Đoàn Khảo sát của VKSND tối cao làm việc VKSND TP Hồ Chí Minh về thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích

Tham dự buổi làm việc, có bà Nguyễn Thị Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; đại diện các cơ quan Trung ương gồm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp, Ban Nội chính Trung ương, Tòa án nhân dân tối cao; các đồng chí lãnh đạo, Kiểm sát viên, công chức thuộc Vụ 9 VKSND tối cao.

Toàn cảnh buổi khảo sát.

Tiếp và làm việc với Đoàn Khảo sát có đồng chí Lê Văn Đông, Viện trưởng VKSND Thành phố; các đồng chí Phó Viện trưởng VKSND Thành phố: đồng chí Huỳnh Thị Ngọc Hoa, đồng chí Nguyễn Thắng Lợi và đồng chí Ngô Xuân Thành. Cùng tham dự có các đồng chí lãnh đạo Phòng 9 và Phòng 10 VKSND Thành phố; lãnh đạo VKSND 19 khu vực và các Kiểm sát viên, công chức Tổ tố tụng công ích của VKSND hai cấp.

Tại buổi khảo sát, đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao, Trưởng Đoàn Khảo sát đã quán triệt mục đích, yêu cầu, nội dung và phương pháp làm việc của Đoàn Khảo sát. Với phương châm “Đánh giá thực chất, khách quan, toàn diện, bám sát thực tiễn”, Đoàn Khảo sát tập trung làm rõ tình hình tổ chức triển khai, kết quả bước đầu, những khó khăn, vướng mắc và kinh nghiệm thực tiễn của VKSND Thành phố trong quá trình thực hiện thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Qua báo cáo kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công của VKSND Thành phố (từ ngày 01/01/2026 đến ngày 31/8/2026). Theo đó, VKSND Thành phố xác định việc thực hiện Kết luận số 120-KL/TW ngày 22/01/2025 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích là nhiệm vụ chính trị, pháp lý trọng tâm, đồng thời là khâu công tác đột phá của đơn vị, có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ lợi ích công, quyền và lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương, qua đó nâng cao vị thế, vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở các hướng dẫn, văn bản chỉ đạo của VKSND tối cao, VKSND Thành phố đã tổ chức Hội nghị quán triệt, qua đó thống nhất nhận thức về phạm vi, thẩm quyền, nguyên tắc lựa chọn vụ, việc và trình tự thực hiện nhiệm vụ tố tụng dân sự công ích. Đồng thời ban hành các văn bản chỉ đạo như Nghị quyết số 01-NQ/ĐU ngày 21/8/2025, Kế hoạch số 16-KH/ĐU ngày 29/01/2026, Kế hoạch số 472/KH-VKS-P9 ngày 05/9/2025 và Kế hoạch số 126/KH-VKS-P9 ngày 29/01/2026; chỉ đạo các đơn vị trực thuộc nhanh chóng triển khai thực hiện đầy đủ các quy định trên với yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị và trách nhiệm của từng Kiểm sát viên, công chức được phân công.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao, Trưởng đoàn quán triệt mục đích, yêu cầu, nội dung và phương pháp làm việc của Đoàn Khảo sát.

Bên cạnh đó, VKSND Thành phố đã tham mưu Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị số 06-CT/TU ngày 28/01/2026 về lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Trên cơ sở Chỉ thị này, UBND Thành phố đã ban hành Công văn số 6178/VP-NCPC ngày 21/3/2026 chỉ đạo các sở, ban, ngành và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện. Đây là cơ sở chính trị, hành chính quan trọng để triển khai phát động sự tham gia đồng bộ của các cơ quan trong quá trình triển khai nhiệm vụ thí điểm. Đồng thời, VKSND Thành phố đã chủ động thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành thông qua việc tổ chức Lễ ký kết Quy chế phối hợp với 06 hội và 15 sở, ngành trên địa bàn Thành phố; 19/19 VKSND khu vực đã ký kết Quy chế phối hợp với UBND và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các xã, phường trên địa bàn. Một số VKSND khu vực còn mở rộng phối hợp với Công an, Tòa án, Bảo hiểm xã hội để tăng cường hiệu quả phát hiện, xác minh và xử lý vụ việc. Trên cơ sở đó, thiết lập cơ chế phối hợp với Tòa án, cơ quan Thi hành án dân sự và các cơ quan thanh tra, tư pháp, tài chính, thuế, bảo hiểm xã hội, xây dựng, an toàn thực phẩm, tài nguyên và môi trường, quản lý tài sản công, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức hội, bảo đảm thông tin được tiếp nhận, chuyển giao và xử lý đúng đầu mối, đúng thẩm quyền, kịp thời và thống nhất.

Công tác hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc được thực hiện thường xuyên thông qua giao ban chuyên đề, báo cáo tiến độ và trao đổi nghiệp vụ trực tiếp. Ngày 20/8/2026, VKSND Thành phố ban hành Kế hoạch tổ chức Hội nghị rút kinh nghiệm việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 nhằm đánh giá thực chất kết quả bước đầu, làm rõ những khó khăn, vướng mắc trong quan hệ phối hợp, đồng thời thống nhất quy trình, phương pháp và yêu cầu nghiệp vụ trong VKSND hai cấp Thành phố.

Trong tổ chức thực hiện, VKSND Thành phố xác định nguyên tắc phát huy tính chủ động, trách nhiệm của VKSND khu vực nhưng bảo đảm sự chỉ đạo, hướng dẫn và thống nhất nghiệp vụ trong toàn Thành phố. VKSND Thành phố tập trung thực hiện chức năng định hướng, hướng dẫn nghiệp vụ, kiểm tra, đôn đốc, thẩm định và giải quyết những vụ việc phức tạp; VKSND khu vực trực tiếp bám sát địa bàn, chủ động phát hiện nguồn tin, kiểm tra, xác minh, thực hiện các biện pháp tiền khởi kiện và đề xuất phương án xử lý theo thẩm quyền. Cơ chế này vừa phát huy tính chủ động, sát địa bàn của VKSND khu vực, vừa bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật, hạn chế tình trạng mỗi đơn vị thực hiện theo cách khác nhau.

Việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 không chỉ là sự bổ sung về nhiệm vụ, quyền hạn tố tụng của Viện kiểm sát mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới về nhận thức và phương thức tổ chức thực hiện chức năng, nhiệm vụ. Từ chỗ chủ yếu thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tố tụng của các chủ thể khác, Viện kiểm sát phải chủ động phát hiện, xác minh, thu thập chứng cứ, lựa chọn phương thức bảo vệ phù hợp và trong trường hợp cần thiết trực tiếp khởi kiện để bảo vệ quyền dân sự của chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công. VKSND Thành phố đã chủ động yêu cầu cơ quan chuyên môn rà soát, cung cấp dữ liệu theo từng lĩnh vực; duy trì phối hợp xuyên suốt từ phát hiện nguồn tin, xác minh, áp dụng biện pháp tiền khởi kiện đến khởi kiện, giải quyết tại Tòa án và theo dõi kết quả bảo vệ quyền, lợi ích trên thực tế. Đồng thời, để có thêm nguồn thông tin phong phú VKSND hai cấp Thành phố đã mở rộng các kênh tiếp nhận thông tin thông qua đường dây nóng, email, mã QR, phản ánh của người dân, báo chí, dư luận xã hội và hoạt động nghiệp vụ của Kiểm sát viên. Cách làm này góp phần chuyển trạng thái từ tiếp nhận thụ động sang chủ động phát hiện, sàng lọc và xử lý sớm các vi phạm. Đây là sự chuyển biến về phương thức thực hiện nhiệm vụ, đòi hỏi sự chủ động, trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cấp kiểm sát và các cơ quan, tổ chức có liên quan, bảo đảm quá trình xử lý vụ việc liên tục, thống nhất và hiệu quả.

VKSND hai cấp Thành phố đã lựa chọn Kiểm sát viên, công chức có năng lực, kinh nghiệm để thực hiện nhiệm vụ thí điểm, đã cơ bản đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn đầu. Trong 08 tháng triển khai, VKSND Thành phố đã cử 09 công chức tham gia học hỏi kinh nghiệm tại Trung Quốc; trao đổi kinh nghiệm với 04 Đoàn công tác của VKSND các tỉnh của Trung Quốc đến thăm và làm việc tại Việt Nam. Công tác đào tạo, bồi dưỡng được thực hiện theo hướng gắn với vụ việc, hồ sơ cụ thể, tập trung vào kỹ năng nhận diện, sàng lọc nguồn tin; xác định quan hệ pháp luật và đối tượng cần bảo vệ; xây dựng kế hoạch xác minh; kiểm tra hiện trường; thu thập, đánh giá chứng cứ, nhất là chứng cứ điện tử; xác định chủ thể vi phạm; xây dựng yêu cầu, kiến nghị và phương án tham gia tố tụng. Tuy nhiên, lực lượng công chức chủ yếu là kiêm nhiệm, trong khi số lượng thông tin, vụ việc ngày càng tăng và có tính chất liên ngành, chuyên sâu, đặt ra yêu cầu cao hơn về nhân lực và năng lực chuyên môn.

Đặc biệt, VKSND Thành phố đã triển khai nền tảng Quản lý án công ích theo yêu cầu của VKSND tối cao, đồng thời quán triệt việc cập nhật, quản lý dữ liệu theo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, gắn với kiểm soát quyền truy cập theo chức năng, nhiệm vụ.

Quá trình triển khai thực hiện, VKSND hai cấp Thành phố đã tiếp nhận, xử lý 6.859 thông tin trong đó có 341 vụ việc dân sự công ích được thụ lý; ban hành 153 quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm và áp dụng biện pháp ngăn chặn; 241 kiến nghị phòng ngừa, 28 kiến nghị khởi kiện, 06 quyết định khởi kiện vụ án tố tụng công ích. Đã hỗ trợ hoàn thiện thủ tục pháp lý cho 1.421 trường hợp, gồm cấp giấy khai sinh cho 717 người; cấp căn cước công dân cho 689 người; cấp giấy tờ khác 13; bảo vệ quyền nhân thân 02; Kiến nghị chấm dứt vi phạm đối với 35 trường hợp gây ô nhiễm không khí (khói bụi sản xuất; tập kết, xử lý rác thải…), 01 vụ việc an toàn thực phẩm, 04 vụ việc bảo vệ người tiêu dùng. Đáng chú ý, đã kiến nghị thu hồi 311.422.914.263 đồng (ngân sách Nhà nước 9.910.120.170 đồng; Bảo hiểm xã hội 301.512.794.093 đồng) và  211.301m² đất công. Kết quả trên cho thấy các biện pháp tiền khởi kiện không chỉ dừng ở việc yêu cầu khắc phục vi phạm mà đã bước đầu tạo ra kết quả bảo vệ quyền, lợi ích cụ thể trên thực tế, góp phần hạn chế việc phải khởi kiện trong những trường hợp hậu quả đã được khắc phục kịp thời, thể hiện rõ tinh thần chủ động, trách nhiệm và tính tiên phong trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ mới. 

Bên cạnh những kết quả bước đầu đạt được, VKSND Thành phố Hồ Chí Minh cũng nêu lên một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện như: Nguồn thông tin tại một số địa bàn còn ít, tiến độ triển khai thực hiện giữa các khu vực chưa đồng đều; Các vụ việc liên quan đến cho thuê nhà, đất công còn phát sinh nhiều tình huống phức tạp, gây khó khăn trong xác định chủ thể tham gia tố tụng và nghĩa vụ tài chính cần thu hồi. Đặc biệt, việc thay đổi cơ quan quản lý làm hồ sơ, tài liệu, chứng cứ phân tán; một số cơ quan, tổ chức cung cấp chưa đầy đủ, chậm, gây khó khăn trong xác định cơ quan có trách nhiệm khởi kiện. Nhiều vụ việc và lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, giám định, định giá và phương tiện kỹ thuật để xác định hiện trạng, thiệt hại, nguyên nhân, chủ thể chịu trách nhiệm và quan hệ nhân quả; trong khi Viện kiểm sát chưa có cơ chế huy động chuyên gia, đầu mối tư vấn chuyên sâu và chưa được trang bị đầy đủ các thiết bị cần thiết như flycam, ghi âm, ghi hình, đo đạc, quan trắc môi trường, lấy và bảo quản mẫu, hỗ trợ xét nghiệm,... làm hạn chế tính chủ động trong kiểm tra, xác minh, thu thập và kiểm chứng chứng cứ. Đây là điểm nghẽn về điều kiện bảo đảm cần sớm được tháo gỡ để thực hiện thực chất, hiệu quả quyền khởi kiện theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.

Đồng chí Nguyễn Thị Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội phát biểu.

Hội nghị cũng được nghe các ý kiến phát biểu của các đại biểu của các cơ quan Trung ương về việc triển khai và kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Đồng thời, các đại biểu cũng đề nghị Viện kiểm sát thí điểm làm rõ một số nội dung về việc triển khai và kết quả thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của đơn vị.

Một số đại biểu cũng đặt ra vấn đề cơ chế bảo đảm tính khách quan được thiết kế như thế nào khi Viện kiểm sát vừa là người khởi kiện, vừa thực hiện chức năng kiểm sát trong cùng một vụ án; phạm trù về tài sản công cũng cần được làm rõ khi xác định danh mục các nhóm trong đó có thuế, bảo hiểm và tài sản công khác; những khó khăn vướng mắc khi bảo vệ quyền nhân thân, quyền tài sản cho nhóm người yếu thế; phạm vi khởi kiện, xác định quyền tự quyết của các chủ thể có quyền khởi kiện,... Đồng thời, các đại biểu cũng khẳng định hiệu quả của cơ chế có tạo ra sự khác biệt so với các cơ chế hiện hành, có đủ cơ sở để luật hoá hay không là phụ thuộc vào thành công của công tác thí điểm tại các đơn vị trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh.

Các đại biểu khẳng định việc VKSND thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công là một bước phát triển đáng chú ý trong cơ chế bảo vệ pháp luật. Đặc biệt, Thành phố Hồ Chí Minh có một lợi thế rất lớn trong giai đoạn thí điểm. Với những bước đi tiên phong, VKSND Thành phố Hồ Chí Minh thông qua công tác tiền khởi kiện đã giúp hạn chế các tranh chấp khi vi phạm được khắc phục kịp thời; các quyền về tài sản công được bảo vệ và lợi ích hợp pháp của người dân được phục hồi. Từ thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc về đất đai, tài sản công, môi trường, tài chính, y tế, an toàn thực phẩm… đòi hỏi chuyên môn liên ngành nên việc nghiên cứu một cơ chế pháp lý và tài chính đủ linh hoạt để VKSND có thể huy động chuyên gia, tổ chức giám định, định giá và các nguồn lực kỹ thuật là hoàn toàn cần thiết.

Đồng chí Lê Văn Đông, Viện trưởng VKSND Thành phố phản hồi, giải đáp một số nội dung có liên quan.

Phát biểu tại buổi làm việc, đồng chí Lê Văn Đông, Viện trưởng VKSND Thành phố Hồ Chí Minh thay mặt lãnh đạo đơn vị trân trọng cảm ơn và tiếp thu đầy đủ các ý kiến chỉ đạo, đánh giá, góp ý của Đoàn Khảo sát và các đại biểu. Đồng chí cho biết VKSND Thành phố sẽ nghiêm túc nghiên cứu các nội dung mà Đoàn và các đại biểu đã trao đổi, hướng dẫn; đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện các giải pháp tổ chức thực hiện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích. Những ý kiến của Đoàn và các đại biểu là cơ sở quan trọng giúp đơn vị tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, góp phần thực hiện tốt hơn nhiệm vụ bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

Đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao, Trưởng đoàn phát biểu kết luận.

Phát biểu kết luận buổi khảo sát, đồng chí Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND tối cao, Trưởng Đoàn Khảo sát hoàn toàn nhất trí với ý kiến phát biểu của các đại biểu. Đồng chí Phó Viện trưởng VKSND tối cao đánh giá cao sự cố gắng nỗ lực của Đảng ủy VKSND Thành phố trong việc triển khai Nghị quyết, sự chuẩn bị nghiêm túc, trách nhiệm của VKSND Thành phố Hồ Chí Minh cho buổi khảo sát được thành công. Đồng chí nhấn mạnh, việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích là chủ trương có ý nghĩa quan trọng, góp phần tăng cường hiệu quả bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới. Đồng thời khẳng định hiệu quả của cơ chế được thể hiện thông qua những kết quả công tác trước khi tiến hành khởi kiện và việc thí điểm cơ chế đã đạt những kết quả tích cực, tác động vào nhận thức của xã hội và người dân.

Trong thời gian tới, đồng chí đề nghị VKSND Thành phố Hồ Chí Minh cần tổ chức thực hiện tốt hơn một số nhiệm vụ như rà soát các kiến nghị chưa được phúc đáp để có những biện pháp xử lý; rà soát các kiến nghị khởi kiện; chủ động phát hiện các vụ việc đang quan tâm mang tính đặc thù của Thành phố; nâng cao hiệu quả phối hợp với các cơ quan hữu quan trong việc thực hiện nhiệm vụ, nhất là những vụ việc phức tạp có liên quan đến nhiều cơ quan; bồi dưỡng cán bộ, xây dựng lực lượng nòng cốt để nâng cao chất lượng nhiệm vụ... Những kết quả của đơn vị đóng góp rất lớn vào thành công của toàn Ngành, những kinh nghiệm thực tiễn và các kiến nghị của VKSND Thành phố Hồ Chí Minh sẽ là cơ sở quan trọng để VKSND tối cao tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách và đề xuất các giải pháp triển khai hiệu quả mô hình trong thời gian tới.

Theo VKSND TP - Hồ Chí Minh