Bài học kinh nghiệm trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với việc phát hiện, điều tra, xử lý các vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Ngày đăng : 15:06, 14/01/2026
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan trọng, nổi bật, với nhiều điểm sáng, có tính đột phá và khắc phục được nhiều hạn chế, tồn tại trước đây. Phát huy vai trò, trách nhiệm của cơ quan công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã triển khai quyết liệt, đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, góp phần tạo nên những chuyển biến mạnh mẽ, thực chất và rõ nét trong công tác này.
1. Kết quả triển khai công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của ngành Kiểm sát nhân dân
Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Thực tiễn cho thấy, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực có tác động trực tiếp đến niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và các cơ quan tư pháp. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, trong đó Viện kiểm sát nhân dân.
Bằng nhiều hình thức phong phú, linh hoạt và phù hợp với từng cấp, từng đơn vị, Ban Thường vụ Đảng ủy, tập thể lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã quán triệt, triển khai đầy đủ, kịp thời và nghiêm túc các chủ trương, quan điểm, chỉ đạo của Đảng, nhất là các chỉ thị, nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Qua đó, tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong toàn Ngành.
Xác định đội ngũ cán bộ là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; trên cơ sở rà soát, đánh giá đội ngũ cán bộ, ngành Kiểm sát nhân dân đã lựa chọn, bố trí, phân công những đồng chí lãnh đạo, Kiểm sát viên có đủ phẩm chất đạo đức, có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực chuyên môn sâu và đặc biệt là có dũng khí, tinh thần trách nhiệm cao để trực tiếp đảm đương nhiệm vụ công tố đối với các vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực lớn, nghiêm trọng, phức tạp, điển hình, dư luận xã hội quan tâm. Bên cạnh đó, cũng tăng cường quản lý, giám sát cán bộ, loại khỏi bộ máy những cán bộ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Trong hoạt động nghiệp vụ, ngành Kiểm sát nhân dân đã đổi mới tư duy cách làm công tố, chỉ đạo đưa hoạt động công tố chuyển hẳn sang trạng thái chủ động, thực hiện đầy đủ và thực chất vai trò công tố theo tinh thần cải cách tư pháp. Hoạt động công tố được thực hiện ngay từ giai đoạn đầu của quá trình giải quyết vụ án và xuyên suốt các giai đoạn tố tụng hình sự, song hành chặt chẽ với hoạt động điều tra, xét xử, đáp ứng yêu cầu “4S”: Sớm hơn, sâu hơn, sát hơn, sắc hơn. Trên cơ sở đó, ngành Kiểm sát nhân dân đã tập trung lực lượng tinh nhuệ, có kinh nghiệm để làm rõ bản chất vụ việc, xác định đúng người, đúng tội trước khi quyết định đường lối xử lý; bên cạnh đó cũng chủ động, sáng tạo, linh hoạt trong xử lý các tình huống mới, phức tạp, chưa có tiền lệ; thực hiện phương châm “cái đầu lạnh nhưng trái tim ấm”, xử lý vụ việc một cách quyết liệt nhưng thận trọng, chắc chắn; bảo đảm nghiêm minh, nhưng không cứng nhắc; vừa thể hiện tính răn đe, phòng ngừa, vừa bảo đảm tính nhân văn, thuyết phục; khắc phục hiện tượng vô cảm, thiếu trách nhiệm, áp dụng pháp luật cứng nhắc, lạnh lùng trong xử lý hình sự. Từ đó, góp phần củng cố niềm tin vào công lý.
Công tác phối hợp liên ngành trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được tăng cường một cách thực chất, hiệu quả. Ngành Kiểm sát nhân dân đã chủ động phối hợp từ sớm, chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là cơ quan tiến hành tố tụng trung ương, Ban Nội chính trung ương, Ủy ban kiểm tra trung ương và cấp ủy địa phương trong việc trao đổi, chia sẻ thông tin, thu thập, đánh giá tài liệu, chứng cứ để kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm; từ đó làm cơ sở phân hóa, phân loại đối tượng, hành vi để xử lý đồng bộ, toàn diện các hình thức trách nhiệm kỷ luật đảng, kỷ luật công chức. Việc xử lý được thực hiện linh hoạt theo từng trường hợp cụ thể, bảo đảm tính nghiêm minh, tránh chồng chéo, bỏ lọt hoặc xử lý không tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm, qua đó nâng cao hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Để tăng cường hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, ngành Kiểm sát nhân dân đã gắn công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết các vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với tổng kết thực tiễn, phát hiện bất cập, hạn chế để kiến nghị hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước nhằm phòng ngừa từ sớm, từ xa các loại tội phạm này. Trên cơ sở thực tiễn đấu tranh, xử lý các vụ án cụ thể, ngành Kiểm sát nhân dân đã chủ trì, tham gia xây dựng và triển khai nhiều văn bản quan trọng như Nghị quyết số 164/2024/QH15 ngày 28/11/2024 của Quốc hội về thí điểm xử lý vật chứng, tài sản trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử một số vụ việc, vụ án hình sự; Thông tư liên tịch số 01/2025/TTLT-VKSNDTC-BCA-TANDTC-BQP ngày 26/02/2025 quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Điều 3 Nghị quyết số 164/2024/QH15 của Quốc hội thí điểm xử lý vật chứng, tài sản trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử một số vụ việc, vụ án hình sự; Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BTP-BTC-BCT-BXD-BNN &MT-KTNN-TTCP ngày 10/12/2025 hướng dẫn việc xác định lãng phí để áp dụng trong khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm liên quan đến lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự; Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và nhiều thông tư, quy định liên quan khác. Qua đó, góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật theo hướng bổ sung thủ tục, điều kiện hoặc rà soát, cắt giảm những thủ tục không cần thiết, tạo cơ chế linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm việc giải quyết các vụ án hiệu quả. Những kết quả này đã góp phần quan trọng vào việc kiến tạo môi trường chính trị, kinh tế, xã hội ổn định, minh bạch, lành mạnh, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.
 |
|
Đồng chí Hồ Đức Anh, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phát biểu tham luận tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng. |
2. Bài học kinh nghiệm trong công tác công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đối với việc phát hiện, điều tra, xử lý các vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Những kết quả đạt được trong triển khai công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của ngành Kiểm sát nhân dân không chỉ phản ánh sự nỗ lực, quyết tâm cao của toàn Ngành, mà còn cung cấp nhiều kinh nghiệm quý báu có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Đó không chỉ là yêu cầu làm rõ những yếu tố mang tính quyết định đối với hiệu quả đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; mà còn tạo cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tố, kiểm sát giải quyết các vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn tiếp theo. Cụ thể:
Một là, quán triệt và thực hiện nghiêm túc chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là yêu cầu có tính nền tảng, xuyên suốt. Thực tiễn cho thấy, các vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực lớn liên quan đến cán bộ, người có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy nhà nước đều đặt ra yêu cầu phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh, luôn đặt dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng; lấy quan điểm chính trị đúng đắn làm kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình tố tụng, ngay trong từng vụ án, vụ việc thụ lý giải quyết.
Hai là, xây dựng đội ngũ cán bộ: “Vững về chính trị, sáng về đạo đức, giỏi về pháp luật, tinh thông về nghiệp vụ, kỷ cương, trách nhiệm và bản lĩnh” là yếu tố quyết định để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác công tố, kiểm sát việc giải quyết các vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Công tác này không chỉ là đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu, mà còn phải chú trọng rèn luyện phẩm chất đạo đức, ý thức trách nhiệm và bản lĩnh đấu tranh với tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong mọi hoàn cảnh, kể cả trong những vụ án có tính chất phức tạp, nhạy cảm.
Ba là, các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng phải bảo đảm ba yêu cầu trụ cột là: Chính trị - Pháp luật - Nghiệp vụ trong xử lý các vụ án, vụ việc về tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trong đó yêu cầu về chính trị cần được ưu tiên hàng đầu và là nền tảng định hướng xuyên suốt. Yêu cầu về pháp luật là then chốt khẳng định việc tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật; quá trình giải quyết vụ án, vụ việc đều phải dựa trên căn cứ pháp lý rõ ràng, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục, đây là tiêu chí cốt lõi để bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để xảy ra oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm. Yêu cầu về nghiệp vụ là điều kiện rất quan trọng để đảm bảo đúng bản chất vụ việc và có tính thuyết phục, nhấn mạnh vai trò của trình độ, kỹ năng, kinh nghiệm chuyên môn trong việc vận dụng pháp luật vào từng vụ án, vụ việc cụ thể.
Bốn là, phối hợp chặt chẽ, đồng bộ với các cơ quan chức năng trong toàn bộ quá trình tố tụng là một bài học kinh nghiệm sâu sắc. Việc phối hợp từ điều tra, truy tố đến xét xử và thu hồi tài sản phải được thực hiện liên thông, kịp thời và hiệu quả; trong đó, Viện kiểm sát nhân dân không chỉ thực hành quyền công tố mà còn tham mưu, kiến nghị xử lý đồng bộ các loại hình trách nhiệm hình sự, kỷ luật Đảng và kỷ luật công chức đối với những cá nhân sai phạm.
Năm là, chú trọng đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và Nhân dân về nguy cơ, hậu quả của tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; để người dân theo dõi, ủng hộ công cuộc phòng chống tham nhũng lãng phí tiêu cực; huy động các nguồn lực từ quần chúng trong phòng ngừa, phát hiện và tố giác hành vi tham nhũng. Đồng thời, công tác tuyên truyền cũng góp phần đấu tranh phản bác hiệu quả các luận điệu xuyên tạc, không để các thế lực xấu lợi dụng xuyên tạc, kích động gây mất ổn định tình hình kinh tế, chính trị của đất nước.
3. Một số kiến nghị nâng cao hiệu quả công tác công tố và kiểm sát giải quyết các vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Từ kết quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thời gian qua, Viện kiểm sát nhân dân tối cao kiến nghị Đảng, Nhà nước một số nội dung sau:
Thứ nhất, đẩy mạnh công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật về tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo hướng tháo gỡ những bất cập, luật hóa những nội dung “đã chín”, thể chế hóa kịp thời các chủ trương mới của Đảng trong 07 nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị thời gian gần đây (Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân). Theo tinh thần pháp luật quy định mang tính hành lang, hạn chế quy định hành vi để kiểm soát, vừa là đảm bảo phát hiện xử lý nhưng vừa khuyến khích tính chủ động sáng tạo trong quản lý. Bên cạnh đó, cần tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát chuyên trách đối với hành vi vi phạm pháp luật, nhất là trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh và cấp xã); nghiên cứu bổ sung những cơ chế mới để chủ động, linh hoạt hơn trong xử lý như: Cơ chế truy tố chủ động, mở rộng phạm vi điều kiện miễn trách nhiệm hình sự, thủ tục rút gọn, mặc cả thú tội...
Thứ hai, tiếp tục chấn chỉnh tăng cường công tác quản lý nhà nước, đề cao trách nhiệm các bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu; rà soát siết chặt quản lý đối với những lĩnh vực đang được xã hội hóa nhưng có liên quan đến quản lý nhà nước thời gian qua còn để xảy ra tham nhũng như: Định giá, tư vấn các lĩnh vực như mời thầu, tư vấn xây dựng, vệ sinh an toàn thực phẩm.
Thứ ba, thiết lập hoặc chuyên biệt hóa một số cơ chế cần thiết để tăng cường hỗ trợ công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay như: Thu hồi tài sản liên quan đến tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không qua thủ tục kết tội; kiến nghị kiểm tra xử lý văn bản dưới luật có vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng; cơ chế giải quyết tranh chấp dân sự, kinh tế ngoài tòa án.
Thứ tư, tiếp tục kiện toàn tổ chức, bộ máy và nâng cao năng lực, hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Nghiên cứu, hoàn thiện các thiết chế phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực bảo đảm không chồng chéo chức năng, nhiệm vụ, hoạt động thực sự hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả từ trung ương đến địa phương.
Thứ năm, kiến nghị Bộ Chính trị xem xét ban hành Chỉ thị mới về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới để tiếp tục khẳng định các mục tiêu, yêu cầu, quan điểm chỉ đạo trong các nhiệm kỳ vừa qua, cập nhật những chủ trương, quan điểm mới về tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bảo đảm công tác này vừa phát hiện xử lý kịp thời nghiêm minh những sai phạm, nhưng cũng vừa kiến tạo cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Hồ Đức Anh, Phó Viện trưởng VKSND tối cao