt chẽ các tài liệu liên quan đến nhân thân, tài sản, dòng tiền, đất đai, môi trường, người bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và hậu quả của hành vi phạm tội. Khi có căn cứ xác định dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương, Kiểm sát viên phải chủ động ghi nhận và chuyển nguồn thông tin để thực hiện các quy trình theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Bốn nhóm nội dung được yêu cầu tập trung rà soát gồm: Chủ thể cần được bảo vệ; đối tượng và hậu quả của hành vi phạm tội; tài liệu, chứng cứ của vụ án; kết quả xử lý vụ án hình sự. Trong đó, Kiểm sát viên phải xác định những quyền, tài sản hoặc hậu quả đã được giải quyết đầy đủ và những nội dung chưa được giải quyết hoặc tiếp tục bị xâm phạm để xem xét, xử lý theo quy định.

Nguồn thông tin cũng được khai thác thông qua kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự; kiểm sát các vụ án, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính; kiểm sát thi hành án dân sự; giải quyết và kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp.

Kiểm tra, chuyển và theo dõi nguồn thông tin đến kết quả xử lý

Đối với nguồn thông tin phát hiện trong quá trình kiểm sát, Hướng dẫn quy định Kiểm sát viên phải tổng hợp tài liệu có liên quan, lập Phiếu phát hiện và chuyển nguồn thông tin, xác định rõ tài liệu, bút lục hoặc dữ liệu làm căn cứ, nội dung phát hiện, chủ thể liên quan, quyền hoặc lợi ích có khả năng bị xâm phạm và vấn đề cần tiếp tục kiểm tra, xác minh.

Việc rà soát nguồn thông tin trong các vụ án hình sự được thực hiện tại 3 giai đoạn: khi nghiên cứu hồ sơ để đề xuất xử lý kết thúc điều tra, truy tố hoặc quyết định hướng xử lý vụ án; trước khi tham gia xét xử; và sau khi kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án. Tại mỗi giai đoạn, Kiểm sát viên phải làm rõ việc có hay không chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương chưa được bảo vệ quyền dân sự; lợi ích công bị xâm phạm chưa được xử lý đầy đủ; tài liệu về hành vi hoặc quan hệ khác ngoài phạm vi xử lý hình sự cần tiếp tục xác minh; và quyền, lợi ích sau khi xử lý hình sự đã được khắc phục trên thực tế hay chưa.

Đối với hoạt động kiểm sát các vụ án, vụ việc dân sự, Hướng dẫn lưu ý một số nhóm thông tin cần tập trung phát hiện như giao dịch bất động sản và nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước; giao dịch có dấu hiệu giả tạo, che giấu giao dịch khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ; đất đai, nhà ở và tài sản công; quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương; lĩnh vực môi trường, lợi ích cộng đồng và các giấy tờ, tài liệu có dấu hiệu giả mạo.

Kiểm sát viên phải nghiên cứu các tài liệu như đơn khởi kiện, yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập, bản tự khai, biên bản lấy lời khai, hợp đồng, chứng từ thanh toán, sao kê tài khoản, hồ sơ nhà đất, kết luận thanh tra, kiểm tra, tài liệu của cơ quan thuế, cơ quan quản lý nhà nước, kết luận giám định và các tài liệu liên quan. Tại phiên tòa, phiên họp và khi kiểm sát bản án, quyết định, Kiểm sát viên tiếp tục chú ý các tình tiết mới, tài liệu mới, những mâu thuẫn giữa hợp đồng, chứng từ với việc thực hiện giao dịch trên thực tế.

Đối với mỗi nguồn thông tin được phát hiện, Hướng dẫn yêu cầu xác định tối thiểu 5 nội dung: nguồn thông tin được phát hiện từ đâu; tài liệu nào thể hiện; hành vi hoặc vấn đề gì cần xem xét; quyền, lợi ích nào có khả năng bị xâm phạm; và cần xác minh thêm tại cơ quan, tổ chức nào.

VKSND Khu vực 7 kiểm tra xác minh nguồn tin vụ việc xâm phạm đất công.

Trong công tác kiểm sát thi hành án dân sự, Kiểm sát viên tập trung rà soát các dấu hiệu xâm phạm tài sản công hoặc ảnh hưởng đến nhóm dễ bị tổn thương; kiểm sát việc xác minh điều kiện thi hành án; cưỡng chế, kê biên, định giá, bán đấu giá tài sản và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự. Khi phát hiện thông tin có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc nhóm dễ bị tổn thương, Kiểm sát viên lập phiếu chuyển, báo cáo lãnh đạo đơn vị và chuyển đến bộ phận có thẩm quyền để rà soát, xác minh.

Đối với công tác giải quyết và kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp, Hướng dẫn xác định đây là một trong những nguồn thông tin quan trọng, trực tiếp để phát hiện vi phạm xâm phạm lợi ích công hoặc quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương. Kiểm sát viên thực hiện phân loại, xử lý đơn thư; tiếp công dân và ghi nhận thông tin; nghiên cứu, kiểm sát hồ sơ giải quyết khiếu nại, tố cáo; kiểm sát trực tiếp công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo tại các cơ quan tư pháp.

Tại khâu tiếp nhận, chuyển và xử lý nguồn thông tin, Kiểm sát viên lập Phiếu phát hiện theo Phụ lục 6 của Hướng dẫn này, ghi rõ tên và số thụ lý vụ án, vụ việc; cơ quan đang hoặc đã giải quyết; tài liệu, chứng cứ phát hiện nguồn; nội dung thông tin; chủ thể có hành vi hoặc nghĩa vụ cần xem xét; quyền, lợi ích có khả năng bị xâm phạm; tài liệu hiện có; nội dung cần tiếp tục xác minh; cơ quan, tổ chức cần phối hợp và đề xuất hướng xử lý ban đầu.

Trước khi quyết định biện pháp xử lý, đơn vị tiếp nhận phải kiểm tra nội dung đó đã được giải quyết trong chính vụ án, vụ việc hoặc đang được cơ quan có thẩm quyền xử lý bằng cơ chế khác hay chưa; không kiến nghị hoặc khởi kiện trùng đối với quyền, lợi ích và hậu quả đã được xử lý đầy đủ. Đồng thời, nguồn thông tin sau khi chuyển phải được theo dõi đến kết quả xử lý; đơn vị hoặc đầu mối tiếp nhận có trách nhiệm cập nhật tình trạng kiểm tra, xác minh, biện pháp đã áp dụng, kết quả khắc phục và việc kiến nghị, khởi kiện hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Về tổ chức thực hiện, Thủ trưởng các đơn vị nghiệp vụ thuộc VKSND Thành phố và Viện trưởng VKSND khu vực có trách nhiệm quán triệt Hướng dẫn đến Kiểm sát viên, công chức; định kỳ rà soát các vụ án, vụ việc và kiểm tra việc phát hiện, chuyển, theo dõi nguồn thông tin. Kiểm sát viên trực tiếp thụ lý kiểm sát giải quyết vụ án, vụ việc phải chủ động rà soát, phát hiện, ghi nhận và chuyển nguồn thông tin, bảo đảm nguồn thông tin có căn cứ, cụ thể và có tài liệu kiểm chứng.

Hướng dẫn giao Phòng 9 làm đầu mối tiếp nhận, tổng hợp nguồn thông tin; tham mưu lãnh đạo VKSND Thành phố phân công kiểm tra, xác minh, thụ lý và thực hiện các bước tiếp theo đúng thẩm quyền; hướng dẫn phân loại, kiểm tra, xác minh, theo dõi kết quả xử lý, tổng hợp các dạng vi phạm phổ biến và cách làm hiệu quả để thông báo rút kinh nghiệm, nhân rộng trong VKSND hai cấp Thành phố.

Tự Thức