Khắc phục triệt để tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết, không để khoảng trống pháp lý trong thực tiễn

Văn bản được ban hành trong bối cảnh công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước. Mặc dù thời gian qua Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã thường xuyên chỉ đạo, đôn đốc các bộ, cơ quan ngang bộ trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành luật, pháp lệnh, nghị quyết, song tình trạng chậm ban hành văn bản vẫn chưa được khắc phục triệt để, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và trong một số trường hợp còn tạo ra khoảng trống pháp lý trong thực tiễn.

Để xử lý triệt để tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết luật, pháp lệnh, nghị quyết, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ quán triệt và thực hiện nghiêm các nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị về công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam.

Theo đó, việc xây dựng pháp luật phải bảo đảm tinh gọn, đồng bộ, hạn chế tối đa tình trạng một nội dung được hướng dẫn bởi nhiều văn bản khác nhau; quán triệt nguyên tắc mỗi chủ thể chỉ ban hành một văn bản để quy định chi tiết các nội dung được giao. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch, khả thi và ổn định của hệ thống pháp luật.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ trực tiếp phụ trách, chỉ đạo và chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về chất lượng, tiến độ xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết cũng như công tác xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết.

Các bộ, ngành phải chủ động phối hợp, trao đổi và thống nhất từ sớm đối với những nội dung còn có ý kiến khác nhau; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với các vấn đề vượt thẩm quyền giải quyết. Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu không để tình trạng phối hợp kéo dài, chờ đợi sự thống nhất giữa các cơ quan làm ảnh hưởng đến tiến độ ban hành văn bản.

Đặc biệt, trong quá trình xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết, các cơ quan chủ trì phải rà soát kỹ các nội dung giao quy định chi tiết, xác định rõ cơ quan có trách nhiệm ban hành và thời điểm có hiệu lực của các quy định liên quan, bảo đảm đủ thời gian để xây dựng văn bản hướng dẫn và chuẩn bị các điều kiện tổ chức thực hiện.

Đối với những trường hợp đề xuất luật, pháp lệnh, nghị quyết có hiệu lực ngay sau khi được thông qua hoặc có hiệu lực sớm hơn 45 ngày kể từ ngày được thông qua, cơ quan chủ trì soạn thảo phải chuẩn bị đầy đủ dự thảo văn bản quy định chi tiết để trình cấp có thẩm quyền ban hành, bảo đảm văn bản hướng dẫn có hiệu lực đồng thời với văn bản luật.

Khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý được Thủ tướng Chính phủ đặt ra là các bộ, ngành phải rà soát, kiện toàn tổ chức pháp chế; ưu tiên và tập trung cao nhất nguồn lực về nhân lực, thời gian, kinh phí, cơ sở vật chất cho công tác xây dựng pháp luật.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng, không để xảy ra tình trạng giao thêm nhiệm vụ nhưng không bảo đảm nguồn lực thực hiện. Đồng thời, các bộ, ngành cần nghiên cứu đổi mới phương thức tổ chức công tác xây dựng pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, tập trung, gắn với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng văn bản, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.

Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu đưa kết quả xây dựng và ban hành văn bản quy định chi tiết trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, xếp loại, thi đua, khen thưởng hằng năm đối với cơ quan, đơn vị và cá nhân có liên quan.

Cùng với đó, các bộ, ngành cần nghiên cứu triển khai thí điểm cơ chế đánh giá, chấm điểm hiệu quả công tác xây dựng pháp luật theo các chỉ số đo lường cụ thể (KPI), gắn kết quả thực hiện với việc đánh giá trách nhiệm người đứng đầu cơ quan và đơn vị chủ trì.

Đối với các trường hợp để xảy ra tình trạng chậm ban hành văn bản kéo dài, ảnh hưởng đến việc thi hành luật, nghị quyết hoặc làm phát sinh khoảng trống pháp lý trong thực tiễn, Thủ tướng yêu cầu phải tổ chức đánh giá, kiểm điểm nghiêm túc, xác định rõ nguyên nhân, đề ra giải pháp khắc phục và xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan theo quy định.

Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ tập trung xử lý dứt điểm tình trạng nợ ban hành văn bản quy định chi tiết đối với các luật, nghị quyết đã có hiệu lực.

Theo thống kê đến ngày 23/6/2026, vẫn còn 15 văn bản quy định chi tiết chưa được ban hành, gồm 14 nghị định và 1 quyết định thuộc trách nhiệm của các bộ, ngành như Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ, Ngoại giao, Công Thương, Tài chính, Nội vụ, Y tế, Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành còn phải khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình ban hành 48 nghị định quy định chi tiết các luật và nghị quyết sẽ có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Trong số này, Bộ Công an và Bộ Tài chính là hai đơn vị có khối lượng công việc lớn nhất, với tổng số 21 nghị định cần hoàn thành trong thời gian ngắn.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ trực tiếp chỉ đạo, đôn đốc tiến độ xây dựng các thông tư quy định chi tiết thuộc thẩm quyền; đồng thời chịu trách nhiệm cá nhân trước Thủ tướng nếu để xảy ra tình trạng chậm ban hành hoặc không bảo đảm văn bản có hiệu lực đồng thời với luật, nghị quyết của Quốc hội.

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, Thủ tướng Chính phủ cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu hoàn thiện các cơ chế pháp lý nhằm khắc phục tận gốc nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết.

Theo đó, Bộ Tư pháp được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương nghiên cứu sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo hướng bổ sung các quy định cụ thể về thời điểm có hiệu lực của luật, pháp lệnh, nghị quyết; tiêu chí xác định nội dung cần giao quy định chi tiết; cơ chế xây dựng đồng thời dự thảo văn bản hướng dẫn ngay trong quá trình xây dựng luật.

Việc sửa đổi luật cũng hướng tới hoàn thiện các quy định về điều kiện bảo đảm cho công tác xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết; cơ chế phối hợp giữa cơ quan chủ trì xây dựng luật với cơ quan được giao xây dựng văn bản hướng dẫn; đồng thời bổ sung các quy định về xem xét, xử lý trách nhiệm đối với những trường hợp để xảy ra tình trạng chậm, nợ văn bản kéo dài hoặc gây khoảng trống pháp lý trong thực tiễn thi hành.

Thủ tướng Chính phủ giao Văn phòng Chính phủ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình hoàn thiện dự thảo văn bản; kịp thời tham mưu, báo cáo Phó Thủ tướng phụ trách lĩnh vực hoặc tổ chức các cuộc họp để xử lý những nội dung còn ý kiến khác nhau, bảo đảm tiến độ và chất lượng ban hành văn bản.

Tự Thức