Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tố tụng hình sự và thi hành án hình sự

Đề án được ban hành nhằm xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ, tài liệu trong hoạt động tố tụng hình sự và thi hành án hình sự theo hướng hiện đại, thống nhất và liên thông giữa các cơ quan có thẩm quyền trong toàn bộ các khâu của quá trình tố tụng, bao gồm điều tra, truy tố, xét xử, thi hành tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự. Việc triển khai phải bảo đảm đầy đủ các yêu cầu về an ninh mạng, bảo mật thông tin và an toàn dữ liệu theo quy định của pháp luật.

Theo Đề án, các bộ, ngành và cơ quan liên quan sẽ tổ chức triển khai theo mô hình mỗi cơ quan xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu điện tử tập trung phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao. Thông qua việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ, xử lý công việc và chia sẻ dữ liệu, hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ được nâng cao hiệu quả, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch và bảo đảm tuân thủ pháp luật. Qua đó góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động tư pháp.

Đề án cũng hướng tới mục tiêu hiện đại hóa các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam và cơ quan thi hành án hình sự, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Hoàn thành cơ sở dữ liệu dùng chung trong năm 2026

Đề án đặt ra lộ trình cụ thể cho quá trình triển khai. Theo đó, đến hết Quý III năm 2026, 100% các cơ quan, bộ, ngành tham gia Đề án gồm Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Quốc phòng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Tài chính phải hoàn thành việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử tập trung của từng ngành. Đồng thời, các cơ quan liên quan sẽ nâng cấp, hoàn thiện các phần mềm nghiệp vụ chuyên ngành phục vụ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự.

Các hệ thống phần mềm này phải đáp ứng yêu cầu số hóa hồ sơ, quản lý hồ sơ điện tử, tích hợp chữ ký số công vụ và sẵn sàng kết nối liên thông giữa các cơ quan có thẩm quyền. Một điểm quan trọng của Đề án là việc thống nhất sử dụng mã hồ sơ điện tử duy nhất cho mỗi vụ án hình sự, làm cơ sở để quản lý xuyên suốt trong toàn bộ quá trình tố tụng.

Đến hết Quý IV năm 2026, hoàn thành việc xây dựng và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung tại Trung tâm Dữ liệu Quốc gia. Đây sẽ là nền tảng trung gian điều phối, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan trong toàn bộ quy trình tố tụng hình sự và thi hành án hình sự. Hệ thống này có chức năng quản lý danh mục và trạng thái dữ liệu chia sẻ liên ngành như hồ sơ vụ án, quyết định tố tụng, lịch xét xử, bản án, quyết định thi hành án… đồng thời thực hiện đồng bộ dữ liệu tự động theo phân quyền và cảnh báo khi phát sinh cập nhật.

Các thông tin được liên thông phải được ký số, ghi nhật ký đầy đủ, bảo đảm đúng thẩm quyền, an toàn và bảo mật. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái dữ liệu tư pháp số thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Ảnh minh họa.

Hướng tới vận hành toàn trình tố tụng trên môi trường số

Theo mục tiêu của Đề án, đến hết năm 2027, hệ thống chuyển đổi số trong hoạt động tố tụng hình sự và thi hành án hình sự sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm vận hành toàn trình trên môi trường số. Khi đó, 100% tài liệu, hồ sơ vụ án hình sự đủ điều kiện sẽ được số hóa và quản lý thống nhất trong hồ sơ điện tử. Các văn bản tố tụng sẽ được tạo lập dưới dạng điện tử và ký số ngay khi ban hành; các tài liệu giấy và chứng cứ vật chất được số hóa, gắn vào hồ sơ điện tử để phục vụ quản lý và tra cứu.

Đồng thời, 100% tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ được cấp chứng thư chữ ký số chuyên dùng công vụ; các văn bản điện tử đủ điều kiện đều được ký số theo thẩm quyền, ghi nhật ký đầy đủ, bảo đảm tính toàn vẹn và giá trị pháp lý. Các hệ thống thông tin thuộc phạm vi Đề án cũng phải được triển khai đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn thông tin theo cấp độ, bảo vệ dữ liệu bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật.

Để đạt được các mục tiêu trên, Đề án xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện môi trường pháp lý; xây dựng hạ tầng kỹ thuật; nâng cấp hệ thống phần mềm và cơ sở dữ liệu; triển khai chữ ký số và số hóa hồ sơ điện tử; tăng cường bảo đảm an ninh mạng và an toàn thông tin; đồng thời đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số.

Trong quá trình triển khai, các bộ, ngành liên quan sẽ tận dụng tối đa hạ tầng kỹ thuật hiện có, đồng thời xây dựng và hoàn thiện các nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu cấp bộ nhằm bảo đảm kết nối đồng bộ, thống nhất giữa các hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu của từng ngành, từng lĩnh vực. Hạ tầng trung tâm dữ liệu cũng được chuẩn hóa về máy chủ, hệ thống lưu trữ, sao lưu - khôi phục dữ liệu, thiết bị mạng, thiết bị an toàn thông tin, cùng các hệ thống hỗ trợ kỹ thuật nhằm bảo đảm vận hành ổn định, lâu dài.

Việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan sẽ được thực hiện thông qua nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu cấp bộ và nền tảng điều phối tại Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về tích hợp, liên thông, đồng thời đáp ứng đầy đủ yêu cầu về an toàn, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước.

Việc triển khai Đề án chuyển đổi số trong hoạt động tố tụng hình sự và thi hành án hình sự không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành của các cơ quan tiến hành tố tụng mà còn tạo nền tảng quan trọng cho quá trình hiện đại hóa nền tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới.

Tự Thức