VKSND tối cao tổ chức Hội nghị tham vấn Hồ sơ chính sách Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Toàn cảnh Hội nghị.

Tham dự Hội nghị có các đồng chí Uỷ viên Ban Thường vụ Đảng uỷ, Phó Viện trưởng VKSND tối cao: Đồng chí Nguyễn Duy Giảng, đồng chí Nguyễn Quang Dũng; cùng dự có đồng chí Nguyễn Như Hùng, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy VKSND tối cao; các đồng chí Kiểm sát viên VKSND tối cao; lãnh đạo các đơn vị thuộc VKSND tối cao; đại diện lãnh đạo Viện kiểm sát quân sự trung ương và công chức liên quan thuộc Vụ Pháp chế (Vụ 14) VKSND tối cao.

Dự Hội nghị có đồng chí Nguyễn Thị Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; các chuyên gia, nhà khoa học; đại diện các ban Đảng Trung ương, một số cơ quan của Quốc hội, đại diện Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân một số tỉnh, thành phố và đại diện một số bộ, ban, ngành.

Các đồng chí Lãnh đạo VKSND tối cao dự Hội nghị.

Yêu cầu khách quan, cấp thiết sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự

Trình bày Báo cáo đề dẫn về một số nội dung lớn của Hồ sơ chính sách Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) sửa đổi và những vấn đề xin ý kiến tại Hội nghị, đồng chí Tôn Thiện Phương, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Vụ 14) VKSND tối cao cho biết, việc nghiên cứu, đề xuất sửa đổi toàn diện BLTTHS là yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Đồng chí Hồ Đức Anh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Viện trưởng Thường trực VKSND tối cao phát biểu kết luận Hội nghị.

Về cơ sở chính trị, Nghị quyết số 27-NQ/TW, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng cùng các nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng của Trung ương, Bộ Chính trị đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; đẩy mạnh cải cách tư pháp; đấu tranh phòng, chống tội phạm; tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia; phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Những yêu cầu đó đòi hỏi pháp luật tố tụng hình sự tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hiện đại, dân chủ, công khai, minh bạch, hiệu quả; vừa bảo đảm xử lý nghiêm minh tội phạm, vừa bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân; tăng cường kiểm soát quyền lực, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Về cơ sở pháp lý, nhiều đạo luật có liên quan trực tiếp đến hoạt động tố tụng hình sự đang được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung theo hướng đồng bộ, trong đó có Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, các luật về phòng, chống tham nhũng và một số luật có liên quan. Mặt khác, Việt Nam đã tham gia nhiều điều ước quốc tế về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng và hợp tác tư pháp quốc tế, trong đó có Công ước Hà Nội. Điều này đặt ra yêu cầu sửa đổi BLTTHS nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đồng chí Nguyễn Duy Giảng, Phó Viện trưởng VKSND tối cao phát biểu tại Hội nghị.

Về cơ sở thực tiễn, sau hơn 8 năm thi hành, BLTTHS năm 2015 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, với gần 150 vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Trong đó, một số thủ tục tố tụng còn phức tạp, kéo dài; cơ chế xử lý chứng cứ điện tử, dữ liệu số chưa đầy đủ; thủ tục rút gọn chưa phát huy hiệu quả; thẩm quyền, phân công, phân cấp và cơ chế kiểm soát quyền lực giữa các chủ thể tố tụng cần tiếp tục được hoàn thiện.

Từ những cơ sở nêu trên, việc sửa đổi toàn diện BLTTHS nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng liên quan đến tố tụng hình sự; xây dựng nền tố tụng hình sự hiện đại, dân chủ, công khai, minh bạch, hiệu quả, bảo đảm nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm; bảo vệ quyền con người, quyền công dân; tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa oan, sai, chống lạm quyền; bảo đảm xử lý tội phạm nghiêm minh, nhân văn, thuyết phục.

Đồng thời, BLTTHS sửa đổi cần tiếp tục khẳng định vị trí là đạo luật nền tảng, trung tâm, quy định các nguyên tắc cơ bản có giá trị chi phối, định hướng đối với các văn bản pháp luật khác có liên quan.

Đại biểu tham dự Hội nghị.

Sáu nhóm chính sách lớn được đề xuất

Theo đồng chí Tôn Thiện Phương, thực hiện nhiệm vụ được giao, VKSND tối cao đã phối hợp chặt chẽ với Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và các bộ, ngành có liên quan tổng kết thực tiễn thi hành BLTTHS; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế; tổ chức nhiều hội thảo, cuộc họp lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và các cơ quan hữu quan để xây dựng, hoàn thiện Hồ sơ chính sách Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Trên cơ sở đó, Hồ sơ chính sách đề xuất 6 nhóm chính sách lớn.

Thứ nhất, đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả, nhằm thay thế những thủ tục rườm rà, kéo dài, gây tốn kém thời gian và nguồn lực. Nội dung chính sách tập trung vào chuẩn hóa quy trình tố tụng, từng bước thực hiện các quy trình trên môi trường điện tử hoặc quy định tại các văn bản hướng dẫn; hoàn thiện thủ tục rút gọn; rút ngắn, thống nhất một số thời hạn tố tụng; hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm.

Đồng chí Tôn Thiện Phương, Vụ trưởng Vụ Pháp chế VKSND tối cao trình bày báo cáo đề dẫn tại Hội nghị.

Thứ hai, đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng bảo đảm phân hóa và khoan hồng trong xử lý tội phạm. Theo đó, đề xuất mở rộng cơ chế khoan hồng đối với người phạm tội có thái độ hợp tác, tích cực khắc phục hậu quả, góp phần ổn định kinh tế - xã hội và thu hồi tối đa tài sản cho Nhà nước.

Các nội dung chính của nhóm chính sách này gồm: Hoàn thiện hệ thống các nguyên tắc cơ bản của BLTTHS; bổ sung trình tự, thủ tục mở rộng phạm vi không khởi tố và phạm vi người có hành vi phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định; bổ sung thủ tục “tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự” đối với người thực hiện tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tạo điều kiện để khắc phục hậu quả trong thời hạn tối đa 2 năm để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét miễn trách nhiệm hình sự hoặc tiếp tục xử lý theo quy định.

Bên cạnh đó, đề xuất bổ sung trình tự, thủ tục đối với trường hợp người phạm tội nhận tội, nhận hình phạt để được áp dụng hình phạt nhẹ hơn và chủ động bồi thường thiệt hại, qua đó khuyến khích sự hợp tác, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản.

Đại biểu tham luận tại Hội nghị.

Thứ ba, hoàn thiện thẩm quyền tố tụng, tăng cường kiểm soát quyền lực và bảo đảm tốt hơn quyền con người. Theo đó, tiếp tục kế thừa những quy định về phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực đang phát huy hiệu quả; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Đồng thời, nghiên cứu tăng thẩm quyền cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán trong thực hiện một số hoạt động tố tụng, song phải đi đôi với cơ chế kiểm soát chặt chẽ đối với các quyết định tố tụng. Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền bào chữa, quyền tranh tụng và các quyền tố tụng khác của người tham gia tố tụng.

Các chuyên gia, nhà khoa học đóng góp ý kiến tại Hội nghị.

Thứ tư, đổi mới phương thức hoạt động tố tụng theo hướng tố tụng điện tử, tố tụng trực tuyến. Nội dung chính sách tập trung xây dựng cơ sở pháp lý để thực hiện các hoạt động tố tụng trên môi trường số; từng bước số hóa toàn trình hoạt động tố tụng; tổ chức hoạt động tố tụng trực tuyến và mở rộng phạm vi xét xử trực tuyến.

Đồng thời, hoàn thiện chế định về chứng cứ điện tử, dữ liệu điện tử; cơ chế thu thập, bảo quản, khai thác dữ liệu số phục vụ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử. Đây được xác định là bước chuyển quan trọng về phương thức quản trị tư pháp trong thời đại số.

Thứ năm, hoàn thiện các quy định đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Theo đó, đề xuất bổ sung các quy định về phối hợp điều tra chung, truy bắt tội phạm ở nước ngoài, thu thập chứng cứ điện tử xuyên biên giới, phong tỏa và thu hồi tài sản ở nước ngoài; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Đại biểu tham dự Hội nghị.

Thứ sáu, luật hóa các cơ chế đã được thực tiễn kiểm nghiệm và khắc phục những bất cập qua tổng kết thi hành BLTTHS năm 2015. Trọng tâm là luật hóa các quy định thí điểm về xử lý vật chứng, xử lý tài sản; hoàn thiện các quy định về giám định tư pháp, định giá tài sản; hoàn thiện cơ chế điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt.

Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện quy định về tạm đình chỉ, trả hồ sơ để điều tra bổ sung, hoãn phiên tòa, hủy án để điều tra hoặc xét xử lại theo hướng chặt chẽ, hạn chế lạm dụng, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động tố tụng.

Tiếp thu ý kiến để hoàn thiện Hồ sơ chính sách

Tại Hội nghị, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học đã tập trung thảo luận, đóng góp ý kiến đối với các nhóm chính sách lớn của Dự án BLTTHS (sửa đổi); cùng với đó, cho ý kiến với các nội dung: Chính sách đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả, trong đó có việc mở rộng áp dụng thủ tục rút gọn, rút ngắn một số thời hạn và quy trình tố tụng; chính sách đổi mới thủ tục tố tụng bảo đảm phân hóa và khoan hồng trong xử lý tội phạm đối với người phạm tội thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác, tự nguyện khắc phục hậu quả.

Các đại biểu đóng góp ý kiến tại Hội nghị.

Hội nghị cũng xin ý kiến về việc bổ sung trình tự, thủ tục mở rộng phạm vi không khởi tố, miễn trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt nhẹ hơn trong trường hợp người phạm tội nhận tội, nhận hình phạt để được hưởng khoan hồng; thẩm quyền và mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Phát biểu kết luận Hội nghị, đồng chí Hồ Đức Anh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Viện trưởng Thường trực VKSND tối cao trân trọng cảm ơn các ý kiến trách nhiệm, cụ thể, sâu sắc của các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu tham dự Hội nghị.

Đồng chí Hồ Đức Anh khẳng định, các ý kiến đóng góp có giá trị cả về lý luận và thực tiễn, thể hiện sự thống nhất cơ bản đối với 6 nhóm chính sách lớn sửa đổi BLTTHS. VKSND tối cao sẽ tiếp thu đầy đủ, nghiên cứu kỹ lưỡng, rà soát chặt chẽ các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện Hồ sơ chính sách Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đảm bảo tiến độ, chất lượng theo đúng quy định của pháp luật.

Tự Thức