Xây dựng hệ thống chỉ tiêu thực chất, tăng cường giám sát hoạt động tư pháp

Toàn cảnh phiên họp. (Ảnh: QH)

Hoàn thiện khuôn khổ giám sát, nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp

Trình bày Tờ trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh cho biết, việc xây dựng Nghị quyết mới nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật và hoạt động tư pháp trong tình hình mới. Hệ thống chỉ tiêu và nhiệm vụ được xác định không chỉ là mục tiêu để các cơ quan tư pháp phấn đấu thực hiện mà còn là công cụ để Quốc hội đánh giá khách quan kết quả công tác, qua đó tăng cường trách nhiệm giải trình, giám sát và kiểm soát quyền lực trong toàn bộ các khâu phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Theo Tờ trình, dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở quán triệt đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Mục tiêu đặt ra là góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật; nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án; kéo giảm bền vững các loại tội phạm; giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước.

Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh trình bày Tờ trình dự án Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án. (Ảnh: QH)

Một trong những điểm nhấn của dự thảo là xây dựng hệ thống các chỉ tiêu phản ánh thực chất chất lượng, hiệu quả hoạt động của từng cơ quan tư pháp. Các chỉ tiêu được xác định như những "thước đo" để Quốc hội giám sát, đánh giá chính xác kết quả công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật cũng như hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Đồng thời, việc xây dựng các chỉ tiêu được gắn với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và bảo đảm đồng bộ với các đạo luật mới trong lĩnh vực tư pháp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng xác định quan điểm kiên quyết không hạ thấp các chỉ tiêu về chất lượng. Đối với những chỉ tiêu đã được các cơ quan tư pháp thực hiện vượt mức và duy trì ổn định trong sáu năm qua sẽ nghiên cứu điều chỉnh theo hướng cao hơn để tiếp tục tạo động lực phấn đấu; đối với những chỉ tiêu còn gặp khó khăn, bất cập sẽ được đánh giá kỹ lưỡng để điều chỉnh phù hợp, vừa bảo đảm yêu cầu nâng cao chất lượng, vừa bảo đảm tính khả thi. Đồng thời, dự thảo cũng bổ sung một số chỉ tiêu, nhiệm vụ mới đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Dự thảo Nghị quyết gồm 8 điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; các chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể trong công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án; trách nhiệm, điều kiện bảo đảm thực hiện; hiệu lực và tổ chức thi hành.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án. (Ảnh: QH)

Tiếp tục hoàn thiện các chỉ tiêu bảo đảm tính khả thi và hiệu quả giám sát

Thẩm tra dự án Nghị quyết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan của Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14. Theo cơ quan thẩm tra, sau sáu năm triển khai thực hiện, Nghị quyết số 96 đã tạo chuyển biến tích cực, thực chất trong công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật cũng như nâng cao chất lượng hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án. Hầu hết các chỉ tiêu do Quốc hội giao đều được các cơ quan tư pháp thực hiện đạt và vượt yêu cầu. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra những yêu cầu mới cần tiếp tục thể chế hóa để đáp ứng tình hình hiện nay.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng việc xây dựng Nghị quyết mới theo hình thức văn bản quy phạm pháp luật, trong đó nhiều chỉ tiêu được chuyển từ định tính sang định lượng, sẽ tạo cơ sở để tiếp tục hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu, nhiệm vụ, đồng thời tăng cường hiệu quả giám sát tối cao của Quốc hội đối với hoạt động tư pháp.

Đối với những nội dung còn có ý kiến khác nhau, dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội xem xét hai phương án về chỉ tiêu giải quyết, xét xử các loại vụ án. Phương án thứ nhất tiếp tục quy định 100% vụ án, vụ việc được giải quyết đúng thời hạn luật định, đồng thời duy trì chỉ tiêu về tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số vụ việc thụ lý đối với từng loại án. Phương án này nhận được sự đồng tình của đa số ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội và nhiều ý kiến trong cơ quan thẩm tra vì kế thừa những quy định đã phát huy hiệu quả của Nghị quyết số 96, đồng thời bổ sung chỉ tiêu riêng đối với các vụ án xâm hại trẻ em nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em.

Đại biểu tham dự phiên họp tại Hội trường. (Ảnh: QH)

Phương án thứ hai chỉ quy định yêu cầu giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định mà không quy định tỷ lệ giải quyết trên tổng số thụ lý. Phương án này được Tòa án nhân dân tối cao cùng một số ý kiến trong cơ quan thẩm tra lựa chọn với quan điểm giảm áp lực về chỉ tiêu định lượng đối với ngành Tòa án.

Đối với chỉ tiêu giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, dự thảo cũng đưa ra hai phương án. Phương án thứ nhất tiếp tục duy trì chỉ tiêu giải quyết đạt từ 60% trở lên trên tổng số đơn thụ lý, đồng thời yêu cầu giải quyết đúng thời hạn, đúng căn cứ pháp luật. Đa số ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra cho rằng quy định này sẽ tạo động lực tích cực để các cơ quan tiến hành tố tụng nâng cao hiệu quả giải quyết đơn của công dân. Trong khi đó, phương án thứ hai không quy định tỷ lệ cụ thể mà chỉ yêu cầu bảo đảm giải quyết đúng thời hạn, đúng pháp luật; phương án này được Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao tán thành.

Đối với công tác quản lý giam giữ, dự thảo Nghị quyết cũng xin ý kiến Quốc hội về chỉ tiêu liên quan đến việc người bị tạm giữ, tạm giam, phạm nhân trốn khỏi cơ sở giam giữ. Phương án thứ nhất quy định không để xảy ra trường hợp trốn do thiếu trách nhiệm của cơ sở giam giữ; đa số ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra đồng tình với phương án này nhằm nâng cao kỷ luật, trách nhiệm trong quản lý. Phương án thứ hai quy định theo hướng hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp trốn khỏi cơ sở giam giữ và được Bộ Công an lựa chọn với quan điểm bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm tính chính xác, rõ ràng, thống nhất và khả thi. Theo nội dung dự thảo, việc thay thế Nghị quyết số 96 không chỉ là điều chỉnh các chỉ tiêu nghiệp vụ mà còn hướng tới xây dựng khuôn khổ giám sát chặt chẽ, minh bạch và thực chất hơn đối với toàn bộ hoạt động phòng, chống tội phạm và hoạt động tư pháp. Qua đó, mỗi chỉ tiêu được Quốc hội quyết định sẽ vừa là mục tiêu phấn đấu, vừa là căn cứ đánh giá chất lượng, hiệu quả hoạt động và xác định trách nhiệm của từng cơ quan trong bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân, giữ vững kỷ cương pháp luật và trật tự, an toàn xã hội.

Trịnh Quyết