Vướng mắc qua thực tiễn thi hành luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ
Ngày đăng : 10:54, 11/03/2026
Quy định “dao có tính sát thương cao” sử dụng với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật là vũ khí quân dụng được quy định tại điểm d khoản 2 Điều 2 Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024. Cụ thể, khi đối tượng phạm tội sử dụng dao có tính sát thương cao để gây thương tích hoặc gây tổn hại đến tính mạng, sức khỏe của người khác thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng nếu loại dao đó được quy định tại Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024/TT-BCA ngày 15/11/2024 của Bộ Công an quy định chi tiết một số điều của Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (Thông tư số 75/2024). Tác giả xin nêu ra 02 vụ án dưới đây để làm rõ vướng mắc, bất cập này:
Vụ án thứ nhất: Khoảng 08 giờ ngày 20/01/2025, Lê Văn H (50 tuổi) uống rượu cùng với Ngô Quốc T (40 tuổi), Huỳnh Văn B, Huỳnh Văn P và Đỗ Phước S tại nhà của P. Trong lúc uống rượu, H và T xảy ra cãi vã, T lớn tiếng chửi thề với H nên H bỏ về. Về đến nhà, H vẫn bực tức nên quay trở lại nơi uống rượu tiếp tục tranh cãi với T và bị T đánh nhiều lần vào vùng mặt và người. Tức giận, H lấy dao bằng kim loại (dài khoảng 20cm, mũi nhọn) để sẵn trong túi quần đâm 01 nhát trúng vào vùng lưng trái của T gây thương tích với tỉ lệ thương tật 15%. Sau khi gây án, H đi đến cơ quan Công an đầu thú. Ngày 22/02/2025, H bị khởi tố, điều tra về Tội cố ý gây thương tích theo điểm đ khoản 2 Điều 134 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (BLHS năm 2015) với (tình tiết định khung tăng nặng sử dụng hung khí nguy hiểm; mức hình phạt tù từ 02 năm đến 06 năm).
Vật chứng thu giữ trong vụ án là 01 cây dao, loại dao Thái Lan dài 19cm, cán dao bằng nhựa màu vàng dài 10cm, rộng 02cm, trên cán dao có chữ “KIWI”, lưỡi dao bằng kim loại màu trắng dài 09cm, rộng 02cm, mũi nhọn sắc bén một cạnh, trên lưỡi dao có chữ “kiwi brand stanless steel” .
Khi đối chiếu, so sánh hình ảnh và cấu tạo đặc điểm cơ bản của hung khí gây án với hình ảnh, cấu tạo đặc điểm cơ bản của “dao sắc, nhọn” có tính sát thương cao quy định tại Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024[1], thì hung khí do H sử dụng không phù hợp với hình ảnh và kích thước của lưỡi dao quy định tại Phụ lục này. Do vậy, H chỉ bị khởi tố về Tội cố ý gây thương tích, không bị khởi tố về Tội sử dụng trái phép vụ khí quân dụng quy định tại khoản 1 Điều 304 BLHS năm 2015.
Vụ án thứ hai: Khoảng 19 giờ 30 phút ngày 01/02/2025, Nguyễn Ngọc B (19 tuổi) cùng với Nguyễn Huy H (20 tuổi) đi xem ca nhạc. B và H ngồi ở phía trước uống nước, thấy Lê Thành Đ (21 tuổi) cũng đến xem ca nhạc. Vì trước đây H có mâu thuẫn với Đ nên đã rủ B đánh Đ, B đồng ý. Lúc này, Đ đi ngang qua chỗ B và H ngồi thì bất ngờ bị H dùng chân đạp trúng làm Đ ngã xuống đường, H cũng xông đến dùng tay, chân đánh Đ. Bị đánh, Đ bỏ chạy nhưng vẫn bị B và H đuổi đánh. Đ vừa chạy vừa lấy 01 cây dao (loại dao bấm bằng kim loại, màu đen, cán dao dài 12 cm, lưỡi dao dài 10 cm) để trong túi quần ra cầm trên tay. Cùng lúc, B và H đuổi kịp, B từ phía sau dùng chân đạp vào phần hông trái của Đ, Đ quay lại dùng tay chụp vào cổ áo kéo ghì người B xuống đồng thời, cầm dao đâm 01 nhát trúng vào vùng lưng của B gây thương tích với tỉ lệ thương tật 03%, B có đơn yêu cầu khởi tố vụ án hình sự đối với hành vi gây thương tích của Đ.
Vật chứng thu giữ trong vụ án là 01 cây dao (loại dao bấm bằng kim loại, màu đen), cán dao dài 12 cm, lưỡi dao dài 10 cm, rộng 02cm, trên cán dao có chữ “BROWNING”, mũi nhọn sắc bén.
Khi đối chiếu, so sánh hình ảnh và cấu tạo đặc điểm cơ bản của hung khí gây án với hình ảnh, cấu tạo đặc điểm cơ bản của “dao gấp, dao bấm” có tính sát thương cao quy định tại Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024[2] thấy rằng, hung khí mà Đ sử dụng phù hợp với hình ảnh và kích thước của lưỡi dao theo quy định tại Phụ lục này.
Do vậy, Đ bị khởi tố về 02 tội là Tội cố ý gây thương tích quy định tại điểm a khoản 1 Điều 134 và Tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng quy định tại khoản 1 Điều 304 BLHS năm 2015.
Tuy nhiên, để xác định hung khí trong 02 vụ án nêu trên là dao có tính sát thương cao được quy định là vũ khí quân dụng thì bắt buộc phải trưng cầu giám định vũ khí từ các cơ quan có thẩm quyền theo khoản 1 Điều 16 Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 đó là Viện khoa học hình sự thuộc Bộ Công an; Phòng kỹ thuật hình sự thuộc Công an cấp tỉnh; Phòng giám định kỹ thuật hình sự thuộc Bộ Quốc phòng. Tuy nhiên, hiện nay Phòng kỹ thuật hình sự Công an tỉnh chưa được bổ sung Giám định viên có chuyên môn giám định về dao có tính sát thương cao, dẫn đến hung khí phải trưng cầu giám định tại Viện khoa học hình sự thuộc Bộ Công an hoặc Phòng giám định kỹ thuật hình sự thuộc Bộ Quốc phòng, nên chưa đảm bảo kịp thời trong công tác khởi tố, điều tra xử lý án.
Từ 02 vụ án nêu trên có thể thấy, đối tượng H và Đ đều sử dụng hung khí nguy hiểm để gây thương tích cho người khác. Trong vụ án thứ nhất, H sử dụng dao sắc, nhọn gây thương tích cho T với tỉ lệ thương tật 15%, nhưng do H sử dụng hung khí nguy hiểm là dao sắc, nhọn không tương thích với hình ảnh minh họa và cấu tạo, đặc điểm cơ bản của dao có tính sát thương cao được quy định tại Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024, nên H chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về 01 tội là Tội cố ý gây thương tích theo điểm đ khoản 2 Điều 134 BLHS năm 2015 (mức hình phạt tù từ 02 năm đến 06 năm).
Trong khi đó, ở vụ án thứ hai, Đ mặc dù sử dụng hung khí nguy hiểm gây thương tích cho B với tỉ lệ thương tật 03%, nhưng do Đ sử dụng dao bấm có cấu tạo đặc điểm cơ bản và hình ảnh hung khí phù hợp với “dao gấp, dao bấm” có tính sát thương cao quy định tại Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024, nên Đ bị xử lý về 02 tội là Tội cố ý gây thương tích theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 134 BLHS năm 2015 (có mức hình phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm) và Tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng quy định tại khoản 1 Điều 304 BLHS năm 2015 (có mức hình phạt tù từ 01 năm đến 07 năm). Mức hình phạt của Đ nặng hơn so với H, mặc dù hậu quả thương tích do Đ gây ra ít nguy hiểm hơn so với H.
Mặt khác, trong vụ án thứ hai, Đ bị khởi tố theo yêu cầu của bị hại, nếu trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, người bị hại là B rút đơn thì căn cứ khoản 2 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2021 vụ án sẽ được đình chỉ giải quyết. Tuy nhiên, do áp dụng quy định của Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ năm 2024 và Thông tư số 75/2024, thì B vẫn bị xử lý về Tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng quy định tại khoản 1 Điều 304 BLHS năm 2015, mặc dù hành vi gây thương tích của Đ đã được bị hại rút yêu cầu xử lý.
Từ những tình tiết và dẫn chứng nêu trên cho thấy, việc áp dụng quy định về dao có tính sát thương cao tại Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024 gặp một số khó khăn, bất cập. Bởi lẽ, việc sử dụng hung khí nguy hiểm (như các loại dao sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày) để gây thương tích cho người khác là tình tiết định khung của Tội cố ý gây thương tích, nhưng nay lại bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng là chưa phù hợp (vừa là tình tiết định khung, vừa là tình tiết định tội). Vì vậy, để áp dụng thống nhất các quy định của BLHS, Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 và Thông tư số 75/2024, tác giả đề xuất như sau:
Đề nghị cơ quan có thẩm quyền sớm ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng dao có tính sát thương cao được quy định trong Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 và Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024 theo hướng: Chỉ áp dụng đối với các loại dao do người phạm tội tự chế ra để sử dụng vào mục đích gây thương tích hoặc gây tổn hại đến tính mạng, sức khỏe của người khác hoặc gây rối trật tự công cộng, tránh việc áp dụng tràn lan đối với các loại dao được sản xuất ra nhằm mục đích sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày nhưng bị người phạm tội dùng làm hung khí gây án (hung khí nguy hiểm để định khung hình phạt). Đồng thời, quy định cụ thể các trường hợp sử dụng dao có tính sát thương cao nhưng phải phù hợp với kích thước theo cấu tạo đặc điểm cơ bản của các loại dao được quy định tại Phụ lục 5 Thông tư số 75/2024 thì mới trưng cầu giám định vũ khí quân dụng, còn các loại dao có kích thước nhỏ hơn cấu tạo đặc điểm cơ bản của các loại dao được quy định tại Phụ lục 5 Thông tư này thì không cần thiết phải trưng cầu giám định vì cơ bản các loại hung khí này đã chưa đảm bảo về kích thước theo quy định tại Phụ lục.
Nguyễn Thị Kim Hường - Nguyễn Hoàng Thanh Trúc
[1]. Có cấu tạo, đặc điểm cơ bản, bao gồm: Tay cầm, lưỡi dao; lưỡi sắc và nhọn, hình dạng thẳng hoặc cong, có chiều dài từ 12 cm trở lên, chiều rộng từ 2cm trở lên.
[2]. “Dao gấp, dao bấm” có cấu tạo, đặc điểm cơ bản, bao gồm: Tay cầm, lưỡi dao; lưỡi có một hoặc nhiều cạnh sắc, nhọn, gấp hoặc bấm lại được, chiều dài từ 07cm trở lên tương thích với 01 cây dao bấm do Đ sử dụng, có lưỡi dao dài 10 cm, rộng 02cm, mũi nhọn sắc bén.