Tăng cường biện pháp giám sát, giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng đối với người chưa thành niên phạm tội

Cụ thể hóa cơ chế xử lý chuyển hướng và giám sát điện tử tại cộng đồng

Theo đó, Nghị định này quy định chi tiết một số biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng; trách nhiệm, trình tự, thủ tục xử lý chuyển hướng; áp dụng biện pháp giám sát điện tử và tái hòa nhập cộng đồng đối với người chưa thành niên phạm tội.

Nghị định này cụ thể hóa các quy định tại Điều 48, 49, 73, 75, 79, 80, 82, 89, 91, 139 và 173 của Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2025.

Phạm vi điều chỉnh của Nghị định tập trung vào việc thiết lập cơ chế giám sát, hỗ trợ, giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng cho người chưa thành niên, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc nhân đạo, lấy giáo dục là chủ yếu, kết hợp giữa phòng ngừa - cảm hóa - hỗ trợ để người chưa thành niên có cơ hội sửa chữa lỗi lầm và hòa nhập với xã hội.

Đối tượng áp dụng bao gồm: Các cơ quan, tổ chức, cá nhân, gia đình có liên quan đến việc thực hiện biện pháp xử lý chuyển hướng, giám sát điện tử và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng; người chưa thành niên phạm tội; người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng; bị can, bị cáo được giám sát điện tử; người chưa thành niên chấp hành xong biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng, người chưa thành niên được chấm dứt trước thời hạn việc chấp hành biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng, người chưa thành niên chấp hành xong án phạt tù, người chưa thành niên được đặc xá, người chưa thành niên được tha tù trước thời hạn có điều kiện về cư trú tại địa phương.

Nghị định có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, riêng các quy định về áp dụng biện pháp giám sát điện tử có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2028 là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện đồng bộ Luật Tư pháp người chưa thành niên, nhất là trong việc giám sát, quản lý, giáo dục và giúp đỡ người chưa thành niên phạm tội tại cộng đồng.

Ảnh minh họa.

Quy trình thực hiện biện pháp giám sát điện tử đối với người chưa thành niên phạm tội

Theo Điều 16 của Nghị định 333/2025/NĐ-CP, việc thi hành biện pháp giám sát điện tử đối với người chưa thành niên phạm tội được quy định rõ về trình tự, thủ tục, trách nhiệm và phương thức quản lý, bảo đảm chặt chẽ nhưng vẫn mang tính giáo dục, nhân văn.

Ngay sau khi nhận được quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chuyển đến, Trưởng Công an cấp xã phải phân công cán bộ trực tiếp quản lý, giám sát, hỗ trợ và thực hiện việc nhận bàn giao người chưa thành niên là bị can, bị cáo tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã. Việc bàn giao này được lập biên bản, lưu hồ sơ vụ án, đảm bảo tính pháp lý và trách nhiệm rõ ràng.

Sau khi tiếp nhận, Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì buổi làm việc với người bị giám sát điện tử.

Thành phần buổi làm việc gồm: Đại diện UBND cấp xã (chủ trì), đại diện Công an cấp xã (thư ký), người đại diện hợp pháp của người bị giám sát điện tử, bản thân người bị giám sát và đại diện cơ quan, tổ chức có trách nhiệm gắn thiết bị giám sát.

Nội dung buổi làm việc bao gồm: Thông báo Quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử; giải thích quyền, nghĩa vụ của người bị giám sát; yêu cầu người bị giám sát viết giấy cam đoan; và thông báo người trực tiếp quản lý, giám sát, hỗ trợ.

Kết thúc buổi làm việc phải lập biên bản, lưu hồ sơ đầy đủ.

Trường hợp người bị giám sát vi phạm nghĩa vụ cam đoan theo khoản 2 Điều 139 của Luật Tư pháp người chưa thành niên, Công an cấp xã lập biên bản vi phạm, báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã để thông báo cho cơ quan ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử xử lý theo thẩm quyền.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc trước khi hết thời hạn giám sát, Chủ tịch UBND cấp xã phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan ra quyết định biết để thực hiện các bước tiếp theo. Khi người bị giám sát được hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp giám sát điện tử, Công an cấp xã báo cáo kết thúc quản lý, tháo thiết bị giám sát, lập biên bản và lưu hồ sơ theo quy định.

Xử lý trường hợp người bị giám sát điện tử vi phạm nghĩa vụ

Điều 18 của Nghị định quy định cụ thể trình tự xử lý vi phạm nghĩa vụ cam đoan đối với người chưa thành niên bị giám sát điện tử, bảo đảm sự răn đe nhưng vẫn nhân văn, hướng đến giáo dục, cảm hóa.

Thứ nhất, về hành vi tự ý đi khỏi phạm vi giám sát:

Khi phát hiện người bị giám sát tự ý rời khỏi phạm vi cho phép, Công an cấp xã triệu tập người vi phạm, lập biên bản và yêu cầu chấm dứt ngay hành vi vi phạm.

Nếu người vi phạm cố tình không chấp hành giấy triệu tập hoặc tiếp tục rời khỏi phạm vi giám sát, Công an cấp xã lập biên bản vi phạm nghĩa vụ cam đoan, báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã để thông báo cơ quan đã ra quyết định giám sát điện tử xử lý theo thẩm quyền.

Thứ hai, về hành vi tháo, phá hủy hoặc gây rối loạn thiết bị giám sát điện tử:

Trường hợp người bị giám sát có hành vi tháo, phá hoặc làm hư hại thiết bị, Công an cấp xã triệu tập, lập biên bản, yêu cầu chấm dứt vi phạm.

Nếu thiết bị bị hư hỏng không thể hoạt động, người vi phạm phải bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự. Đồng thời, Công an cấp xã báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã để thông báo cơ quan ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát điện tử xem xét, xử lý theo quy định.

Các quy định trên thể hiện rõ nguyên tắc “giám sát đi đôi với hỗ trợ, giáo dục”, tạo điều kiện để người chưa thành niên nhận thức được hành vi, sửa chữa lỗi lầm, đồng thời bảo đảm an toàn xã hội và hiệu lực pháp luật.

Phan Anh