Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. (Ảnh: QH)

Sáng 23/8/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan với đa số đại biểu tán thành. Luật được chỉnh lý theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu qua Cơ chế một cửa quốc gia, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro, giám sát hàng hóa thương mại điện tử và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.

Trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã được rà soát, chỉnh lý toàn diện nhằm bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Trong đó, Chính phủ đã bổ sung nguyên tắc áp dụng khi có nội dung khác nhau giữa Luật Hải quan và các luật khác; rà soát 13 nội dung giao Chính phủ và 7 nội dung giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết; ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng hải quan số và bổ sung nguyên tắc không yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại hồ sơ, dữ liệu đã được chia sẻ qua Cơ chế một cửa quốc gia.

Đối với Cơ chế một cửa quốc gia, dự thảo Luật làm rõ hơn cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống, thống nhất thuật ngữ và quy định không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ. Đây là một trong những nội dung nhằm giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu trong môi trường số.

Dự thảo cũng bổ sung nghĩa vụ đối với một số nhóm chủ thể mới như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, chủ quản sàn thương mại điện tử và đơn vị trung chuyển, phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.

Đáng chú ý, Luật bổ sung các quy định về kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử. Theo đó, dự thảo chỉ quy định những nguyên tắc cơ bản ở cấp luật, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về ngưỡng trị giá, quy trình và lộ trình xác thực định danh điện tử. Chủ quản nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam cũng được bổ sung trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu theo quy định.

Về kiểm định hải quan, do còn có ý kiến khác nhau, Chính phủ tiếp thu theo hướng bỏ khái niệm và các quy định về kiểm định hải quan khỏi dự thảo Luật.

Các quy định về quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ cũng được chỉnh lý theo hướng phân định rõ hai nội dung này, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các vấn đề kỹ thuật nhằm bảo đảm tính ổn định của Luật và sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Đối với đại lý làm thủ tục hải quan, dự thảo chuyển trọng tâm sang tiêu chuẩn nghề nghiệp và hậu kiểm, không đặt lại điều kiện kinh doanh do các điều kiện kinh doanh đã được cắt giảm theo Luật Đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. (Ảnh: QH)

Một nội dung đáng chú ý khác là hoàn thiện các quy định về hồ sơ hải quan, khai hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa và xử lý hàng hóa tồn đọng. 

Dự thảo Luật quy định cơ chế xử lý khi hệ thống gặp sự cố, có giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp ở vùng sâu, vùng xa; đồng thời bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải. Việc phân định giữa sơ suất vô ý và hành vi cố tình vi phạm được định hướng quy định cụ thể tại văn bản dưới luật.

Đối với kiểm tra thực tế hàng hóa, dự thảo điều chỉnh thẩm quyền quyết định các trường hợp khác từ Thủ trưởng cơ quan hải quan nơi xử lý hồ sơ sang Bộ trưởng Bộ Tài chính. Việc xử lý hàng hóa tồn đọng được giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết về trách nhiệm và cơ chế thực hiện.

Với hàng hóa gửi kho ngoại quan, dự thảo bổ sung cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan và UBND cấp tỉnh, đồng thời quy định điều kiện về hạ tầng kỹ thuật khi thành lập kho ngoại quan. Đối với hàng miễn thuế, dự thảo bỏ địa điểm kinh doanh "trong nội địa", tập trung quy định tại khu vực cách ly, khu vực hạn chế và các khu vực khác theo pháp luật có liên quan.

Các quy định về hàng hóa quá cảnh, trung chuyển được chỉnh lý để thống nhất với pháp luật về quản lý ngoại thương và điều ước quốc tế. Dự thảo cũng bổ sung quy định về tuyến đường, thời gian vận chuyển phù hợp với cơ chế quá cảnh ASEAN, mở rộng phương thức giám sát bằng định vị vệ tinh và kết nối, chia sẻ dữ liệu.

Trong lĩnh vực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, dự thảo bổ sung nội dung liên quan đến hàng hóa quá cảnh và chỉnh sửa đồng bộ các quy định, tên chương, mục có liên quan của Luật Sở hữu trí tuệ.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. (Ảnh: QH)

Về kiểm tra sau thông quan, các quy định được tiếp tục hoàn thiện theo hướng bảo đảm tính khả thi, dễ áp dụng và phù hợp với yêu cầu kỹ thuật lập pháp.

Đối với trách nhiệm của cơ quan hải quan trong tổ chức thu thuế, dự thảo sử dụng dẫn chiếu chung đến "các nội dung về quản lý thuế" thay vì liệt kê từng nghiệp vụ cụ thể, qua đó hạn chế nguy cơ phát sinh mâu thuẫn khi pháp luật về thuế được sửa đổi. Điều khoản chuyển tiếp cũng được chỉnh lý để xác định rõ phạm vi áp dụng đối với các trường hợp đang trong quá trình thực hiện.

Giải trình về tên gọi của dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết một số nội dung sửa đổi có liên quan đến Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính nhưng chủ yếu mang tính kỹ thuật, không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh cốt lõi. Vì vậy, Chính phủ đề nghị giữ nguyên tên gọi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Đối với đề nghị bổ sung chủ quản Sở giao dịch hàng hóa vào nhóm người khai hải quan, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa được thực hiện theo Luật Thương mại, không phát sinh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hải quan.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, giai đoạn 2021-2025, cơ quan hải quan đã bắt giữ, xử lý 81.928 vụ vi phạm, khởi tố 176 vụ; riêng 7 tháng đầu năm 2026 đã xử lý 13.413 vụ, khởi tố 7 vụ. Những kết quả này cho thấy vai trò chủ trì của cơ quan hải quan trong kiểm soát, xử lý vi phạm trong lĩnh vực xuất khẩu, nhập khẩu.

Phan Anh