Quy định mới về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập

Siết chặt điều kiện thành lập, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập

Theo Nghị định, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập phải bảo đảm đúng điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền theo quy định; trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác thì thực hiện theo pháp luật chuyên ngành. Đồng thời, một đơn vị sự nghiệp công lập có thể cung cấp nhiều dịch vụ sự nghiệp công trong cùng một ngành, lĩnh vực hoặc cung cấp dịch vụ của nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau.

Một điểm đáng chú ý là Nghị định quy định các đơn vị sự nghiệp công lập thành lập mới phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, trừ trường hợp được thành lập để cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. Đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, khi thành lập đơn vị trực thuộc, kể cả trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, đơn vị trực thuộc cũng phải bảo đảm mức tự chủ về chi thường xuyên và chi đầu tư.

Đối với việc tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm một phần chi thường xuyên, Nghị định yêu cầu không được làm tăng số lượng người hưởng lương từ ngân sách nhà nước đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trường hợp hợp nhất hoặc sáp nhập các đơn vị có mức độ tự chủ tài chính khác nhau thì mức độ tự chủ của đơn vị sau khi tổ chức lại do cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Nghị định cũng quy định việc chuyển giao đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện theo nguyên tắc chuyển giao nguyên trạng đơn vị.

Về điều kiện thành lập, đơn vị sự nghiệp công lập phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu, gồm: Phù hợp với quy hoạch ngành (nếu có) hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập đã được phê duyệt; đáp ứng tiêu chí, điều kiện theo pháp luật chuyên ngành; xác định rõ mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập thông thường, số lượng người làm việc tối thiểu được giao là 15 người, trừ các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu được thành lập theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Riêng đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, số lượng người làm việc được xác định theo đề án thành lập được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, ngoài các điều kiện nêu trên còn phải bảo đảm phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và điều ước quốc tế giữa Chính phủ Việt Nam với Chính phủ nước sở tại về việc thành lập và hoạt động của đơn vị.

Nghị định cũng quy định cụ thể các trường hợp được tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, đơn vị được tổ chức lại khi có điều chỉnh về tên gọi, vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn nhằm phù hợp với quy hoạch hoặc phương án phát triển mạng lưới; khi không còn đáp ứng điều kiện thành lập; hoặc không bảo đảm mức độ tự chủ tài chính theo phương án đã được phê duyệt, trừ các trường hợp thay đổi chức năng, nhiệm vụ hoặc có biến động khách quan làm ảnh hưởng đến nguồn thu, nhiệm vụ chi.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, việc tổ chức lại còn phải bảo đảm phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và điều ước quốc tế giữa Việt Nam và nước sở tại.

Siết chặt điều kiện thành lập, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập.

Quy định rõ khung cấp phó, tiêu chí phân loại và xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập

Bên cạnh việc quy định về thành lập và tổ chức lại, Nghị định 299/2026/NĐ-CP cũng xác lập nguyên tắc quản lý tổ chức bộ máy theo hướng phù hợp với mức độ tự chủ tài chính của từng loại đơn vị.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên, số lượng cấp phó của người đứng đầu được thực hiện theo đề án thành lập hoặc đề án tự chủ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi thường xuyên hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, số lượng cấp phó của các đơn vị thuộc cơ cấu tổ chức của bộ được bố trí bình quân không quá 3 người trên một đơn vị.

Đối với phòng thuộc đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ hoàn toàn hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên, số lượng cấp phó cũng được thực hiện theo đề án thành lập hoặc đề án tự chủ đã được phê duyệt.

Riêng phòng thuộc đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi thường xuyên hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, Nghị định quy định rõ: Phòng có từ 7 đến 9 người làm việc được bố trí 1 Phó Trưởng phòng; phòng có từ 10 người trở lên được bố trí không quá 2 Phó Trưởng phòng.

Về phân loại đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị định quy định bốn nhóm tiêu chí gồm: vị trí pháp lý của đơn vị; ngành, lĩnh vực cung cấp dịch vụ sự nghiệp công; tính chất nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công và mức độ tự chủ tài chính theo quy định của pháp luật.

Theo đó, đơn vị sự nghiệp công lập được phân loại theo các ngành, lĩnh vực như giáo dục và đào tạo; y tế; văn hóa, thể thao và du lịch; khoa học và công nghệ; sự nghiệp kinh tế và các lĩnh vực khác; hoặc cung cấp dịch vụ sự nghiệp công đa ngành, đa lĩnh vực. Đồng thời, các đơn vị cũng được phân loại theo tính chất phục vụ xã hội hoặc hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước.

Đối với việc xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị định quy định hệ thống tiêu chí đánh giá gồm: quy mô tổ chức và khối lượng công việc; cơ cấu, trình độ lao động và mức độ phức tạp trong quản lý; hạ tầng cơ sở vật chất, mức độ hiện đại hóa và mức độ số hóa; hiệu quả hoạt động, chất lượng dịch vụ sự nghiệp công, mức độ hài lòng của người dân, hiệu quả quản lý tài chính và mức độ tự chủ tài chính.

Đáng chú ý, tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động được bổ sung yêu cầu về ứng dụng công nghệ số để người dân trực tiếp đánh giá chất lượng, hiệu quả và mức độ hài lòng đối với dịch vụ sự nghiệp công, đồng thời cho phép bổ sung các tiêu chí đặc thù theo từng ngành, lĩnh vực khi cần thiết.

Theo quy định, Nghị định số 299/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 28/7/2026. Nghị định được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho việc tiếp tục sắp xếp, đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn, hiệu quả, tăng cường tự chủ, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Trịnh Quyết